Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 06-Νοε-2020 00:03

    Είναι τελικά "τρελοί αυτοί οι Αμερικάνοι";

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη

    Τις ώρες που γράφεται αυτό το κείμενο, δεν είναι ακόμα σαφές το αποτέλεσμα των Προεδρικών Εκλογών στις ΗΠΑ. Σε μια διαδικασία χωρίς προηγούμενο, με ρεκόρ συμμετοχής, παρά τους περιορισμούς της πανδημίας, και με ψήφους διαφόρων φάσεων, οι ανατροπές διαδέχονταν η μία την άλλη. Ανατροπές σε αποτελέσματα και σε συναισθήματα. Το όλο σκηνικό θα μπορούσε να δικαιώνει μια διαπίστωση "α λα Οβελίξ" και να συμπυκνώνει μια αμερικανική ιδιαιτερότητα. Στη χώρα που λατρεύει το μπέιζμπολ και αδιαφορεί για το ποδόσφαιρο, τη χώρα του "Thanks Giving” και του "Halloween”, οι εκλογές μας δίνουν την ευκαιρία να εντοπίσουμε και άλλες παραδοξότητες και να διατυπώσουμε σκέψεις:

    1) Μπορούμε να κοιτάμε με έκπληξη (σχετική βέβαια, μια και πλέον έχουν προκύψει και άλλες παρόμοιες προσωπικότητες στη διεθνή σκηνή) το "φαινόμενο Τραμπ" και την απήχησή του. Μια ιδιόρρυθμη προσωπικότητα, πρότυπο ναρκισσισμού ανάμεσα σε άλλα, σίγουρα έντονη και παρορμητική, η οποία κατόρθωσε, από αναγνωρίσιμη και κάπως γραφική "περσόνα" των media να αναδειχθεί σε ηγέτη μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Να εκφράσει διάφορα στρώματα και ομάδες με τα χαρακτηριστικά του "αγνοημένου από το σύστημα", του παραδοσιακού αμερικάνου εργάτη ή ανθρώπου της υπαίθρου, αλλά και του γηγενούς επιχειρηματία. 

    Αυτός, ένας κατεξοχήν εκπρόσωπος της (οικονομικής) ελίτ, κατόρθωσε να πείσει με μαζικό τρόπο πως εκφράζει αυθεντικά τους "αντισυστημικούς", τους κατατρεγμένους από ένα απρόσωπο κατεστημένο-εχθρό. Το πέτυχε το 2016 και ήταν επιτυχία του. Το ότι κατόρθωσε, μετά από 4 χρόνια αυτής της διακυβέρνησης, να αποδείξει πως αυτό δεν ήταν παροδικό και διεκδικεί διάρκεια, σίγουρα προξενεί εντύπωση και αξίζει μελέτης. Ο Πρόεδρος Τραμπ, με τα ποσοστά ρεκόρ σε αντιπάθεια διεθνώς, λόγω ενός συνδυασμού πολιτικών επιλογών και αυταρχικού/αλαζονικού ύφους, εκφράζει πλέον ισχυρά, περί το μισό της ισχυρότερης χώρας του πλανήτη. Δεν πρόκειται πλέον για συγκυριακό "λάθος", αλλά συγκροτεί πολιτικό φαινόμενο, με πολιτισμικά χαρακτηριστικά που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Κάποιο κενό καλύπτει και σε υπαρκτές ανάγκες απαντά. 

    Στην αρχή της εκλογικής βραδιάς και παρά τις προσδοκίες, φάνηκε πάλι πως θα διέψευδε τα προγνωστικά και πως θα έβγαινε νικητής. Αυτή τη στιγμή οι πιθανότητες δεν είναι ευρέως με το μέρος του. Ο πρώην αντιπρόεδρος Μπάιντεν, με ιστορικό ρεκόρ ψήφων, έχει περισσότερες πιθανότητες. Δεν παύει όμως ήδη να αποτελεί φαινόμενο η επίδοσή του και ήδη τα σενάρια παραμονής και επανάκαμψής του σε ρόλο πρωταγωνιστή στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ είναι ισχυρά. Τι είναι λοιπόν αυτό που διαφοροποιεί τόσο το κριτήριο του αμερικανού ψηφοφόρου; Είναι θέμα γούστου ή ιδιορρυθμίας; 

    Πρώτα απ’ όλα είναι προφανές πως η Αμερική είναι ταυτόχρονα, δύο τουλάχιστον χώρες. Αυτή που εμείς γνωρίζουμε, διά των επωνύμων εκπροσώπων της, των σταρ, των διανοούμενων, η εξωστερεφής Αμερική που μισεί τον Τραμπ και ό,τι εκπροσωπεί και το δηλώνει επωνύμως και ηχηρά. Αυτά φτάνουν ως τα αφτιά μας. Και από την άλλη, η υπόλοιπη χώρα, η βαθιά και κρυφή, η ρέπουσα στο σκοταδισμό και στις θεωρίες συνωμοσίας. Αυτή που αγαπά τα όπλα και ζητάει αυστηρά φυλασσόμενα σύνορα και ευνοεί τον απομονωτισμό (αγνοώντας τα ίδια τα θεμέλια της χώρας). Αυτή τη 2η χώρα, την άγνωστη σε μας, εκπροσώπησε ο Πρόεδρος. 

    Έπειτα, παράλληλα με τη σημασία της οικονομίας στην πολιτική, και μια άλλη εξήγηση, ευρύτερα για τη Δύση. Ο κόσμος άλλαξε. Δεν είναι αυτός που θυμόμαστε μέχρι πριν λίγες δεκαετίες. Λόγοι δημογραφικοί μα και πολιτικοί (ελεύθερο εμπόριο), λόγοι τεχνολογικοί, έχουν αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού. Το επίκεντρο του ενδιαφέροντος μετακινείται. Η Δύση (με τις ΗΠΑ να έχουν τον κυρίαρχο ρόλο, ως διάδοχος της Βρετανίας και άλλων) δεν είναι πλέον η αυτονόητη επικυρίαρχος του πλανήτη. Χάνει διαρκώς έδαφος στο πεδίο της ισχύος, προς όφελος νέων παικτών. Άλλες χώρες, με καλπάζουσες οικονομίες και εκρηκτικά αυξανόμενους πληθυσμούς, διεκδικούν πλέον το μερίδιό που τους αναλογεί από την παγκόσμια "πίττα". 

    Αυτό βέβαια έχει συνέπειες. Και αυτές τις συνέπειες, από τη μεταφορά π.χ. επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην Ανατολή και την εισβολή των φθηνότερων προϊόντων τους στις αγορές της Δύσης, βιώνει ο μέσος εργαζόμενος μιας ήδη ανεπτυγμένης, αλλά τελικά και "κακομαθημένης" (λόγω συνήθειας) κοινωνίας. Και οργίζεται. Ψάχνει τους φταίχτες γιατί, ενώ έζησε με την υπόσχεση πως πάντα όλα θα βαίνουν καλύτερα, πως εκείνος είναι ο "εκλεκτός", τώρα δεν είναι πια έτσι…Και είναι λογικό, αφού ποτέ δεν του εξηγήθηκε. Πάρθηκαν αποφάσεις, αλλά δεν εξηγήθηκαν οι συνέπειες. Γιατί η παγκοσμιοποίηση έχει βέβαια οφέλη, αλλά έχει και κόστος. Απαιτεί προσαρμογές. Η μη επαρκής εξήγηση, οδηγεί σε φαινόμενα τύπου Τραμπ. 

    Σε απλοϊκες δηλαδή ερμηνείες του κόσμου. Σε δίπολα καλό-κακό, εμείς-αυτοί. Σε κατηγορίες εναντίον της "κρυφής ελίτ" που συνωμοτεί απ’ τη μια και απ’ την άλλη των υπηρετών του λαού που μπορούν "μαγικά", να κάνουν ξανά τις ΗΠΑ "Great Again”. Κάτι σαν τον Ιουλιανό τον Παραβάτη, που ήθελε να επαναφέρει το δωδεκάθεο, σε εποχή χριστιανισμού. Σε μια Δύση ισχυρή ακόμα, αλλά πάντως σε παρακμή, οι συνταγές επανάκαμψης είναι πολύ πιο σύνθετες και πάντως βασιζόμενες σε άλλου τύπου ερμηνείες και αρετές.  

    2) Τις ΗΠΑ ανέκαθεν χαρακτήριζε μια αξιοθαύμαστη θεσμικότητα. Ο σεβασμός τους στο σύστημα και στις διαδικασίες. Μπορεί να "σκοτώνονταν" σε προεκλογικές διαμάχες, αλλά μετά ο σεβασμός πχ στο αξίωμα του Προέδρου ήταν αδιαμφισβήτητος. Γιατί αυτός εκπροσωπούσε τη χώρα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ομιλία αποδοχής της ήττας από το Γερουσιαστή Μακέην. Ύμνος θεσμικότητας και Δημοκρατίας. Το ίδιο και η αποδοχή της ήττας (ίσως πρόωρα) από τον Αντιπρόεδρο Γκορ, προς όφελος της ομαλότητας. Χθες, αυτά ξεχάστηκαν. Ο Πρόεδρος Τραμπ, σε μια πρωτοφανή κίνηση για τα δεδομένα των ΗΠΑ, διέγραψε αυτήν την παράδοση και μίλησε, αυθαίρετα, για νοθεία, ζητώντας ευθεία παράβαση της δημοκρατικής αρχής. Μια κίνηση προεξοφλημένη από καιρό που θα δούμε αν θα έχει συνέχεια, μια και υπάρχουν και άλλες, πιο ψύχραιμες και θεσμικές φωνές στο ιστορικό του κόμμα. Μια κίνηση όμως που ναρκοθετεί το άμεσο μέλλον και βάζει υποθήκες για απώτερες πρωτοβουλίες.

    3)Παρακολουθώντας τη ρητορική Τραμπ και χαρακτηριστικών υποστηρικτών του, από την άρνηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη ,έως την υποτίμηση του Covid και πολλά παρόμοια, γεννιέται εύλογα η απορία, πότε και από πού προέκυψαν τόσοι αρνητές της επιστήμης, της λογικής εν γένει και με τόσο μάλιστα φανατισμό. Δεν πιστεύω πως είναι νέο φαινόμενο. Απλώς, η σύγχρονη εποχή, ίσως για πρώτη φορά έδωσε βήμα σε ομάδες και άτομα που έως χθες, ένιωθαν ή όντως ήταν αποκομμένοι από το δημόσιο λόγο. Η ιδιόρρυθμη διεύρυνση πτυχών της Δημοκρατίας, μέσω πχ των social media, είχε και αυτές τις συνέπειες, διογκώνοντας φαινόμενα που παλιότερα ήταν μη ανιχνεύσιμα από το κυρίαρχο σύστημα. Η Δημοκρατία είναι πάντα η λύση, μα χρειάζεται και αυτή τις εγγυήσεις ενίσχυσης και σοβαρότητας που της παρέχουν οι θεσμοί και φυσικά η διευρυμένη Παιδεία. 

    4)Το εκλογικό σύστημα των ΗΠΑ δέχεται εύλογη κριτική. Είναι γεγονός πως φτιάχτηκε για άλλους καιρούς και πλέον, σε μια χώρα που αλλάζει, σε μια χώρα έντονα διχασμένη, εμφανίζει σοβαρές δυσλειτουργίες που επηρεάζουν το ίδιο το κύρος της Δημοκρατίας. Ο θεσμός των εκλεκτόρων, με πλήρως πλειοψηφικό σύστημα, θέτει σοβαρά ζητήματα και κάνει τη Δημοκρατία πιο σύνθετη και δυσνόητη στο μέσο πολίτη. Ίσως ήρθε η ώρα για αλλαγές. 

    5)Σε κάθε περίπτωση, ο επόμενος Πρόεδρος, ίσως ο κ. Μπάιντεν, θα έχει δύσκολο έργο. Να ενώσει ένα διχασμένο λαό και ένα πολωμένο σύστημα. Να επαναφέρει τις ΗΠΑ στο διεθνές στερέωμα και να διευρύνει τις συνεργασίες της. Να εξομαλύνει πάθη και να κατευνάσει παροξυσμούς και ταραγμένα πνεύματα. Να μετριάσει παράλογες προσδοκίες και να διαμορφώσει όρους και συμμαχίες για μια πιο υγιή και διαφορετική πορεία. Έργο δύσκολο, που ίσως να απαιτούσε μια άλλη, πιο δυναμική προσωπικότητα, με όρεξη και απόθεμα δύναμης. Έχει την εμπειρία και τη γνώση, πέτυχε ήδη (αν) μεγάλη νίκη, μα ο δρόμος θα είναι μακρύς. Επιτρέπει όμως, σε μια δύσκολη χρονιά κακών ειδήσεων, σ’ ένα έστω διστακτικό χαμόγελο ελπίδας, να εμφανιστεί. 

    * Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι δικηγόρος (ΜΔΕ-MSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ