Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 03-Δεκ-2020 00:04

    Αλλεργία στη διαφωνία, ο υπόγειος πόλεμος του διαδικτύου

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη 

    Μια περιδιάβαση στο σύμπαν της εναλλακτικής πραγματικότητας των social media, εκεί όπου πλέον περνάμε ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας, μας φέρνει και ενώπιον ενός θλιβερού φαινομένου. Κάτω από οποιοδήποτε κείμενο άποψης, ιδίως επί θεμάτων πολιτικών ή κοινωνικών, αναπτύσσεται ένας "διάλογος", κάθε άλλο παρά γόνιμος, δημιουργικός ή καλοπροαίρετος. Στην πραγματικότητα πρόκειται περί αυτιστικών μονολόγων, χωρίς καμία γέφυρα επικοινωνίας, όπου συνήθως ο αποκλειστικός στόχος του σχολιαστή είναι το σαμποτάρισμα, η "κατεδάφιση" του κειμένου που υποτίθεται πως διάβασε. 

    Το λέμε και "τρολάρισμα" και αν μπορούμε να βρούμε τα γενικά χαρακτηριστικά παρόμοιων σχολίων, είναι περίπου αυτά: διαποτισμένα από ειρωνεία και επιθετικό τόνο, απόλυτα στην έκφραση, πλήρως απαξιωτικά και ερειστικά, συνήθως στρεφόμενα όχι κυρίως κατά της άποψης, αλλά του ίδιου του εκφραστή της, στον οποίο αποδίδονται διάφορες κατηγορίες, κατά κανόνα φανταστικές. Για να λέει όσα λέει, κάποια συμφέροντα, "σκοτεινά" ή ό,τι άλλο, θα πρέπει να εκφράζει. Οπότε, επίθεση και χολή. Περισσεύει πια το δηλητήριο που εξαπολύεται και μας κάνει να σαστίζουμε, ίσως και να αποθαρρυνόμαστε. Έχει πλέον νόημα η δημόσια συζήτηση; Από πού έρχεται όλη αυτή η οργή; Το φαινομενικό μίσος;  

    Η a priori ενοχοποίηση της άποψης και ακόμα περισσότερο του δικαιώματος του καθένα να την εκφράζει ελεύθερα, είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο σύμπτωμα και ταιριάζει καλύτερα σε απολυταρχικές αντιλήψεις. Για να μην πούμε ότι τις φέρνει και πιο κοντά. Μια από τις εγγυήσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος είναι ακριβώς η ελευθερία στην έκφραση, ως προέκταση της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της εν γένει ελευθερίας του ατόμου. Διασφαλίζεται πολλαπλώς στο Σύνταγμα, έχει καθιερωθεί σε διεθνή κείμενα και έχουν δοθεί αιματηροί αγώνες για την καθιέρωσή αυτή. 

    Και εκεί που για αιώνες αντίπαλος πρακτικά σε αυτήν ήταν η κρατική εξουσία και οι τυχόν αυθαιρεσίες της, τώρα, συχνά, απέναντι στέκεται, ακόμα και εν τη αφελεία του, κάποιος συμπολίτης, "οπλισμένος" με το δικό του πληκτρολόγιο και τη δική του αντίληψη περί δημοκρατίας. Που μπορεί να είναι και προβληματική. Και για να είναι απολύτως σαφές: δεν εννοούμε σε καμία περίπτωση την υγιή ανταλλαγή απόψεων. Την κριτική τη βασισμένη σε έλλογα επιχειρήματα. Αυτήν που ξεκινά με λογικές παρατηρήσεις και καταλήγει σε συμπεράσματα. Αυτήν και την καλοσωρίζουμε και την επιζητούμε. Γι’ αυτήν άλλωστε κατατίθενται δημόσια οι απόψεις. Για να προξενείται διάλογος, να βρίσκουμε κοινά σημεία και να προχωράμε.

    Δεν μιλάμε λοιπόν γι’ αυτό, το οποίο άλλωστε ολοένα και σπανίζει. Μιλάμε για το φαινόμενο, που χαρακτηρίστηκε τα προηγούμενα χρόνια ως "εχθροπάθεια" και το οποίο, διεθνώς, τείνει να απειλεί την ίδια τη δημοκρατία. Όπως έχει αναδειχθεί με την έκρηξη των social media-κάτι που συχνά επισημαίνει και ο Πρόεδρος Ομπάμα- η πληθώρα των μέσων και η ποσότητα της πληροφορίας δεν εγγυάται και πληρέστερη ενημέρωση. Δυστυχώς, έχει οδηγήσει σε κάτι πολύ διαφορετικό. Λόγω των ιδιαίτερων αλγορίθμων των μέσων αυτών και των μηχανών αναζήτησης που αναζητούν μοτίβα και κανόνες στο πώς σκεφτόμαστε (με σκοπό να μας πουλήσουν περισσότερο από αυτά που μας αρέσουν), καταλήγουμε να βλέπουμε συνεχώς μπροστά μας την αναπαραγωγή της ίδιας μας της (αρχικής) άποψης. 

    Παντού συναντάμε εκδοχές της άποψής μας και θεωρούμε πως αυτό δεν είναι τυχαίο και όντως δεν είναι. Δεν οφείλεται όμως αυτό στο "αυταπόδεικτο" της αλήθειας μας, του "δίκιου" της άποψής μας, αλλά απλώς δείχνει πως έχουμε εγκλωβιστεί μέσα σε μια "φούσκα", χωρίς επαφή με τις δεκάδες άλλες γύρω μας, όπου αναπαράγονται αντίστοιχα άλλες απόψεις. Έτσι και με την επιλογή των αντίστοιχων "φίλων", που ασπάζονται τα ίδια με εμάς, καταλήγουμε σε ένα σύμπαν, όπου μία άποψη, ακόμα και παράλογη, γίνεται σχεδόν αξίωμα. Αυτό δημιουργεί απολυτότητα και βεβαιότητα. Και μόλις βέβαια, με κάποιο τρόπο, γίνεται ξαφνικά επαφή με την…άλλη πραγματικότητα, την άλλη άποψη που κάπως εισήλθε στη φούσκα μας, ε τότε αυτό μοιάζει με επίθεση του παραλογισμού εναντίον μας. Με απειλή που πρέπει να ισοπεδωθεί. 

    Αυτός ο φανατισμός και αυτή η διαίρεση της κοινωνίας σε πολλαπλές "φούσκες" είναι δυνητικά πολύ απειλητική. Για την κοινωνική συνοχή, για τις ανθρώπινες σχέσεις, για τη δημοκρατία και τον πολιτισμό μας. Δείχνει την έλλειψη ανοχής μας στο διαφορετικό και στην άλλη άποψη. Καταδεικνύει την συρρικνούμενη δυνατότητά μας για κριτική σκέψη και εξαγωγή πραγματικά προσωπικών απόψεων και συμπερασμάτων. Χωρίζει την κοινωνία σε αντίπαλα στρατόπεδα, έτοιμα διαρκώς για πόλεμο, με την απόλυτη βεβαιότητα της αλήθειας σε κάθε πλευρά. Ο άλλος δεν είναι συμπαίκτης, αλλά εχθρός που πρέπει να κατατροπωθεί. 

    Το βλέπουμε εδώ, το βλέπουμε σε άλλες χώρες. Ανάγλυφα πχ με αφορμή τις πρόσφατες εκλογές στις ΗΠΑ, όπου η χώρα διαιρέθηκε στα δύο, με τους μεν να λατρεύουν έναν Πρόεδρο και να πιστεύουν κάθε θεωρία που διέδιδε και τους δε να τον μισούν μαζί με ό,τι αντιπροσωπεύει. Το βλέπουμε στη μάχη για το κλίμα, ακόμα και για τον κορονοϊό, όπου πέραν των αρνητών, θα έχουμε σύντομα και τη μεγάλη, παράλογη στην ουσία, μάχη υπέρ ή κατά των εμβολιασμών. 

    Η Δημοκρατία δεν επιτάσσει την απόλυτη επιβολή μιας άποψης και την συντριβή της άλλης. Για να ευδοκιμήσει, θέλει όλες τις απόψεις. Και μετά, μέσα από μία συγκροτημένη διαδικασία, επιλέγει (όχι οριστικά) κάποιες από αυτές και πορεύεται. Με διάλογο και επιχειρήματα. Αυτά αναζητούμε και στη διαδικασία αυτή να εκπαιδεύουμε το νου μας. Αν με κάτι διαφωνούμε, μπορούμε απλώς να το προσπερνάμε, αφήνοντάς του χώρο να υπάρχει. Αλλιώς, να αντιπαρατεθούμε σθεναρά, με δομημένο λόγο. Πάντοτε σε εγρήγορση, μήπως και επαληθευτεί ο ποιητής και αντιληφθούμε κάποια στιγμή με συντριβή πως "χωρίς κρότον κτιστών ή ήχον, ανεπαισθέτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω", στη δική μας εναλλακτική/φαντασιακή πραγματικότητα. 

    * Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι Δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων