Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 09-Ιουλ-2020 00:04

    Ευρωζώνη, κρίσεις και ευρωομόλογα: σε αναζήτηση μιας βιώσιμης λύσης

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Της Δήμητρας Τσίγκου 

    Βρισκόμαστε μόλις μερικές ημέρες πριν από την κρίσιμη έκτακτη σύνοδο κορυφής, στο πλαίσιο της οποίας θα επιδιωχθεί η επίτευξη συμφωνίας επί του σχεδίου ανάκαμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η υπό διαπραγμάτευση πρόταση της Επιτροπής είναι ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη, προβλέποντας την αύξηση του ανώτατου ορίου των ίδιων πόρων του πολυετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από 1,2% του ευρωπαϊκού Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος στο 2%, ως εγγύηση για τον από κοινού ευρωπαϊκό δανεισμό από τις αγορές, για την παροχή μεταβιβάσεων και δανείων.

    Εφόσον η πρόταση αυτή γίνει αποδεκτή, υπερνικώντας τις σθεναρές αντιστάσεις που προβάλουν οι "φειδωλές" οικονομίες του Βορρά, θα αποτελέσει, αδιαμφισβήτητα, ένα σημαντικό βήμα στην πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Παρόλα αυτά, είναι σαφές ότι δεν πρόκειται για τη θέσπιση ευρωομολόγου, αλλά για για μια εφάπαξ έκδοση σε συνθήκες εκτάκτου ανάγκης. Άλλωστε, η ιδέα αυτή από νωρίς εγκαταλείφθηκε μετά την απόρριψη της πρότασης-έκκλησης των εννέα ηγετών της Ευρωζώνης για την έκδοση κορονο-ομολόγων (coronabonds), ως ενός κοινού χρηματοδοτικού εργαλείου για την αντιμετώπιση των αρνητικών οικονομικών συνεπειώντου ισχυρού εξωγενούς συμμετρικού σοκ της πανδημίας του κορονοϊού, καθώς και την αποφυγή μίας νέας κρίσης δημόσιου χρέους. Επιπλέον, δε, και η ίδια η νομική βάση του όλου εγχειρήματος [βλ. άρθρο 122(2) ΣΛΕΕ] δεν αφήνει πολλά περιθώρια για μονιμότητα της πρωτοβουλίας. 

    Παρόλα αυτά, δεν είναι διόλου τυχαίο ότι η συζήτηση για την κοινή έκδοση χρέους μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης απασχολεί τον ευρωπαϊκό δημόσιο διάλογο ήδη από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της ΟΝΕ, και εξακολουθεί να επανέρχεται στο προσκήνιο με κάθε ευκαιρία, καταδεικνύοντας πόσο απαραίτητη είναι η πρόβλεψή της. Τα επιχειρήματα υπέρ αυτής τείνουν να διαφοροποιούνται ανά εκάστοτε χρονική περίοδο, όμως η αναγκαιότητα πρόβλεψης ενός κοινού χρηματοδοτικού εργαλείου για τις οικονομίες της Ευρωζώνης καθίσταται όλο και επιτακτικότερη. 

    Πιο συγκεκριμένα, κατά την πρώτη δεκαετία της εισαγωγής του κοινού νομίσματος, η όποια σχετική συζήτηση εξαντλείτο στην αναγνώριση της ανάγκης προώθησης της χρηματοπιστωτικής ολοκλήρωσης, ως ένα μέσο για την ενίσχυση της ρευστότητας στην αγορά των κρατικών ομολόγων και την ενδυνάμωση του διεθνούς ρόλου του ευρώ. Στην πορεία, όμως, η συζήτηση άλλαξε ριζικά ως αποτέλεσμα της εκδήλωσης της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη. Η αδυναμία πρόσβασης ορισμένων κρατών-μελών της Περιφέρειας στις χρηματοπιστωτικές αγορές και η ταχεία επιδείνωση της κρίσης μετατόπισαν το ενδιαφέρον από τις δυνατότητες ενίσχυσης της αποδοτικότητας της αγοράς κρατικών ομολόγων στους τρόπους διαχείρισης της κρίσης και τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Σε αυτήν την κατεύθυνση,  ένα σημαντικό φάσμα ακαδημαϊκών, τεχνοκρατών, πολιτικών και αναλυτών της αγοράς κατέθεσαν τις προτάσεις τους, επιδιώκοντας: (i) είτε τη δημιουργία ενός μηχανισμού που θα εξασφάλιζε μία σταθερή πηγή χρηματοδότησης για τις χώρες που πλήττονταν από την κρίση είτε (ii) τη δημιουργία μιας μεγάλης και ρευστής αγοράς ομολόγων της Ευρωζώνης, που θα προωθούσε τη χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση, ενισχύοντας, παράλληλα, την ενιαία αγορά.

    Η πιο χαρακτηριστική πρόταση, η οποία απασχόλησε έντονα τον ευρωπαϊκό δημόσιο διάλογο, ήταν αυτή της κοινής έκδοσης χρέους με τη δημιουργία "Ευρωομολόγων", τα οποία θα υποστηρίζονταν/καλύπτονταν από συλλογικές κρατικές εγγυήσεις σε συγκεκριμένες σταθερές αναλογίες και, ως εκ τούτου, τα κράτη-μέλη θα μοιράζονταν τόσο τα έσοδα όσο και την εξυπηρέτηση του χρέους. Στόχος των χρεογράφων αυτών ήταν η επίτευξη της σύγκλισης του κόστους δανεισμού των κρατών-μελών,  η οποία με  τη σειρά της θα ενίσχυε τη βιωσιμότητα του χρέους των "υπό πίεση" οικονομιών, μετριάζοντας τον κίνδυνο μετάδοσης της κρίσης. Παρά τα προφανή της οφέλη, η πρόταση αυτή επικρίθηκε έντονα από τους "θιασώτες" της αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας, οι οποίοι διατύπωσαν σημαντικές επιφυλάξεις για τα ενδεχόμενα προβλήματα ηθικού κινδύνου (moral hazard) και "καιροσκοπικής" συμπεριφοράς (free-riding) που θα μπορούσαν να ανακύψουν στο πλαίσιο μιας αμοιβαιοποίησης χρέους (debtmutualisation) μεταξύ των "διαφορετικών δυνατοτήτων" οικονομιών  της Ευρωζώνης –ειδικά χωρίς την κατάλληλη εποπτεία.

    Αποτέλεσμα αυτών των επικρίσεων ήταν να αναπτυχθεί μια σειρά εναλλακτικών προτάσεων, οι οποίες επεδίωξαν να μειώσουν ή ακόμα και να εξαλείψουν την ανάγκη παροχής κρατικών εγγυήσεων.  Έτσι, πέρα από τις προτάσεις που προέβλεπαν την πλήρη υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από υπερεθνικά ομόλογα με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις, βάσει των οποίων κάθε εγγυώμενο κράτος-μέλος δεν ευθυνόταν μόνο για το δικό του μερίδιο υποχρεώσεων, αλλά και για οποιουδήποτε κράτους-μέλους αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, αναδείχθηκαν και προτάσεις που προέβλεπαν τη μερική υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από υπερεθνικά ομόλογα με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις, καθώς και τη μερική υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από υπερεθνικά ομόλογα  με εις ολόκληρον, αλλά όχι από κοινού εγγυήσεις.

    Βασικά χαρακτηριστικά των προτάσεων που συζητήθηκαν ευρέως

    πιν

     
    Παράλληλα, οι προτάσεις αυτές άρχισαν να λαμβάνουν υπόψη και τις ολέθριες επιπτώσεις που εγκυμονεί η εκτεταμένη έκθεση των τραπεζών στα κρατικά ομόλογα της χώρας τους (bank-sovereign doom loop), όπως αυτές άρχισαν να γίνονται εμφανείς κατά την εξέλιξη της κρίσης. Με αυτό το σκεπτικό, εστίασαν περισσότερο στους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να αυξηθεί η προσφορά των ασφαλών περιουσιακών στοιχείων της Ευρωζώνης και να προωθηθεί η μείωση του μεριδίου των εθνικών κρατικών ομολόγων στους ισολογισμούς των τραπεζών, διευκολύνοντας τη διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων τους και θωρακίζοντας, κατ’ επέκταση, το χρηματοπιστωτικό σύστημα απέναντι σε μία ενδεχόμενη επιδείνωση πιστοληπτικής διαβάθμισης των κρατικών ομολόγων.

    Σε κάθε περίπτωση, παρά τα προφανή και εξαιρετικά σημαντικά οφέλη που θα ενείχε η πρόβλεψη ενός χρηματοδοτικού μέσου για την κοινή έκδοση τίτλων χρέους της Ευρωζώνης, η όποια σχετική πρόταση προσέκρουε πάντα στην έλλειψη πολιτικής βούλησης.  Απέναντί  της κάθε φορά βρίσκονταν οι υποστηρικτές του δημοσιονομικού συντηρητισμού και η  πάγια αντίθεσή τους σε όλες ανεξαιρέτως τις προτάσεις που απαιτούν κρατικές εγγυήσεις και αμοιβαιοποίηση χρεών. Έτσι, η οικονομική κρίση που προκάλεσε η πανδημία του κορονοϊού βρήκε, για ακόμα μία φορά, την Ευρωζώνη ανεπαρκώς εξοπλισμένη, μη έχοντας στη διάθεσή της ένα ευρωομόλογο –ή κάποιο άλλου είδους ευρωπαϊκό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο (euro area safe asset), αλλά ούτε κι ένα δημοσιονομικό εργαλείο, που θα μπορούσε να επέμβει σταθεροποιητικά στις οικονομίες της.

    Ως εκ τούτου, η διασφάλιση της ισχυρής ανάκαμψης και της διατηρήσιμης ανάπτυξης των οικονομιών μετά το πέρας της υγειονομικής κρίσης επαφίεται εξολοκλήρου στο θάρρος που θα επιδείξουν οι ευρωπαίοι ηγέτες κατά την προσεχή σύνοδο κορυφής. Όμως, ακόμα κι αν υπερκεραστούν όλες οι δυσκολίες, αυτό δεν θα είναι αρκετό. Η πρόβλεψη ενός κοινού ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου σε ευρώ (euro-denominated safe asset), καθώς και μιας διακριτής δημοσιονομικής ικανότητας, παραμένουν κρίσιμης σημασίας –ειδικά για τις αλληλεξαρτώμενες οικονομίες της Ευρωζώνης, που βρίσκονται υπό τους περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ), έχοντας, παράλληλα, απωλέσει το εργαλείο της συναλλαγματικής πολιτικής. Επομένως, ακόμα κι αν τώρα επιτευχθεί η αποφασιστική αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας του κορονοϊού, η Ευρωζώνη θα παραμένει και πάλι ευάλωτη στο επόμενο ασύμμετρο οικονομικό σοκ.

    * Η κα Δήμητρα Τσίγκου είναι Υπότροφος Βοηθός Ερευνήτρια, "Ερευνητική Έδρα Ιδρύματος Α.Γ. Λεβέντη", Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

    Το παρόν άρθρο βασίζεται στο Δήμητρα Τσίγκου, 2020, Ευρωομόλογα: Μια (αναγκαία) λύση που διχάζει την Ευρωζώνη, PolicyBrief#126, ΕΛΙΑΜΕΠ 
     

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ