Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 17-Σεπ-2020 00:02

    Ο κορονοϊός μας ξαναρωτά: ανταγωνισμός ή συνεργασία;

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη 

    Η ανθρωπότητα συχνά διαιρείται, με αφορμή ποικίλες διαφορές και βιώνει τα αποτελέσματα αυτής της πραγματικότητας, μέσα από συγκρούσεις και αντιπαλότητες. Η τάση αυτή μάλιστα είναι η συνήθης στην έως τώρα Ιστορία. Μόνο κατ’ εξαίρεση και για ειδικά θέματα έχουν υπάρξει περίοδοι συνεργασίας και γενικής ομόνοιας. Τις περισσότερες μάλιστα φορές και αυτή η συνεργασία προήλθε μέσα από ενοποιήσεις που έγιναν λιγότερο ή περισσότερο διά της βίας (αυτοκρατορίες κλπ). Η Pax Romana ή η βραχύβια πρόσφατη Pax Americana, μπορούν να θεωρηθούν παραδείγματα. 

    Βασικό αφετηριακό αίτιο για τα ανωτέρω είναι οι κεντρικές παραδοχές που έχουμε κάνει ως ανθρώπινος πολιτισμός (αν υπάρχει ένας ενιαίος τέτοιος). Το πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, ίσως και τη ζωή. Κεντρικής σημασίας είναι βέβαια η έννοια του συμφέροντος, που ιδίως στη σύγχρονη πραγματικότητα είναι σχεδόν αυτονόητα ταυτισμένο με το οικονομικό συμφέρον. Σε όλες τις οικονομικές ή κοινωνικές θεωρίες λέμε πως "οι παίκτες δρουν κατά το συμφέρον τους" και βεβαίως εννοούμε το οικονομικό. Προέκταση αυτού είναι και τα υπόλοιπα. Το δικό "μου" συμφέρον νοείται σε αντιδιαστολή με το δικό "σου", των υπολοίπων. Άρα το δικό μου, απειλείται άμεσα από το δικό σου. 

    Όλα αυτά έχουν αναλυθεί και στις διάφορες εκδοχές της θεωρίας παιγνίων και εδώ απλώς αναφέρονται, με αφαιρετικό τρόπο. Η βασική σύλληψη, που δεν είναι καινούρια, σχετίζεται με το περίφημο win/win σε αντίθεση με το πιο κλασσικό win/lose σενάριο. Σύμφωνα με την κλασσική εκδοχή, "εγώ" κερδίζω μόνο εφόσον και στον βαθμό που "εσύ" χάνεις. Η δική μου νίκη είναι δική σου ήττα. Στη νεότερη εκδοχή, που "αποδείχθηκε" και με θεωρητικούς τρόπους, πιο αποτελεσματικό είναι να βρίσκουμε τρόπους να κερδίσουμε και οι δύο ή όλοι μαζί. Η εκδοχή win/win. Η θεωρία μας λέει πως για να επιτευχθεί αυτή η δυνητικά ανώτερη (ως πιο αποτελεσματική) εκδοχή, χρειάζεται συνεργασία που επιτυγχάνεται διά της εμπιστοσύνης. 

    Όλα αυτά γίνονται εξαιρετικά επίκαιρα με αφορμή τις εξελίξεις στον κορονοϊό. Όλη η ανθρωπότητα αναμένει με κομμένη ανάσα τις επιστημονικές εξελίξεις, για να μπορέσει να μπει ξανά σε κανονικούς ρυθμούς. Κι όμως, ακόμα και τώρα, την ώρα της μεγάλης απειλής που έχει αποδείξει πως όχι μόνο είναι υπαρκτή, αλλά δυνητικά μπορεί να προκαλέσει τον "Αρμαγεδδώνα" παντού, η αποδοχή μιας πλήρους, άνευ όρων συνεργασίας, δεν έχει γίνει καθολική. Παρά την ύπαρξη μεγάλων συμπράξεων και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, βλέπουμε και σε αυτήν την περίπτωση μια εξελισσόμενη κόντρα, όχι μόνο μεταξύ εταιρειών, αλλά κυρίως μεταξύ κρατών. Ποιος θα κόψει πρώτος το νήμα του εμβολίου και τι αυτό θα σημάνει για τη δυνατότητά του να ηγηθεί του πλανήτη… Δηλαδή, τι άλλο πρέπει να συμβεί; Να έρθει ο επόμενος ιός, που θα μεταδίδεται με τη… σκέψη και θα σκοτώνει σε δευτερόλεπτα;

    Μεγάλη συζήτηση γίνεται για τον τρόπο διανομής του εμβολίου, εφόσον αυτό παραχθεί και είναι ασφαλές. Άλλοι μιλούν για την προοπτική του να ονομαστεί δημόσιο αγαθό, άλλοι μάχονται για να εξασφαλιστεί η προνομιακή πρόσβαση του δικού "τους" λαού σε αυτό. Είναι προφανές, πως οι ανάγκες που η πανδημία προκάλεσε έχουν δοκιμάσει τις αντοχές πολλών παραδοχών, έως χθες θεσφάτων. Η θεωρητική ανάγκη για συνεργασία έγινε απολύτως πρακτική και επιτακτική. Μαζί με άλλα πιεστικά θέματα, όπως η κλιματική αλλαγή, οι παγκόσμιες ασύμμετρες απειλές κλπ, έχουν καταδείξει την ανάγκη για στενότερη συνεργασία κρατών, Οργανισμών, κοινωνίας των πολιτών. 

    Φυσικά και δεν βρισκόμαστε εκεί που κάποτε ήμασταν. Τότε που όλες οι απαντήσεις ήταν αποκλειστικά εθνικές και τοπικές. Δυστυχώς όμως, ούτε τα προβλήματα είναι τέτοια. Οι δυνατότητες της τεχνολογίας και των μεταφορών, έχουν μετατρέψει τον πλανήτη σε μία ενιαία κοινότητα θεμάτων. Αν οι βασικές έννοιες που συνέχουν έθνη και ομάδες έχουν έντονα φαντασιακά στοιχεία, όπως μας θύμισε ο διάσημος σήμερα διανοητής Χαράρι, τα προβλήματα επιβίωσης είναι απολύτως πρακτικά και ζητούν ενιαία απάντηση. Και αν στο παρελθόν, η διαίρεση ήταν λογικό αποτέλεσμα της έλλειψης δυνατοτήτων επικοινωνίας μεταξύ απομακρυσμένων περιοχών, σήμερα η τεχνολογία έχει τερματίσει αυτούς τους διαχωρισμούς. Πλέον η δυνατότητα συνεργασίας και επικοινωνίας είναι διαθέσιμη, με μηδαμινό κόστος, με το πάτημα ενός κουμπιού. 

    Σίγουρα λοιπόν οι πρωτοβουλίες συνεργασίας είναι σήμερα απείρως μεγαλύτερες. Με μπροστάρηδες τους διεθνείς Οργανισμούς (έστω και υπό τη σκιώδη επήρεια των κρατών) ή τις ΜΚΟ, σε κάθε θέμα, βλέπουμε μεγάλες διεθνείς συνεργασίες. Ακόμη και για τον COVID, με πρωτοβουλία του Π.Ο.Υ. και της G-20 διαμορφώθηκε μεγάλη διεθνής πρωτοβουλία, που ήδη έχει συγκεντρώσει το ποσό των 16 δις για την αντιμετώπισή του. Για το κλίμα έχουμε τις γνωστές διεθνείς διασκέψεις, που όσο και αν υπολείπονται του στόχου, πάντως καταβάλλουν προσπάθειες. Αν αναφέρουμε όλα αυτά είναι για να καταδείξουμε την απουσία κορυφαίων παικτών από το προσκήνιο. Οι ΗΠΑ για παράδειγμα, κυρίως υπό την τρέχουσα ηγεσία, έχει απροθυμία στήριξης σε παρόμοιες προσπάθειες. 

    Αποχώρησε από τον Π.Ο.Υ. σταματώντας τη χρηματοδότηση σε μια εποχή που την είχε ανάγκη όσο ποτέ, δεν συμμετέχει στην ανωτέρω πρωτοβουλία για τον κορονοϊό, ενώ και μία από τις πρώτες ενέργειες της διοίκησης Τραμπ ήταν η αποχώρηση από τη Συμφωνία για το Κλίμα που είχε συνυπογράψει η διοίκηση Ομπάμα. Παράλληλα, η Κίνα που φιλοδοξεί να έχει παγκόσμιο ρόλο, ως άλλο "μαύρο κουτί" που χαρακτηρίζει τα καθεστώτα που δεν έχουν την πλήρη διαφάνεια μιας ανοικτής Δημοκρατίας, παίζει με κρυμμένα χαρτιά και είναι εύλογη η επιφύλαξή μας σε ό,τι επιλεκτικά εκπέμπεται από εκεί. 

    Είναι γεγονός πως η αρχή του (υγιούς) ανταγωνισμού έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητά της. Και όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και όσον αφορά στο κόστος (τιμές) αγαθών και υπηρεσιών. Και λέγεται πως και τώρα, ο ανταγωνισμός εταιρειών θα φέρει καλύτερο αποτέλεσμα. Και η ανιδιοτελής, πλήρης συνεργασία όμως δεν έχει δοκιμαστεί εξίσου στην Ιστορία. Και όπου έχει γίνει, έχει εξαιρετικά αποτελέσματα. Όπου άλλωστε έχουν αποτύχει μεμονωμένες προσπάθειες, οι συνεργασίες δείχνουν να τα καταφέρνουν. Δεν είναι τυχαία η επιλογή μοντέλων συνεργασίας (κρατών, εταιρειών, ιδιωτών) στη συνέχιση διαστημικών προγραμμάτων, για παράδειγμα. 

    Παράλληλα με τον υφιστάμενο ανταγωνισμό, τι πιο ωραίο και ελπιδοφόρο από μία μεγάλη, κεντρική και παναθρώπινη προσπάθεια, για την ανεύρεση εμβολίου. Με αφθονία πόρων, υλικών και ανθρώπινων. Με πλήρη κυκλοφορία της πληροφορίας, ενθάρρυνση και υψηλό ηθικό. Χωρίς συνεχείς αλληλοκατηγορίες και θεωρίες συνωμοσίας. Μπορεί να ακούγεται ρομαντικό και ουτοπικό. Ίσως όμως να είναι το μέλλον. Όσο διευρύνεται η έννοια του "εμείς", προκειμένου να χωρέσει όλο και περισσότερους ανθρώπους, ομάδες, κράτη, τόσο πιο κοντά θα έρχεται αυτό το ιδεώδες της συνεργασίας για το μέγιστό όφελος. 

    Καθόλου βέβαια δεν παραγνωρίζω τα εμπόδια, που έρχονται από τα βάθη της Ιστορίας και της συνήθειας (δηλαδή της έως τώρα λογικής των πραγμάτων), μέχρι αυτό να γίνει πραγματικότητα. Απλά σημειώνω πως με τα προβλήματα να είναι τέτοια και με τα εργαλεία για την αντιμετώπισή τους να υπάρχουν, ο δρόμος για μια "αλλαγή παραδείγματος", για το win/win της συνεργασίας σε περισσότερα θέματα, είναι ορατός. Μπορεί, για την αλλαγή αυτή στον τρόπο σκέψης, για την επίτευξη του αναγκαίου βαθμού εμπιστοσύνης, να απέχουμε ακόμα δεκαετίες ή και περισσότερο, πάντως ένας τέτοιος κόσμος δεν είναι ουτοπία. Δείγματά του, βλέπουμε ήδη.  

    * Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι Δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ