Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 16-Σεπ-2020 00:08

    Ατομική ευθύνη: μια διαχρονικά υποτιμημένη κρατική υποχρέωση

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Φραγκίσκου Γαΐτη

    Η "ατομική ευθύνη" είναι η νέα, καθημερινά επαναλαμβανόμενη φράση που έφερε στη ζωή μας η πανδημία COVID-19. Σε γενικές γραμμές χρησιμοποιείται για να περιγράψει το κατά πόσο η γενικότερη συμπεριφορά ενός ατόμου είναι σωστή και συμβατή με τους κανόνες της πολιτείας, αποδίδοντας παράλληλα συνευθύνη σε κάθε πολίτη ως μέρος μια οργανωμένης κοινωνίας.

    Ευλόγως θα αναρωτηθεί κανείς πώς εμπλέκεται το κράτος σε κάτι το οποίο χαρακτηρίζεται ατομικό;

    Αφενός, το κράτος ως έχων την ευθύνη της εκπαίδευσης των πολιτών του, ουδέποτε ενέταξε στα εκπαιδευτικά του προγράμματα (κυρίως νηπιαγωγείου και δημοτικού όπου τα παιδιά απορροφούν τις πληροφορίες σαν σφουγγάρια) μαθήματα συμπεριφοράς και κατ επέκταση ατομικής ευθύνης. Και δεν εννοώ μαθήματα στείρας αποστήθισης, αλλά πραγματικά απλά μαθήματα ζωής για την ορθή συμπεριφορά. Όπως έλεγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι η "επανάληψις είναι μήτηρ πάσης μαθήσεως" και συνεπώς αναφέρομαι σε μαθήματα επαναλαμβανόμενα σε κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα και αναλόγως προσαρμοσμένα όπως: πώς χαιρετούμε, πώς τρώμε, οδηγική συμπεριφορά, ώρες κοινής ησυχίας, προστασία περιβάλλοντος, ανακύκλωση, ισότητα (γενικώς), σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου, σεβασμός στην τρίτη ηλικία, σεβασμός στην περιουσία του άλλου, σεβασμός στα ζωή γενικώς (ανθρώπων και ζώων) και πολλά άλλα.

    Δεδομένου ότι κάθε παιδί μεγαλώνει σε διαφορετικό οικογενειακό περιβάλλον (από περιβάλλον με έντονα στοιχεία παραβατικότητας έως και περιβάλλον με ελαστικά έως ξεχειλωμένα όρια ελευθερίας), είναι τουλάχιστον άστοχο να αναζητείται ατομική ευθύνη από άτομα που ενδεχομένως δεν έχουν έρθει ποτέ σε επαφή με κανόνες ορθής συμπεριφοράς και ταυτόχρονα το κράτος να αποποιείται της δικής του ευθύνης. 

    Αφετέρου, το κράτος έχει την ευθύνη της νομοθέτησης και της εποπτείας εφαρμογής των νόμων. Η αυστηρή εφαρμογή ενός νόμου κατά την πρώτη περίοδο, ακολουθείται συνήθως από μια ατονία των μέτρων ελέγχου οπότε αναλαμβάνει η λογική της μάζας στην καταστρατήγησή του, καταλήγοντας πολλές φορές στην ουσιαστική αναίρεσή του, γεγονός που οδηγεί ακόμη και ορκισμένους νομοταγείς πολίτες, στην παρανομία. 

    Η λίστα των παραδειγμάτων είναι πολύ μεγάλη αλλά προσωπικά μου έχει κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, η περίπτωση των λεωφορειολωρίδων, καίτοι στερείται σημαντικότητας άλλων πιο σοβαρών περιπτώσεων. Ξεκίνησε ως ένα μέτρο επανάσταση, όπου αίφνης η χρήση των λεωφορείων και των τρόλεϊ, έγινε ένας ελκυστικός, γρήγορος και αξιόπιστος τρόπος μετακίνησης. Στην πρώτη φάση εφαρμογής δεν υπήρχε περίπτωση να δεις σταθμευμένο ή σε στάση όχημα σε λεωφορειόδρομο και στις λίγες περιπτώσεις που συνέβαινε αυτό, απομακρυνόταν με συνοπτικές διαδικασίες με "δώρο" κλήση και αφαίρεση πινακίδων. Σιγά-σιγά και όσο ατονούσε ο έλεγχος (συνέπεσε και η κατάργηση της δημοτικής αστυνομίας), άρχισαν δειλά-δειλά, στην αρχή τις νυχτερινές ώρες και στη συνέχεια και τις πρωινές, κάποιοι να σταθμεύουν σε σταθερή βάση (παράδειγμα η Ιπποκράτους και η Χαριλάου Τρικούπη στην Αθήνα). Προϊόντος του χρόνου και ενώ το κράτος παρέμενε επιδεικτικά απών, τα σταθμευμένα οχήματα αυξάνονταν, φτάνοντας σε ορισμένες περιοχές, σε πλήρη στάθμευση κατά μήκος της λεωφορειολωρίδας.

    Εύλογα ερωτήματα:
    - αποφασίστηκε ότι απέτυχε το μέτρο;
    - αν ναι, γιατί είναι ακόμη σε ισχύ ο νόμος και ενεργοποιείται όποτε υπάρχει ανάγκη για είσπραξη προστίμων και γιατί αλληλοκοροϊδευόμαστε παρκάροντας κάτω από πινακίδες που το απαγορεύουν;
    - αν όχι, γιατί δεν υπάρχει πρόνοια επίβλεψης εφαρμογής του και πως θα πειστεί ένας νομοταγής πολίτης να μην παρανομήσει όταν μπροστά στα μάτια του γίνεται πάρτυ ατιμωρησίας;

    Οι έλληνες πολίτες έχουν αποδείξει ότι στα δύσκολα διαθέτουν υψηλό αίσθημα ατομικής και συλλογικής ευθύνης, εντούτοις αποτελεί ευθύνη του κράτους να αναζητήσει τρόπους συντήρησής του στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής.

    Χωρίς να υποβαθμίζω τα βήματα εκσυγχρονισμού του κράτους συνολικά και κυρίως έναντι του πολίτη, εντούτοις είναι δεδομένο ότι η σχέση αυτή πρέπει να επαναπροσδιοριστεί και να τεθεί σε νέες βάσεις, ώστε πλέον η ατομική αλλά και η συνεπαγόμενη συλλογική ευθύνη, να μην ορίζονται από άγνοια, ωχαδελφισμό και ψυχολογία μάζας αλλά από γνώση, σεβασμό και εμπιστοσύνη στο κράτος. 

    * Ο Δρ. Φραγκίσκος Γαΐτης είναι Βιολόγος – Μικροβιολόγος τροφίμων, Προϊστάμενος Τμήματος Εργαστηρίων Δοκιμών & Ερευνών Τροφίμων Αθήνας του ΕΦΕΤ, πρώην Πρόεδρος του Συλλόγου Μονίμων Υπαλλήλων ΕΦΕΤ

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ