Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 24-Ιουν-2020 00:03

    Τι μένει από την προίκα του κορονοϊού; Τη φάγαμε κιόλας;

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη

    Υπάρχουν διάφορες θεωρίες σχετικά με τη συλλογική μνήμη. Ειδικά για τη χώρα μας, η κυρίαρχη και μάλλον επιβεβαιωμένη ιστορικά είναι πως γενικά ξεχνάμε εύκολα. Σπάνια μόνο κάτι έμεινε ή "χρεώθηκε" κάπου για καιρό. Συνήθως, η ροή των γεγονότων, η καλπάζουσα επικαιρότητα και η δύναμη της συνήθειας, κάνουν όλα τα θέματα, με όσο οξύ τρόπο και αν εισέρχονται κάποια στιγμή στη ζωή μας, γρήγορα να "ξεθυμαίνουν" και τελικά να περνούν στο περιθώριο και στη λήθη. Όλα, καταστροφές και θρίαμβοι, παροδικές παραστάσεις στη σκηνή του δημόσιου χώρου. Το μόνιμο φόντο, οι συνήθεις μας πρακτικές και συμπεριφορές. Οι επιβεβλημένες, θαρρείς, από τον συλλογικό ψυχισμό, τον σφυρηλατημένο για αιώνες από άρρητες πολιτισμικές παραμέτρους.  

    Όσα ζήσαμε με αφορμή τον κορονοϊό σε διεθνές επίπεδο ήταν ομολογουμένως πρωτοφανή. Τουλάχιστον για τις τελευταίες, καλομαθημένες γενιές. Αυτές που είχαν γαλουχηθεί με την αλαζονική ψευδαίσθηση της παντοκρατορίας του Ανθρώπου πάνω στη Φύση και πάνω στον πλανήτη. Με την πεποίθηση πως ο Άνθρωπος ολοένα και ελέγχει τα απρόβλεπτα γεγονότα, τιθασεύει τις δυνάμεις που δεν εκπορεύονται από εκείνον και τις διοχετεύει προς όφελός του. Σε μια ζωή, ίσως με απομειούμενο "νόημα" ή περιεχόμενο, πάντως σε διαρκή επιμήκυνση. Ήρθε λοιπόν το γεγονός αυτό, απρόοπτο για τους πολλούς, πολλαπλώς προαναγγελθέν από τους ειδικούς και μας μετέφερε σε ένα παράλληλο σύμπαν. Κλασσική η φράση που ακουγόταν παντού, πως όσα ζήσαμε έμοιαζαν με σενάριο ταινίας φαντασίας και μάλιστα τραβηγμένης. 

    Γράφτηκαν πολλά, σχετικά με διαπιστώσεις και συναισθήματα. Και μάλιστα με πολλές ταυτίσεις διεθνώς. Τα όσα γεννήθηκαν στη συνείδηση των ανθρώπων με αυτή τη ριζική ανατροπή των δεδομένων της καθημερινότητάς τους, των ρυθμών της ζωής τους, έμοιαζαν να είναι κοινά, ασχέτως συνόρων. Θα εστιάσουμε σε κάποια από αυτά, στη λογική του "ουδέν κακόν αμιγές καλού". Αν εξαιρέσουμε την αρχική αμηχανία για το τι συμβαίνει και βέβαια το φυσικό φόβο για την πραγματική αιτία, μια ασθένεια δυνητικά θανατηφόρα, οι άνθρωποι προσαρμοζόμενοι σε δεδομένα "lockdown”, άρχισαν να παρατηρούν και άλλα στοιχεία. Η ζωή τους, απαλλαγμένη από το διαρκές "τρέξιμο", απέκτησε ξανά, ύστερα από πόσο αλήθεια, έναν ηπιότερο ρυθμό. Πιο ανθρώπινο, θα έλεγε κάποιος. Λιγότερη διεκπεραίωση, περισσότερος προσωπικός χρόνος. Ίσως για κάποιους αυτό να ήταν επώδυνο, μια και επιμελώς απέφευγαν αυτή την προσωπική αναμέτρηση με τον καθρέφτη. Ακόμα κι έτσι όμως, πάντα το όφελος από την αντιμετώπιση προβλημάτων είναι μεγαλύτερο από το να τα κρύβεις επί μακρόν κάτω από το χαλί…

    Ο πρωτόγνωρος αυτός νέος ρυθμός, άρχισε και πάλι να επικεντρώνεται σε πιο ουσιώδη μέρη της ζωής: να ασχοληθούμε λίγο με τον παραμελημένο σε τόσα επίπεδα εαυτό μας, να δουλέψουμε λίγο τις σημαντικές μας σχέσεις, να επικοινωνήσουμε, να ασκηθούμε παραπάνω, να βάλουμε κυριολεκτικά σε τάξη τα του οίκου μας. Πόσοι και πόσοι δεν ασχολήθηκαν με "τακτοποιήσεις" που ανέβαλλαν για καιρό; Δεν έφτιαξαν αποθήκες, ντουλάπες, βιβλιοθήκες; Δεν ασχολήθηκαν δημιουργικά με τη μαγειρική, τη συγγραφή την ανάγνωση; Δεν αφιέρωσαν άφθονο μα αναγκαίο χρόνο στα παιδιά τους, που με απληστία φυσική, "ρούφηξαν" το απρόσμενο και χρωστούμενο δώρο; Πολλοί γονείς με δέος συνειδητοποίησαν ξαφνικά πόσο πολύτιμο χρόνο από το μεγάλωμα των παιδιών τους, των νέων πολιτών και ανθρώπων εν τω γίγνεσθαι, χάνουν καθημερινά, μαζί με την ευκαιρία και χαρά να συμβάλουν πιο συνειδητά σε αυτό το "μαγικό" χτίσιμο. 

    Και πέρα από αυτά, οι ρυθμοί αυτοί, οι καινούριες προτεραιότητες που κινούνταν σε ένα πιο θεμελιώδες επίπεδο, διαμόρφωσαν και μία διαφορετική κοινωνική συμπεριφορά. Ναι, υπό συνθήκες κοινωνικής αποστασιοποίησης, οι άνθρωποι έγιναν ευγενέστεροι μεταξύ τους. Οι δρόμοι στις μεγαλουπόλεις, το απόγευμα, με τη νέα συνήθεια του μακρινού περίπατου, θύμιζαν σε κάτι τα ξεχασμένα μας χωριά. Οι άνθρωποι χαιρετιούνταν μεταξύ τους, αντάλλαζαν "καλημέρες" και χαμόγελα. Και βέβαια, στους δημόσιους χώρους, στα σούπερ μάρκετ, για πρώτη ίσως φορά, συμμορφώνονταν στις υποδείξεις της εξουσίας και των ειδικών, επιτυγχάνοντας θετικές επιδόσεις και κατακτώντας το διεθνή έπαινο. Πάντοτε φυσικά με τις αναγκαίες εξαιρέσεις, η εικόνα αυτή, ακόμα και αν παρουσιάζεται μονομερώς ειδυλλιακή, εν τούτοις υπήρξε. 

    Όπως υπήρξε αδιαμφισβήτητα ένα διάχυτο "πάρτυ" ευφορίας, ζωτικότητας και ομορφιάς που βλέπαμε παντού τριγύρω, με οργανωτή τη Φύση. Σε μια ιδιόρρυθμη Άνοιξη που έμοιαζε να γιορτάζει την απουσία του Ανθρώπου από τις τελετές της, οι δικές μας παρατηρήσεις επαληθεύτηκαν από τις επιστημονικές μετρήσεις: η ατμοσφαιρική ρύπανση στις πόλεις μας έκανε βουτιά, η τρύπα του όζοντος μετριάστηκε, τα φυτά σαν να άνθισαν στο πολλαπλάσιο και τα ζώα ξεθάρρεψαν και ήρθαν πιο κοντά μας. Δεν είναι τυχαίο πως δελφίνια εμφανίστηκαν στα λιμάνια μας, πουλιά ενθουσιωδώς κελαηδώντας στους λιγοστούς κήπους μας και αλεπούδες στις παρυφές των προαστίων. Πολλοί, με έκπληξη διαπιστώσαμε πόσες λεμονιές, ανθισμένες και μυρωδάτες, βρίσκονταν από καιρό στη γειτονιά μας και ποτέ δεν τις είχαμε προσέξει. Αλλά βέβαια, ούτε τις γειτονιές μας, πέρα από το δρόμο μας, είχαμε ποτέ περπατήσει. Σίγουρα, ένας προβληματισμός πρέπει να μας κατέλαβε. Είναι δυνατόν όλη η υπόλοιπη Φύση να γιορτάζει τη δική μας απόσυρση από τη σκηνή; Πόσο λάθος έχουμε καταλάβει κάποια πράγματα και πόσο ξε-χωριστοί από όλο αυτό το φαινόμενο της ζωής γύρω μας, έχουμε καταλήξει να νιώθουμε; 

    Η έντονη εμπειρία, ακόμα και η στέρηση των συνηθειών μας, ιδίως της επαφής μας με αγαπημένα πρόσωπα, προβλημάτισε πολλούς και τους οδήγησε σε αποφάσεις. "Τέρμα φίλε! Θα ασχοληθώ με τα ουσιαστικά της ζωής. Δε θα τη σπαταλήσω άλλο. Θα διαβάσω περισσότερο. Θα γυμνασθώ. Θα φυτέψω δέντρα. Θα βλέπω τα πρόσωπα που αγαπώ. Θα μάθω ένα όργανο". Κάποιοι μάλιστα ξεκίνησαν κι είδαν αποτελέσματα. Για να μην αναφέρουμε και τις εταιρικές αλλαγές, εκεί όπου - αναγκαστικά στην αρχή- εισήγαγαν τις τεχνικές τηλεργασίας, μόνο για να δουν με έκπληξη πως τελικά ωφελήθηκαν! Πολλές εταιρείες-κολοσσοί μάλιστα δηλώνουν πως λόγω αύξησης παραγωγικότητας δεν πρόκειται να επιστρέψουν στο προηγούμενο σύστημα. Και οι υπάλληλοι δούλευαν καλύτερα και οι ίδιες πραγματοποίησαν μεγάλες εξοικονομήσεις σε γραφεία και λοιπά έξοδα. 

    Όλα αυτά όμως, ευτυχώς μια και επρόκειτο περί εξαναγκασμού, ήταν ένα διάλειμμα. Με τις διαβαθμίσεις ανάλογα την χώρα, επήλθε ένας κάποιος έλεγχος της κατάστασης και η περίφημη "κανονικότητα", έστω λειψή, επιστρέφει. Μαζί της όμως φαίνεται να επιστρέφουν και όλες οι παθογένειες που καλά γνωρίζουμε και που για λίγο ελπίσαμε πως τις αφήσαμε πίσω. Η έλλειψη και πάλι κοινωνικής συναίσθησης, από τον τρόπο οδήγησης, έως τον τρόπο συλλογικών διεκδικήσεων. Η κακομεταχείριση του περιβάλλοντος και του δημοσίου χώρου. Και βέβαια η μη συμμόρφωση με τις οδηγίες και τους κανονισμούς κάθε είδους: "Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;". 

    Αυτό ακριβώς που μας έκανε να διακριθούμε, ως έκπληξη, και που για λίγους μήνες θεωρήσαμε πως μπορεί να μας μείνει παρακαταθήκη. Η δύναμη της συνήθειας μοιάζει να διαφωνεί: "To κάναμε για λίγο, ε φτάνει! Τώρα, ξέρουμε πάλι καλύτερα από τυχόν ειδικούς…”. Και φυσικά, όλοι παρατηρούμε στις ειδήσεις την επιστροφή των εσωτερικών αλλά και διεθνών πολιτικών εντάσεων, που στο όνομα μιας άλλης "Ολυμπιακής Εκεχειρίας", είχαν ατονήσει τελευταία, αφήνοντας χώρο στη διεθνή αλληλεγγύη και εσωτερικά στη συσπείρωση γύρω από συλλογικούς στόχους, με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του. 

    Βιώσαμε πρωτόγνωρα συναισθήματα και κοσμογονικές αλλαγές. Άλλες προσωρινές, άλλες πιο μόνιμες. Το ζητούμενο είναι αν η ανθρωπότητα συνολικά αλλά και οι επιμέρους χώρες, έμαθαν κάτι από όλο αυτό. Αν η μάθηση αυτή εντοπίζεται σε αλλαγές συμπεριφοράς, σε στάσεις ζωής. Ίσως βιαστήκαμε να πούμε πως "γίναμε καλύτεροι, πιο συνειδητοί, άνθρωποι". Αν και πάλι γυρνάμε εντελώς στα ίδια, σαν να μην έγινε τίποτα, ίσως αποδειχθεί πως κάποιο επόμενο κύμα, αυτής ή άλλης απειλής, θα μας διδάξει αυτό που και πάλι μας διέφυγε. Όχι σαν κάποια "μεταφυσική νέμεση". Αλλά σαν απλός μηχανισμός πλανητικής ισορροπίας και μέτρου. Το βέβαιο είναι πως η πρόκληση θα ξανάρθει. Εμείς, θα είμαστε οι ίδιοι;  

    * Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι Δικηγόρος (ΜΔΕ, MSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ