Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 16-Μαρ-2021 00:03

    Άμεση ανάγκη εξωστρέφειας;

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Δρ Κωνσταντίνου Λυμπερόπουλου*

    Η έννοια της εξωστρέφειας περιλαμβάνει τόσο το Διεθνές Εμπόριο Αγαθών και Υπηρεσιών όσο και τις Επενδύσεις Χαρτοφυλακίου και τις Άμεσες Ξένες Επενδύσεις.  Στο παρόν άρθρο θα περιοριστούμε στην αναγκαιότητα και στις προϋποθέσεις μείωσης της ελλειμματικότητας του εμπορικού μας Ισοζυγίου μέσω των διαφόρων τρόπων διείσδυσης σε ξένες αγορές.

    Μετά τη δεκαετή περίοδο της ύφεσης που βιώσαμε με σημαντική κάμψη του ΑΕΠ, μείωση της απασχόλησης και μείωση των εισοδημάτων, η δημοσιονομική θέση της χώρας επιδεινώθηκε μετά την πανδημία περαιτέρω, λόγω των μέτρων στήριξης των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν οι αποταμιεύσεις, λόγω αναγκαστικού περιορισμού της κατανάλωσης, αύξησης της αβεβαιότητας και πρόνοιας των πολιτών για το μέλλον.

    Η Τράπεζα της Ελλάδος σημειώνει την τρέχουσα δραματική μείωση της εγχώριας ζήτησης, ενώ προβλέπει μια μικρή αύξηση των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών το τελευταίο τρίμηνο του 2021 και φυσικά πολύ εντονότερη το 2022, λόγω ανάκαμψης της εξωτερικής ζήτησης.  Οδηγούμεθα λοιπόν στο συμπέρασμα της άμεσης αναγκαιότητας διεύρυνσης της παραγωγικής βάσης μέσω αύξησης των παραγωγικών ελληνικών και ξένων επενδύσεων (που θα αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας) και άμεσης προτεραιότητας στην εξωστρέφεια των επιχειρήσεων.  Αυτή θα δώσει διέξοδο στην πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα κατά την τρέχουσα περίοδο της ύφεσης και περαιτέρω επενδυτικές προοπτικές για τις καινοτόμες νεοφυείς επιχειρήσεις.

    Επιχειρηματική Καινοτομία είναι η επιτυχημένη αξιοποίηση κάθε νέας γνώσης για την ανανέωση του εύρους και της ποιότητας των προσφερόμενων προϊόντων ή υπηρεσιών, καθώς και η καθιέρωση αποτελεσματικότερων παραγωγικών διαδικασιών και μεθόδων προώθησης στην αγορά.  Οι καινοτομίες ευνοούνται σε μεγάλο μέρος από τη διαμόρφωση ευνοϊκού κλίματος και αντίστοιχων μεθόδων υποκίνησης στην επιχείρηση για τη διοχέτευση της δημιουργικότητας, όχι μόνο των στελεχών αλλά και του συνόλου του προσωπικού προς επιχειρηματικά αξιοποιήσιμες τεχνολογίες και μεθόδους.  Η δημιουργικότητα αξιοποιείται επιχειρηματικά ως καινοτομία που είναι η ικανότητα πραγματοποίησης των νέων δημιουργικών και ποιοτικά διαφοροποιημένων ιδεών.  

    Η δημιουργικότητα λοιπόν ως ο βασικότερος παράγοντας ανάπτυξης της καινοτομίας, αποτελεί την προϋπόθεση για την αποφυγή της "δημιουργικής καταστροφής" (που περιέγραψε ο Schumpeter), η οποία παρατηρείται λόγω εμμονής ορισμένων επιχειρήσεων σε ξεπερασμένα προϊόντα, παραγωγικές μεθόδους και διαδικασίες.  Η καινοτομία ως συστατικό στοιχείο της επιχειρηματικότητας στηρίζεται στη δημιουργικότητα και αποτελεί τη βάση για την ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης.  Αυτή δεν πρέπει να στηρίζεται μόνο στις χαμηλότερες τιμές λόγω οικονομιών κλίμακας, αλλά και στο μειωμένο κόστος λόγω χρησιμοποίησης νέων επαναστατικών τεχνολογιών ή συστημάτων καλύτερης οργάνωσης της παραγωγής, καθώς και στις βελτιωμένες αποδόσεις ή στη διαφορετική ποιότητα των προσφερομένων προϊόντων στην αγορά.  Επομένως οι πιθανότητες επιτυχούς εξωστρέφειας μιας επιχείρησης εξαρτώνται από τις ιδιαιτερότητες των προϊόντων της, που της προσφέρουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, το οποίο όμως κινδυνεύει να ξεπεραστεί γρήγορα εάν η επιχείρηση δεν φροντίσει για την αύξηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς της μέσω της συνεχούς ανάπτυξης καινοτομιών.  

    Ο επιχειρηματίας ο οποίος προτίθεται να επεκταθεί στο εξωτερικό θα πρέπει να είναι αποφασισμένος να ξεπεράσει τα εμπόδια έναρξης οποιασδήποτε διαδικασίας εξωστρέφειας όπως τα ανεπαρκή ίδια κεφάλαια, τις περιορισμένες δυνατότητες χρηματοδότησης, την ανεπαρκή παραγωγική δυναμικότητα για εφοδιασμό ξένων αγορών, τις ανεπαρκείς εμπειρίες, γνώσεις και πληροφορίες για τις ξένες αγορές (καταναλωτική συμπεριφορά, προτιμήσεις των καταναλωτών, δίκτυα διανομής κλπ.), την περιπλοκότητα και το άμεσο κόστος των διαδικασιών εξαγωγών, την ανεπάρκεια κρατικής βοήθειας και κινήτρων και την ανεπάρκεια στελεχών με διεθνή εμπειρία.  

    Επίσης πρέπει να σταθμίσει όλους τους συνεπαγόμενους κινδύνους, δηλαδή τους πολιτικούς κινδύνους (πολιτική και οικονομική αστάθεια, εμπορική νομοθεσία, αυξήσεις δασμών και φόρων, κλπ.), τους εμπορικούς κινδύνους (συναλλαγματικές διακυμάνσεις, πτωχεύσεις, απάτες από εισαγωγείς, καθυστερήσεις, κλπ.) και τους κινδύνους αγοράς (διαφορετικές νοοτροπίες λόγω της γεωγραφικής και πολιτισμικής απόστασης, πολυπλοκότητας διαδικασιών, κλπ.).  Φυσικά οι συνετοί εξαγωγείς φροντίζουν για τη διασπορά του κινδύνου σε περισσότερες χώρες, ασφαλίζουν τους κινδύνους και φροντίζουν να αξιοποιήσουν τις υπηρεσίες που προσφέρονται από τους κρατικούς φορείς και τους οργανισμούς προώθησης εξαγωγών.

    Πριν από την τελική απόφαση για δραστηριοποίηση στο εξωτερικό πρέπει να μελετηθούν διεξοδικά:

    * Η αναμφισβήτητη αναγκαιότητα της επέκτασης στο εξωτερικό (εκτιμώμενη ζήτηση, ισχύς ανταγωνιστών, ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, οικονομίες κλίμακας, κλπ.)
    * Οι διαθέσιμοι ανθρώπινοι και υλικοί πόροι και η ρεαλιστική εκτίμηση της δυνατότητας εύκολης και γρήγορης απόκτησης της απαραίτητης τεχνολογίας και τεχνογνωσίας
    * Η προτεραιότητα κάθε υποψήφιας για επέκταση χώρας, ανάλογα με το ύψος του αναλαμβανόμενου κινδύνου, την ελκυστικότητα κάθε αγοράς και την ανταγωνιστική ισχύ της επιχείρησης
    * Η επιλογή της μεθόδου και του τρόπου διείσδυσης στην ξένη αγορά (ανάλογα με το μέγεθός της, τις προοπτικές της, τα μεταφορικά, τον ανταγωνισμό, την ισχύ των μεσαζόντων, το θεσμικό πλαίσιο, κλπ.)
    * Οι ακολουθούμενες στρατηγικές Μάρκετινγκ των ανταγωνιστών
    * Η επιλογή των στρατηγικών Μάρκετινγκ για κάθε νέα αγορά (έρευνες αγοράς, μελέτη της αγοραστικής συμπεριφοράς, εύρος και ποιότητα προϊόντων, τιμολογιακή πολιτική, δίκτυα διανομής και πολιτική προβολής και επικοινωνίας).

    Ανάλογα με τις δυνατότητες και τις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης θα πρέπει να εξετασθούν διεξοδικά οι εναλλακτικές στρατηγικές επέκτασης σε ξένες αγορές οι οποίες περιλαμβάνουν: τις έμμεσες (βάσει μεσαζόντων) ή άμεσες εξαγωγές (εμπορική θυγατρική ή διανομείς-έμποροι), την παραγωγή βάσει συμβολαίου (contract manufacturing), την εκχώρηση αδείας (licensing), τη δικαιόχρηση (franchising), τα συμβόλαια Management, την κοινή επιχείρηση (joint venture) με ξένο επενδυτή, τη διεθνή στρατηγική συμμαχία ή την απόλυτα ελεγχόμενη θυγατρική με άμεση επένδυση.  Αυτή μπορεί να αποσκοπεί είτε στην ελαχιστοποίηση του κόστους (φθηνά εργατικά, ενέργεια ή φθηνές πρώτες ύλες), είτε στην εξασφάλιση νέων αγορών.

    Οι κύριες εξαγωγές της χώρας μας (με σειρά αξίας): πετρελαιοειδών, φαρμάκων, ελαιολάδου, βαμβακιού, λαχανικών, σωλήνων, ψαριών, πορτοκαλιών, βαρύκοκων, κερασιών, ροδάκινων, τσιγάρων, καπνού, μαρμάρου, γιαουρτιού, τσιμέντων, καλλυντικών, ηλεκτρικών συσσσωρευτών, σίτου, κρασιών, υφασμάτων, μακαρονιών, κ.ά.π. μονίμως δεν επαρκούσαν για να ισοσκελίσουν το έλλειμμα στο ισοζύγιο αγαθών, το οποίο μονίμως αντισταθμιζόταν από το ισοζύγιο υπηρεσιών.  Οι κακές εξαγωγικές μας επιδόσεις (37% του ΑΕΠ έναντι 50% κατά μέσο όρο για τις χώρες της Ε.Ε.) θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν, εκτός από την αναμενόμενη μετά τους εμβολιασμούς αύξηση του τουρισμού και των μεταφορών και με την αύξηση της παραγωγικότητας μέσω δημιουργικών καινοτομιών, μεγαλύτερης αυτοματοποίησης, τόσο στη μεταποίηση, όσο και στις υπηρεσίες, εκτεταμένης χρήσης της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης.  

    Η αύξηση της παραγωγικότητας θα προκαλούσε την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, τη σταδιακή υποκατάσταση των εισαγωγών και την αύξηση των εξαγωγών τους.  Στον πρωτογενή τομέα θα πρέπει να υποκατασταθούν οι εξαγωγές ανεπεξέργαστων – χύμα προϊόντων (τυπική περίπτωση το ελαιόλαδο)  από επεξεργασμένα, τυποποιημένα και επωνυμοποιημένα αγροδιατροφικά προϊόντα με ονομασία προέλευσης (made in Greece) ως πιστοποιητικού ποιότητας.  Η εξορυκτική δραστηριότητα θα πρέπει να καθετοποιηθεί για να μεγιστοποιήσει την προστιθέμενη στη χώρα αξία και η φαρμακοβιομηχανία θα πρέπει να αυξήσει τα διατιθέμενα κονδύλια για έρευνα και ανάπτυξη.  Επίσης, οι παραδοσιακοί κλάδοι της κλωστοϋφαντουργίας (με το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της πολύ καλής πρώτης ύλης) και της ναυπηγοεπισκευής θα πρέπει να αναμορφωθούν και να επαναδραστηριοποιηθούν δυναμικά.

    Τέλος, πρέπει να αλλάξει η νοοτροπία της δαιμονοποίησης της επιχειρηματικότητας στην ελληνική κοινωνία, η οποία έχει κατά κάποιο τρόπο διαποτίσει και τα Πανεπιστήμιά μας και να αναγνωρισθεί ότι αυτή είναι μια δυναμική διαδικασία εντοπισμού και αξιοποίησης οικονομικών ευκαιριών για την ανάπτυξη, παραγωγή και πώληση προϊόντων και υπηρεσιών, η οποία χρειάζεται μια συνεργασία με τα Πανεπιστήμια σε προγράμματα και τομείς έρευνας και ανάπτυξης από την οποία ασφαλώς θα υπάρξει αμοιβαίο όφελος.

    Τέλος πρέπει να τονισθεί ότι για την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων είναι φυσικά απαραίτητη και η διαμόρφωση των κατάλληλων συστημάτων υποκίνησης των εργαζομένων και η συνεχής επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτισή τους, καθώς και η απόκτηση συνεργατικού πνεύματος μεταξύ των ιδιωτών επιχειρηματιών.

    * Ο Δρ Κωνσταντίνος Λυμπερόπουλος είναι τ. Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ