Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 16-Ιουλ-2020 00:03

    Πόρισμα Πισσαρίδη, μόνο με new deal στο κράτος

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη 

    Έτοιμη λοιπόν και η "Έκθεση Πισσαρίδη". Μία "συνταγή ανάπτυξης" για την ελληνική οικονομία, οπλισμένη με ένα τεκμήριο εγκυρότητας και επάρκειας μια και προέρχεται από τους κατεξοχήν ειδήμονες του είδους. Σε άλλα συμφραζόμενα ζητήθηκε η συνδρομή της, σε ένα περιβάλλον ευνοϊκότερο και με μεγαλύτερη αισιοδοξία, η "μοίρα" το ‘φερε να καταλήξει σε πόρισμα σε μια αιφνιδίως πολύ διαφορετική εποχή. Με μεγάλες και πιεστικές ανάγκες και μόλις κάποια σπαράγματα ελπίδας –υπαρκτά σίγουρα, μα προσβάσιμα μόνο μέσα από Συμπληγάδες- στο προσεχές μέλλον. 

    Μια εισήγηση που σίγουρα είναι αναγκαία και τη χρειάζεται ίσως και η Κυβέρνηση, ως ένα γενικό μπούσουλα, ως ένα πλαίσιο προτεραιοτήτων για τα επόμενα χρόνια. Το εθνικό σχέδιο που χρόνια αναζητάμε, το οποίο θα αντικαθιστούσε τα "Μνημόνια", τα οποία παρότι επαχθή και συχνά ετεροκαθορισμένα, πάντως έθεταν το γενικό πλαίσιο. Σίγουρα, ένα επιστημονικό κατά βάση κείμενο δεν μπορεί απευθείας να υποδυθεί το συνολικό αυτό σχέδιο. Κάτι τέτοιο θέλει και πολιτική επεξεργασία, ευρεία διαβούλευση και συναινέσεις και τελικά την αναγκαία νομιμοποίηση. Μπορεί να αποτελέσει όμως αναμφίβολα μια ισχυρή βάση.

    Χωρίς να μπούμε σε λεπτομέρειες για το πόρισμά της, το τι εισηγείται, ας πούμε προκαταρκτικά πως δεν "πέφτουμε και από τα σύννεφα" για τις προτάσεις. Όχι βέβαια γιατί οι άνθρωποι δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους, αλλά γιατί λίγο ή πολύ αυτά που χρειάζεται σε γενικές γραμμές η χώρα είναι γνωστά. Από άλλα παρόμοια πορίσματα, προτάσεις κοινωνικών εταίρων, κυβερνητικά προγράμματα  αλλά και κυρίως την κοινή λογική. Πολλά από αυτά αναδείχθηκαν με πολύ απτό τρόπο και με αφορμή την πανδημία. Που ανέδειξε τις διαρθρωτικές μας αδυναμίες, αλλά και σημεία υπεροχής, μερικά από τα οποία ίσως και κρυμμένα. 

    Πολύ συνοπτικά, η χώρα, αφού λίγο-πολύ τα κατάφερε τα τελευταία χρόνια να επιβιώνει με όσα παράγει, χρειάζεται μια μετατόπιση παραδείγματος, αν θέλει να αναπτυχθεί. Μια ενίσχυση της παραγωγικής της δυνατότητας, λιγότερη εξάρτηση από τομείς έντονης μεταβλητότητας και επένδυση στην υψηλή ποιότητα, την τεχνολογία/έρευνα και καινοτομία. Και βέβαια με ένα πιο σύγχρονο κράτος, πιο ευέλικτο και λειτουργικό που θα μπορέσει να συνδράμει σε όλα τα παραπάνω και δεν θα λειτουργεί ως η "φάλτσα νότα" της συναυλίας, η μόνιμη τροχοπέδη και ανασταλτική δύναμη κάθε δημιουργικής προσπάθειας. 

    Το ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει όμως είναι το γιατί, αν και η όποια "συνταγή" (όσο υπάρχει) είναι γνωστή σε όλους, δεν εφαρμόζεται και πάντως δεν εφαρμόζεται με συνέπεια και αποφασιστικότητα, παρά συνήθως εξαντλούμαστε σε διακηρύξεις και αποσπασματικές προσπάθειες; Τι είναι αυτό που θα χρειαστεί έτσι ώστε οι περίφημες "μεταρρυθμίσεις" που χρόνια ακούμε να εφαρμόζονται ως μια φυσική διαδικασία προσαρμογής (ή και πρόβλεψης) στις ανάγκες και όχι ως κάτι το έκτακτο και το εξαιρετικό; Eίναι τελικά απλά ένα θέμα "βολονταρισμού" η πρόοδος και η επιτυχία της χώρας;

    Το θέμα έχει βέβαια μεγάλη πολυπλοκότητα στην πλήρη απάντηση και θα δεχόταν διεπιστημονική προσέγγιση. Ας μείνουμε σε όσα θεωρούμε κρισιμότερα. Το βασικό πρόβλημα στην Ελλάδα σχετίζεται με τη δομή και τη νοοτροπία της δημόσια διοίκησης. Του κρατικού μηχανισμού ή της "γραφειοκρατίας" όπως λέγεται. Η ελληνική γραφειοκρατία λοιπόν παρουσιάζει την εξής παθογένεια, που ενέχει και μία φαινομενική αντίφαση: από τη μία διαπλέκεται στενά με κομματικές διεργασίες και στεγανά και άρα κινείται με βάση παρόμοιες προτεραιότητες και από την άλλη έχει μια σχετική αυτονόμηση σε σχέση με τις κρατικές επιλογές. Ενώ η ίδια εξ ορισμού εκφράζει το ίδιο το κράτος, στην πιο στενή του εκδοχή, φαίνεται συχνά εντελώς ξένη με τις επιλογές της όποιας κυβερνητικής-κρατικής πολιτικής επιλογής, γι’ αυτό και συνήθως εμποδίζει (ηθελημένα ή άθελά της, λόγω αντικειμενικής αδυναμίας) και την ορθή εφαρμογή των πολιτικών. Και σε αυτό βέβαια, μερικώς μόνο μπορούν να της καταλογιστούν ευθύνες, αφού αυτό σχετίζεται με τον τρόπο της παραγωγής πολιτικών στην Ελλάδα και τελικά με την ίδια την κομματική λογική και λειτουργία που εννοεί το κράτος ως λάφυρο και αγνοεί τις δικές του δομές και προτεραιότητες και κάθε φορά επιδιώκει αφενός την άλωσή του και αφετέρου τη διαρκή του "επανεφεύρεση". 

    Αποτέλεσμα οι ημιτελείς προσπάθειες, οι δαιδαλώδεις ρυθμίσεις, τα αναρίθμητα και ασύνδετα μεταξύ τους φέουδα/νησίδες, όλα κατάλοιπα κάποιας προσπάθειας που άρχισε κάποτε κι έμεινε στη μέση ή κάποιας κάποτε κυβερνητικής-κομματικής φράξιας που συνέχισε την πορεία της αυτονομημένη από το όλο σύστημα. Κι έτσι καταλήγουμε σε ένα σύστημα δυσλειτουργικό, το οποίο απλώς διεκπεραιώνει  (παραλαμβάνει και διευθετεί αιτήσεις, δίχως αυθεντικά παραγωγική-δημιουργική σκέψη) και εκπροσωπεί τα συμφέροντα των μελών του, σε μία μάλλον συνδικαλιστική λογική, αποκομμένη από την υπόλοιπη κοινωνία και τις δικές της προτεραιότητες. Γι’ αυτό και η κάθε Κυβέρνηση, που πάντα έχει την κύρια ευθύνη, έρχεται και θεσπίζει ένα παράλληλο δικό της σύστημα, μεγαλύτερης φαινομενικά εμπιστοσύνης, έτσι ώστε να κάνει τη δουλειά της. Και η ουσιαστική μεταρρύθμιση του δημοσίου, του κυρίως εργαλείου του κράτους, παραμένει διαρκής εκκρεμότητα. 

    Τι είναι λοιπόν αυτό που χρειάζεται; Πρώτα και κύρια η αίσθηση και η πραγματικότητα της συνέχειας. Της μη αποσπασματικότητας. Οι δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει να νιώθουν αφενός ασφαλείς στη δουλειά τους και αφετέρου να έχουν την πεποίθηση πως η δουλειά τους μετράει. Πως υπάρχει ένα σύστημα που δουλεύει, με μία συγκεκριμένη λογική και κατεύθυνση. Οι πρωτοβουλίες πρέπει να ενθαρρύνονται και να αμείβονται ανάλογα. Και όλα να έχουν αρχή, μέση και τέλος. 

    Να είναι ορατές οι πορείες, προσώπων, προτάσεων και ιδεών και να μην εξαρτώνται όλα από μία "από μηχανής" λύση, μια πολιτική παρέμβαση ή γνωριμία. Θέλουμε και έχουμε απόλυτη ανάγκη από μία διαρκώς "σκεπτόμενη γραφειοκρατία", ένα ζωντανό οργανισμό με ενιαία φυσιογνωμία και όχι ένα παγερό απολίθωμα. Που να  παράγει πολιτικές σε μόνιμή βάση και διαρκώς να εισηγείται στην εκλεγμένη ηγεσία. Δεν γίνεται όλα να έρχονται μονίμως από πάνω, ως μία στιγμιαία επιφοίτηση. Γιατί αυτή μπορεί ενδεχομένως να υπάρξει, μετά όμως θα πρέπει και να υλοποιηθεί. Και συχνότατα, απλά δεν θα υπάρξει ή θα ανακοπεί. 

    Στη λογική της συνέχειας, οι μόνιμοι Γενικοί Γραμματείς που επιτέλους βλέπουμε έχουν κεντρική σημασία, δεν εξαντλείται όμως εκεί το θέμα. Το "σκεπτόμενο" σύστημα που αναφέρουμε σχετίζεται βέβαια άμεσα με τις δομές του, καθώς και τους αυτοματισμούς του. Το πώς προωθούνται οι υποθέσεις, πώς παράγονται οι πολιτικές, με διαδικασία "αυτόματη", ακόμα και απρόσωπη. Είναι το γνωστό θέμα, πώς γίνεται πχ στο Βέλγιο να λειτούργησε το κράτος απρόσκοπτα για χρόνια, δίχως Κυβέρνηση, κάτι το οποίο είναι ακόμα αδιανόητο για την Ελλάδα. Όλα τα ανωτέρω όμως, πέραν των δομών (και βέβαια των αναγκαίων υποδομών) και του συγκεκριμένου νομοθετικού πλαισίου, είναι και ζήτημα ευρύτερης "κουλτούρας". 

    Θέλουμε μια γραφειοκρατία που λειτουργεί διαρκώς, μέσα στο δημοκρατικά καθορισμένο της πλαίσιο και έχει εμπεδωμένη τη νοοτροπία και τη λογική ότι συνδέεται ευθέως και εκφράζει το ίδιο το κράτος. Το κράτος όχι το συνδεδεμένο με το οποιοδήποτε πρόσκαιρο κομματικό υπόστρωμα, αλλά το αφηρημένο και ταυτόχρονα απτό  διαχρονικό συλλογικό υποκείμενο, τη χώρα με κάθε της έννοια και προέκταση. Μια γραφειοκρατία λοιπόν που προωθεί τα συμφέροντα της χώρας αυτής, ασχέτως συγκυρίας. Μία τέτοια νοοτροπία, που μπορεί να ανιχνευθεί σε άλλες χώρες με βαθιά παράδοση δημόσια διοίκησης, είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Που λύνει και τα χέρια της κάθε Κυβέρνησης, να προχωρήσει σε επικουρικούς δικούς της σχεδιασμούς, γνωρίζοντας πως τα βασικά θα γίνουν έτσι και αλλιώς και δεν χρειάζονται διαρκώς τη δική της επίβλεψη ή παρέμβαση. 

    Αυτό βεβαίως βαρύνει κυρίως την ίδια, αφού σε ένα "άλμα πίστης", πρέπει να δείξει έμπρακτη εμπιστοσύνη και να σταματήσει πρακτικές αιώνων. Γι’ αυτό μιλάμε για αλλαγή παραδείγματος, αφού μία αλλαγή όπως την περιγράφουμε ξεπερνά τη συγκυρία και αγγίζει ευρύτερους χρόνους. Είναι μία μεγάλη αλλαγή, που χρειάζεται ίσως ένα νέο μεγάλο Εθνικό/Κοινωνικό Συμβόλαιο, ένα δομικό New Deal, στο οποίο να συμφωνήσουν κόμματα και κοινωνικοί εταίροι και να εγκρίνει ο λαός, ως συνταγματικό υποκείμενο και πηγή της λαϊκής κυριαρχίας. Με μια τέτοια Διοίκηση, βασισμένη στην αξιοκρατία, στην εκπαίδευση και το υψηλό ανθρώπινο δυναμικό που διαχρονικά διαθέτουμε, ναι δικαιούμαστε βάσιμα να αισιοδοξούμε και μπορούμε να υλοποιήσουμε σειρά αντίστοιχων πορισμάτων. Με τη βοήθεια και των "χρημάτων από τα ελικόπτερα", (βλ. μεγάλο ευρωπαϊκό πακέτο, εφόσον ευδοκιμήσει) βεβαίως βεβαίως…

    * Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)
     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ