Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 22-Φεβ-2020 08:46

    Νόμος του Μέρφι και Εντροπία

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Θεοδόση Μπουντουράκη

     

    "Primum vivere deindre philosophare", έλεγαν οι αρχαίοι Λατίνοι.

    Δηλαδή πρώτα τα προς το ζην και μετά η φιλοσοφία. Επειδή λοιπόν έχω την αίσθηση ότι μονίμως ασχολούμεθα με τα προς το ζην και με όλα εκείνα τα θέματα που επηρεάζουν τα προς το ζην, δηλ. την οικονομία την πολιτική κ.ο.κ., θα κάνω ένα σύντομο διάλειμμα και θα ασχοληθώ σήμερα ακροθιγώς με ένα ελαφρώς φιλοσοφικό ζήτημα. Ας συζητήσουμε και για κάτι διαφορετικό, για να πάρουμε μία φρέσκια ανάσα, τέλος πάντων, μακριά από τα χθαμαλά τετριμμένα. Και μετά επανερχόμεθα δριμύτεροι στα ειωθότα. 

    Θα αναφερθώ λοιπόν στον Νόμο του Μέρφι, ο οποίος λέει ότι αν κάτι μπορεί να πάει στραβά τελικά θα πάει. Θα μου πείτε πως αυτή είναι μια πολύ απαισιόδοξη στάση ζωής.

    Συμφωνώ. Άλλωστε αυτή η διατύπωση του Νόμου του Μέρφι είναι μάλλον χιουμοριστική. Μια πιο γενικευμένη διατύπωση θα μπορούσε να είναι ότι τα πράγματα πάντα τείνουν προς πιο περίπλοκες καταστάσεις, αν δεν υπάρχουν έγκαιρες εξωτερικές παρεμβάσεις. Ας δούμε ένα παράδειγμα. Μια ανθρώπινη κοινωνία τείνει να γίνεται πιο χαοτική και συγκρουσιακή αν δεν υπάρχουν κοινή γλώσσα, νόμοι, κανόνες και θεσμοί, οι οποίοι να εφαρμόζονται και να παρακολουθούνται από τα μέλη της.  Ή, για να πούμε κάτι απλούστερο, ένας όμορφος κήπος -κάτι που αποτελεί μια εύτακτη κατάσταση- τείνει συν τω χρόνω να γεμίσει αγριόχορτα και βρωμιές, να περιπέσει δηλ. σε ένα πιο άτακτο ή χαοτικό σχήμα αν αφεθεί στην τύχη του, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Έτσι σταδιακά εισάγεται η έννοια της εντροπίας.

    Τι είναι όμως εντροπία; Η εντροπία είναι κατ’ αρχήν μια έννοια της Φυσικής και αφορά ένα κλειστό σύνολο φυσικών αντικειμένων του μικρόκοσμου. Αυτή ορίζεται ως ένα μέτρο της αταξίας, με άλλα λόγια της ακαταστασίας, που επικρατεί σε αυτό το κλειστό σύστημα. 

    Η εντροπία του εν λόγω κλειστού συστήματος πάντα τείνει να αυξάνεται εφόσον δεν υπάρχουν εξωτερικές παρεμβάσεις,  δηλ. η αταξία στον μικρόκοσμο πάντα τείνει αυξανόμενη. Αυτό συμβαίνει διότι οι πιθανότητες να βρίσκεται ένα σύστημα σε πιο περίπλοκη απεικόνιση είναι πολύ περισσότερες από το να βρίσκεται σε πιο απλή και πιο τακτική κατάσταση. Αυτή η διαρκής πορεία των πραγμάτων προς την περιπλοκότητα και την αταξία μάς δίνει μια αίσθηση του βέλους του χρόνου. Με την πάροδο του χρόνου το σύστημα τείνει να γίνεται όλο και πιο άτακτο, και κατ’ αυτόν τον τρόπο εμείς, οι εξωτερικοί παρατηρητές, αντιλαμβανόμαστε τη ροή του χρόνου. Γι' αυτό και ο χρόνος δεν είναι αντιστρέψιμος.

    Γιατί γερνάμε; 

    Όταν γεννιόμαστε, όλα τα μκροσωματίδια που αποτελούν το σώμα μας βρίσκονται διατεταγμένα σε μια συγκεκριμένη κατάσταση. Αυτό άλλωστε αποτελεί και το θαύμα της ζωής, που προς το παρόν μόνον στον πλανήτη μας γνωρίζουμε ότι συναντάται. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, τα συστατικά στοιχεία του σώματός μας αρχίζουν να οξειδώνονται, να μεταλλάσσονται και να εκφυλίζονται, να μεταπίπτουν δηλαδή σε πιο "άτακτες" καταστάσεις με αποτέλεσμα να αρχίζει η διαδικασία του φαινομένου που αποκαλούμε γήρανση.

    Ο διαρκής και μόνιμος αγώνας του ανθρώπου είναι να επιβραδύνει τη φυσική διαδικασία της γήρανσης και να διατηρήσει τη σωματική και πνευματική του νεότητα. Ο Ντόριαν Γκρέι είναι ίσως η μεγαλύτερη φιλοδοξία του ανθρωπίνου είδους!  Βέβαια, δεν αναφέρομαι στα ινστιτούτα αισθητικής ούτε στις πλαστικές επεμβάσεις, διότι αυτά αδυνατώ να τα εντάξω στις φιλοσοφικές μου αναζητήσεις.

    Αλλά ο Φάουστ; Η νεότης ήταν γι’ αυτόν το μεγαλύτερο αγαθό και προκειμένου να τη διατηρήσει πούλησε τα πάντα στον Διάβολο, ακόμη και την ψυχή του.

    Είναι η αντίληψη της νομοτέλειας των πραγμάτων έκφραση απαισιοδοξίας;  Αυτό εναπόκειται στην κρίση καθενός εξ ημών. Προσωπικά, θα έλεγα ότι ο Νόμος του Μέρφι στη σοβαρή και φιλοσοφημένη εκδοχή του αποτελεί μια προσέγγιση ορθολογικού ρεαλισμού, που προκύπτει από την επιστημονική παρατήρηση και καταγραφή των φυσικών νόμων. Ο δε ορθολογικός ρεαλισμός είναι συνήθως σκληρός και πονάει. Ο άνθρωπος δεν τον αντέχει και γι' αυτό καταφεύγει στην παραμυθία. Και η παραμυθία συνήθως αναζητείται στον χώρο της μεταφυσικής. Αναμένουμε ένα θαύμα, πιστεύουμε στη μαγεία, καταφεύγουμε σε μελλοντολόγους και λοιπούς τσαρλατάνους, είμαστε δεκτικοί στην εξόφθαλμη κολακεία και στην παράλογη ελπίδα και, τέλος, παγιδευόμαστε στη θρησκοληψία.

    Είναι τελικά ο Νόμος της Εντροπίας ένας μεγάλος αντίπαλος του ανθρώπου; Από συναισθηματικής και ψυχολογικής πλευράς σίγουρα είναι. Αλλά δυστυχώς όλοι οι νόμοι της φύσεως είναι σιδηροί και αναπόδραστοι. Ειδικά ο Νόμος της Εντροπίας, ο οποίος υπαγορεύει τη συνεχή μεταβολή και την αύξηση της αταξίας των πραγμάτων και συγκρούεται με την αρχέγονη ανθρώπινη φύση που αναζητά καταφύγιο στη σταθερότητα και προβλεψιμότητα του βίου.

    Άλλωστε, ως έφη και ο μέγας κλασσικός τραγωδός Ευριπίδης…: "Αι μεταβολαί λυπηρόν".

    *Ο κ. Θεοδόσης Μπουντουράκης είναι οικονομολόγος

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων