Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 11-Μαρ-2021 00:03

    Lockdown και οικονομική ύφεση

    Lockdown και οικονομική ύφεση
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Των Δημήτρη Μπατάκη - ΜανώληΜανώλης Καρακώστας Καρακώστα

    Η εκ νέου επιβολή αυστηρών περιοριστικών μέτρων κατά της πανδημίας κρίθηκε αναγκαία σε πολλές χώρες του κόσμου, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα.

    Η απόφαση αυτή ξεσήκωσε νέες αντιδράσεις από μερίδα πολιτών στα εν λόγω κράτη και μία βασική αιτία βρίσκεται στην άποψη πως τα lockdowns θα επιφέρουν στην οικονομία ένα νέο πλήγμα, αυτή την φορά οριστικό, εξαλείφοντας τα όποια περιθώρια ανάκαμψης υπήρχαν μέχρι σήμερα. Η πεποίθηση αυτή υπήρξε διάχυτη σε όλο τον κόσμο από την αρχή της εκδήλωσης της πανδημίας, γι’ αυτό και ορισμένα κράτη έθεσαν το δίλημμα αν θα πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη δημόσια υγεία ή την οικονομία. Όπως θα επιχειρηθεί να αποδειχθεί παρακάτω, το δίλημμα αυτό είναι λανθασμένο, διότι δεν ισχύει αυτό που πολλοί νομίζουν, δηλαδή ότι τα περιοριστικά μέτρα φέρουν την αποκλειστική ευθύνη για την οικονομική ύφεση που υπέστη όλος ο πλανήτης. 

    Ξεκινάμε την παράθεση των στοιχείων με μία έρευνα της ερευνητικής και ακαδημαϊκής κοινότητας ειδήσεων "Conversation", η οποία έδειξε πως όσες χώρες είχαν λιγότερους θανάτους είχαν και μικρότερη οικονομική ύφεση σε σχέση με το ΑΕΠ, ενώ οι εισαγωγές και οι εξαγωγές τους, όπως και οι ιδιωτικές τους δαπάνες δεν έδειξαν να επηρεάζονται σημαντικά από τα περιοριστικά μέτρα κατά του ιού. Την παραπάνω έρευνα επιβεβαιώνουν τα αποτελέσματα σχετικής μελέτης του έγκριτου επιστημονικού περιοδικού "Nature", η οποία έφτασε στο συμπέρασμα πως η βέλτιστη πολιτική υγείας που μπορεί να εφαρμοστεί για το καλύτερο δυνατόν όφελος της οικονομίας, είναι η ανάσχεση της πανδημίας μέσω αυστηρών μέτρων. Το "Guardian" αναφέρει σε άρθρο του επί του θέματος, πως είναι δύσκολο να τονωθεί η οικονομία όσο μαίνεται το υγειονομικό πρόβλημα, αφού όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των θανάτων τόσο μεγαλύτερο είναι και το πλήγμα στην οικονομία. Η άποψη αυτή αποτυπώνεται και επιρρωνύεται στατιστικά από στοιχεία του ΟΟΣΑ, τα οποία αφορούν τους θανάτους ανά ένα εκατομμύριο κατοίκους και τις τιμές του ΑΕΠ μέχρι το τέλος Αυγούστου του 2020.

    Οι χώρες που καθυστέρησαν να λάβουν μέτρα κατά της πανδημίας εκτός από περισσότερους θανάτους ανά ένα εκατ. κατοίκους, είχαν και μεγαλύτερη επίπτωση στο ΑΕΠ τους. Επί παραδείγματι, το Ηνωμένο Βασίλειο σημείωσε μείωση του ΑΕΠ της τάξεως του 21,7% με 611 θανάτους ανά εκατ. κατοίκους, η Ισπανία 22,1% με 622 και το Βέλγιο 14,4% με 853 θανάτους ανά εκατ. κατοίκους. Αντιθέτως, χώρες όπως η Αυστραλία και η Ν. Κορέα βρίσκονταν σε εμφανώς καλύτερη θέση από τις παραπάνω χώρες, όπως και από κράτη σαν την Ιταλία, τη Γαλλία και τον Καναδά, σημειώνοντας ύφεση 6,7% και 24 θανάτους ανά εκατ. κατοίκους η πρώτη και 2,8% και 6 η δεύτερη, με τις προαναφερθείσες χώρες να έχουν στους αντίστοιχους δείκτες οικονομική ύφεση 13-19% και 240-587 θανάτους.

    Η διαφορά στα αποτελέσματα των κρατών που εμφάνισαν καλύτερα υγειονομικά και οικονομικά αποτελέσματα, έγκειται στο γεγονός ότι είχαν εφαρμόσει ισχυρότερα μέτρα, ενεργώντας ταχύτατα κατά της πανδημίας, εν αντιθέσει με τις υπόλοιπες χώρες. Το παράδειγμα αυτό μπορεί να γίνει εκτυπώτερο στις σκανδιναβικές χώρες, αφού πρόκειται για κράτη με παρόμοια κουλτούρα. Η Σουηδία λοιπόν, η κυβέρνηση της οποίας επέλεξε να μην προχωρήσει σε lockdown, σημείωσε ύφεση 7,7% και 577 θανάτους ανά εκατ. κατοίκους. Φαίνεται όμως πως η Δανία, η Νορβηγία και η Φινλανδία που έλαβαν σκληρά μέτρα κατά της πανδημίας είχαν εμφανώς καλύτερα αποτελέσματα, με την πρώτη να σημειώνει μόλις μισή μονάδα λιγότερη στην ύφεση του ΑΕΠ σε σχέση με τη Σουηδία και 108 θανάτους, τη δεύτερη 5,3% και 49 θανάτους και την τρίτη 6,3% και 60 θανάτους. 

    Αποδεικνύεται λοιπόν, πως τα αυστηρά μέτρα και η έγκαιρη εφαρμογή τους είναι το κλειδί κατά της καταπολέμησης αυτής της υγειονομικής και κατ’ επέκταση οικονομικής κρίσης. Επιπλέον, η πολιτική αυτή, όπως σημειώνει άρθρο της "Παγκόσμιας Τράπεζας", ωφελεί και στο άνοιγμα των αγορών, διότι όσο πιο αυστηρά είναι τα μέτρα, η άρση των οποίων πρέπει να είναι σταδιακή, τόσο πιο γρήγορα θα ανοίξουν οι οικονομίες. Με τον τρόπο αυτό παράλληλα καταδεικνύεται πως τα σκληρά lockdowns είναι πιο αποτελεσματικά σε σχέση με τα χαλαρότερα και τις συνδυαστικές λύσεις, οι οποίες δίνουν μια ψευδαίσθηση ανάπτυξης, η οποία είναι βραχυπρόθεσμη και πολύ μικρότερη από την ζημιά που προκαλείται μακροπρόθεσμα. Επίσης, η εμπειρία που έχουμε πλέον από τη διαχείριση της πανδημίας, μαρτυρά πως ακόμα και στην περίπτωση που ένα κράτος δεν λάμβανε μέτρα, είναι νομοτελειακό πως θα έφτανε σε οικονομική ύφεση, και ακόμα χειρότερα σε πτώση του εθνικού συστήματος υγείας. Αποτέλεσμα αυτού θα ήταν τελικά η εφαρμογή μέτρων, αφού όμως θα είχε προηγηθεί μία υγειονομική καταστροφή, κάτι που συνέβη στο Βέλγιο, όπου ο επιπολασμός ήταν δεκαπλάσιος σε σχέση με την Γερμανία, αλλά και στην Σουηδία, η οποία εν τέλει προέβη στην θέσπιση αυστηρότερων μέτρων, όπου τον Δεκέμβριο οι κλίνες ΜΕΘ είχαν φτάσει σε πληρότητα 99% τον Δεκέμβριο στην Στοκχόλμη.

    Τα όσα αναφέρθηκαν για την πολιτική της αντιμετώπισης της πανδημίας συνυπογράφουν σε έρευνές τους το Institute for New Economic Thinking και το London School of Economics, το οποίο επιβεβαιώνει τη σχέση μεταξύ θανάτων και οικονομικής απώλειας, όπως και μείωσης της παραγωγής, επισημαίνοντας πως στη μείωση του ΑΕΠ συμβάλουν εκτός από την υφιστάμενη διαταραχή στην οικονομία, τα κόστη που προκύπτουν για την ενίσχυση της υγείας και της οικονομίας. Στην ίδια γραμμή κινούνται και οι "Financial Times", όπου αποδίδουν τη μεγάλη ύφεση στη δυνατότητα των ισχυρών οικονομιών να δαπανούν τεράστια ποσά για την καταπολέμηση της πανδημίας, γεγονός που σε προηγούμενες υγειονομικές κρίσεις δεν συνέβαινε. 

    Φυσικά στα όσα παρατέθηκαν μπορεί κανείς να αντιτείνει, ισχυριζόμενος πως υπάρχουν χώρες που προχώρησαν στην επιβολή σκληρών μέτρων, αλλά απέτυχαν τόσο υγειονομικά όσο και οικονομικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα για αυτήν την περίπτωση αποτελεί το Περού, το οποίο προέβη σε σκληρό lockdown, αλλά είχε ύφεση 30,2% και περισσότερους από 800 θανάτους ανά εκατ. κατοίκους. Αυτό όμως συνέβη, διότι το Περού δεν είχε τις κατάλληλες υποδομές για να στηρίξει τα μέτρα που έλαβε. Στον αντίποδα βρίσκεται η Ιαπωνία, η οποία χωρίς lockdown κατάφερε και περιόρισε αποτελεσματικά τον ιό, αυτό όμως οφείλεται στο γεγονός πως οι λαοί της Άπω Ανατολής είναι εκπαιδευμένοι στην αντιμετώπιση υγειονομικών κρίσεων, λόγω παλαιότερων επιδημιών, συνθήκη ένεκα της οποίας έχουν δημιουργήσει ισχυρά συστήματα υγείας και ΠΦΥ.

    Επομένως, δεν οφείλεται στα μέτρα αν μία χώρα τελικά καταφέρει να αντιμετωπίσει τελεσφόρα την πανδημία, αλλά στην ορθή τήρησή τους, την πολιτική που επιβάλλεται από τις κυβερνήσεις, τις υπάρχουσες υποδομές και την ταχύτητα δράσεως. Αυτή η άποψη επαληθεύεται από έρευνα του Πανεπιστημίου της Columbia, δημοσιευθείσα στο επιστημονικό περιοδικό "Scientist", όπου υπολογίζεται η αποτροπή 36.000 – 65.300 θανάτων στις ΗΠΑ μέχρι τις 3 Μαΐου, στην περίπτωση που τα μέτρα περιορισμού είχαν εφαρμοστεί μία εβδομάδα νωρίτερα. Στην ίδια διαπίστωση οδηγήθηκε και έρευνα του Imperial College του Λονδίνου, για την περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, τα συμπεράσματα της οποίας παρουσιάστηκαν στην κοινοβουλευτική επιτροπή. 

    Πρέπει να κατανοήσουμε πως από αυτήν την κρίση θα βγούμε όλοι ζημιωμένοι, το ζητούμενο είναι να ελαχιστοποιήσουμε κατά το δυνατόν αυτό το κόστος, και ο ενδεδειγμένος τρόπος προς επίτευξη αυτού του στόχου είναι η εφαρμογή σκληρών μέτρων, τα οποία είναι αποτελεσματικότερα, και γι’ αυτό χρειάζονται μικρότερο χρόνο εφαρμογής, διαπίστωση η οποία εξακριβώθηκε όχι θεωρητικά, αλλά πρακτικά σε παγκόσμια κλίμακα. Για να οδηγηθούμε λοιπόν στη διασφάλιση της οικονομίας και την ανάπτυξη, θα πρέπει κατά το ΔΝΤ πρωτίστως να περιοριστεί, αν όχι να μηδενιστεί η διασπορά του ιού, όπως συνέβη στις χώρες της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού, που εύστοχα πρώτη είχε παρατηρήσει η αμερικανική συμβουλευτική εταιρεία McKinsey τον Απρίλιο του 2020, αναφέροντας πως η οικονομική ύφεση στον πλανήτη οφείλεται κατά κύριο λόγο στην ύπαρξη της πανδημίας, που δημιουργεί εκ των πραγμάτων αβεβαιότητα, και όχι στα lockdowns. Είναι ανάγκη λοιπόν να ζημιωθούμε λίγο βραχυπρόθεσμα, για να έχουμε μεγαλύτερο όφελος μακροπρόθεσμα, τόσο οικονομικά, αλλά κυρίως υγειονομικά και κοινωνικά, διότι η καλύτερη αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης είναι η καταπολέμηση της πανδημίας. 

    * Υπ. Δρ. Δημήτρης Μπατάκης -Πολυτεχνείο Κρήτης, Εργαστήριο Financial Engineering, Μ.Sc. LSE International Health Policy, M.Sc. Health Economics and Management

    * Μανώλης Καρακώστας - Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας, Περιφέρεια Αττικής, 
    M.Sc. Διοίκησης Επιχειρήσεων – Ερευνητής 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ