Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 27-Δεκ-2019 00:03

    Επαγγελματικά Ταμεία: Η ασφάλιση στα χέρια εργαζόμενων και εργοδοτών

    Επαγγελματικά Ταμεία: Η ασφάλιση στα χέρια εργαζόμενων και εργοδοτών
    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Των Αθανάσιου Φροντιστή - ΧαράλαμπουΧάρης Φύτρος Φύτρου

    Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ιαπωνικά έθιμα που υιοθετήθηκε το 1963, είχε ως στόχο να τιμήσει εκείνους που θα κατάφερναν να φτάσουν την ηλικία των 100 ετών: κάθε εκατοντάχρονος θα λάμβανε ένα ασημένιο παραδοσιακό κύπελλο του σάκε, το οποίο αποκαλείται σακαζούκι (sakazuki). Το 1963 υπήρχαν μόνο 153 αιωνόβιοι –μέχρι το 2014 όμως, είχαν δοθεί περισσότερα από 29.350 τέτοια κύπελλα. Το 2015 η παράδοση του σακαζούκι εγκαταλείφθηκε οριστικά.

    Στο παρελθόν, το να έφτανε κάποιος στην ηλικία των 100 ετών ήταν σπάνιο και αξιομνημόνευτο. Σήμερα όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Όχι μόνο το πλήθος των ηλικιωμένων έχει αυξηθεί αλλά αναμένεται ακόμα μεγαλύτερη μεγέθυνση της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας: ο αριθμός των αιωνόβιων/υπεραιωνόβιων στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται περίπου να 5πλασιαστεί, και συγκεκριμένα να αυξηθεί από τους 106.000 το 2018 σε τουλάχιστον 500.000 έως το 2050. Οι γυναίκες 65 ετών στην ΕΕ σήμερα αναμένεται να ζήσουν ακόμη 21,4 χρόνια, ενώ οι 65άρηδες ακόμα 18,1 χρόνια. Υπάρχει 50% πιθανότητα για κάποιον να ξεπεράσει τα 100 αν σήμερα είναι 20 ετών, τα 95 αν σήμερα είναι 40 ετών, και τα 90 αν είναι 60 ετών. Από την άλλη πλευρά της ηλικιακής πυραμίδας, το 2012 ο παγκόσμιος ρυθμός γεννήσεων είχε υποχωρήσει σε 23 γεννήσεις ανά 1.000 άτομα, όταν διαχρονικά στο παρελθόν, μόνο για την επιβίωση του είδους απαιτούνταν 80 γεννήσεις ανά 1.000 άτομα! 

    Δεν χρειάζεται να είσαι αναλογιστής για να καταλάβεις ότι το παγκόσμιο συνταξιοδοτικό σύστημα, ένα σύστημα κατεξοχήν προσανατολισμένο προς το μέλλον, είτε θα ενσωματώσει νέες λύσεις είτε απλά θα πνιγεί από τις εξελίξεις. Η Αχίλλειος πτέρνα των διανεμητικών συστημάτων, των συστημάτων δηλαδή που υιοθετούνται κυρίως από τις κρατικά οργανωμένες μαζικές και υποχρεωτικές, κοινωνικές ασφαλίσεις (όπως π.χ. από τον ελληνικό ΕΦΚΑ), είναι ότι στηρίζονται στις δημογραφικές εξελίξεις: η κάθε νέα γενιά εργαζομένων χρηματοδοτεί τις συντάξεις των παλαιότερων. Το σύστημα δουλεύει καλά όσο η βάση των νέων επαρκεί. Όταν αναστρέφεται, όπως οι παραπάνω εξελίξεις υποδηλώνουν, το σύστημα αδυνατεί να δουλέψει.

    Και αυτό είναι το σημείο εισόδου του πυλώνα της αποταμίευσης. Η έννοια της αποταμίευσης εξορισμού απεμπλέκεται από τις δημογραφικές εξελίξεις – γι’ αυτό δείχνει τόσο ελκυστική και παραμένει μία από τις βασικότερες και σημαντικότερες λύσεις στο τραπέζι των παγκόσμιων μεταρρυθμίσεων. Όταν αποταμιεύεις, δεν σε ενδιαφέρει (τουλάχιστον άμεσα) αν ο ρυθμός των γεννήσεων μειώνεται – άλλα είναι αυτά που σε απασχολούν: πόσα χρήματα να βάζεις στην άκρη, από ποιους και πού να επενδύονται, πότε να τα λάβεις, υπό ποια μορφή (εφάπαξ ή σύνταξη) κλπ.

    Κι εδώ με τη σειρά της υπεισέρχεται η έννοια των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ). Τα ΤΕΑ δεν είναι παρά δομημένα οχήματα μακράς αποταμίευσης που ιδρύονται και διακυβερνώνται από τους κοινωνικούς εταίρους, δηλαδή τους εργαζόμενους και τους εργοδότες,  με σκοπό την τακτική υλοποίηση της μεταξύ τους συμφωνίας αποταμίευσης – αυτό που συνήθως αποκαλούμε πρόγραμμα εισφορών/παροχών. Τα ΤΕΑ καθίστανται ελκυστικά στον βαθμό που καταφέρνουν να δώσουν τις κατάλληλες απαντήσεις στα κρίσιμα θέματα που αναδύονται από την πρακτική της αποταμίευσης. Για παράδειγμα:

    -  Έχουν μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, επομένως το κάθε ασφαλισμένο μέλος μπορεί να είναι ήσυχο ότι αποταμιεύοντας μέσω ενός ΤΕΑ, τα χρήματά του δεν πρόκειται να επιχειρήσει να τα εκμεταλλευτεί κανείς για ίδιον κερδοσκοπικό όφελος. Με απλά λόγια, τα χρήματα αποταμίευσης χρησιμοποιούνται και επενδύονται προς όφελος των ασφαλισμένων μελών (εργαζομένων κι εργοδοτών) και μόνο. 

    -  Καθώς αποτελούν αυτόνομες νομικές οντότητες, η περιουσία τους είναι πλήρως διαχωρισμένη από την περιουσία των εργοδοτριών εταιριών. Επομένως, οι αποταμιεύσεις των μελών παραμένουν ασφαλείς από το ενδεχόμενο ο κάθε εργοδότης να θελήσει να τις εκμεταλλευτεί (έστω και προσωρινά) για να καλύψει δικές του ανάγκες.

    - Απαιτούν την ύπαρξη επαγγελματιών διαχείρισης επενδύσεων. Απαντούν δηλαδή στο βασικό ερώτημα "ποιος επενδύει τα χρήματα", με τον πλέον αξιόπιστο τρόπο: μόνο αδειούχοι επαγγελματίες που εποπτεύονται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

    - Επιβάλλουν την ύπαρξη επαγγελματία αναλογιστή και διαχειριστή κινδύνων. Οι αναλογιστές είναι αυτοί που αποκρυπτογραφούν το ιδιαίτερο προφίλ των αναγκών αυτών που αποταμιεύουν, είναι επομένως σε θέση να δώσουν στρατηγικές κατευθύνσεις για το πώς να επενδυθούν οι αποταμιεύσεις από τους επαγγελματίες διαχειριστές επενδύσεων. Απαντούν επομένως αξιόπιστα στην ερώτηση "πού να επενδύσω τις αποταμιεύσεις μου και γιατί".

    - Λειτουργούν υπό όρους διαφάνειας και πλήρους ενημέρωσης των ασφαλισμένων μελών τους. Για παράδειγμα, παρέχεται μέχρι και εξατομικευμένη ψηφιακή ενημέρωση για το σύνολο των εισφορών του κάθε ασφαλισμένου, των συσσωρευμένων δικαιωμάτων του, το πώς αναμένεται ο "κουμπαράς" των αποταμιεύσεών του να διαμορφωθεί κατά τη συνταξιοδότησή του, κλπ. 

    Έχει ενδιαφέρον να συνειδητοποιήσουμε ότι τα ΤΕΑ αποτελούν αυτό που στη διεθνή βιβλιογραφία ονομάζεται δεύτερος πυλώνας ασφάλισης – διεκδικούν δηλαδή έναν δικό τους χώρο μεταξύ του πρώτου (κοινωνική υποχρεωτική ασφάλιση οργανωμένη από το κράτος) και του τρίτου (ιδιωτική προαιρετική ασφάλιση από ασφαλιστικές επιχειρήσεις) πυλώνα ασφάλισης. Όντας κάτι μεταξύ του κράτους και των ιδιωτικών ασφαλιστικών επιχειρήσεων, τα ΤΕΑ επιχειρούν να προσεταιριστούν τα καλύτερα από τους δύο αυτούς κόσμους: από την πλευρά των κοινωνικών ασφαλίσεων, τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων μελών τους. Από την πλευρά των ιδιωτικών ασφαλιστικών επιχειρήσεων, την προαιρετικότητα συμμετοχής, την αρχή της κεφαλαιοποίησης (η οποία αποσυνδέεται από τις δημογραφικές εξελίξεις) και τη διάφανη διαχείριση από πιστοποιημένους επαγγελματίες.   

    Για να το θέσουμε διαφορετικά: μέσω των ΤΕΑ παρέχεται η δυνατότητα σε αυτούς που δημιουργούν τον πλούτο της χώρας, δηλαδή στους κοινωνικούς εταίρους (εργοδότες κι εργαζόμενους), να αυτό-οργανωθούν και να αυτό-διαχειριστούν τις αποταμιεύσεις τους, προς όφελος της ενίσχυσης του εισοδήματός τους κατά τη συνταξιοδότησή τους ή νωρίτερα, λόγω απρόβλεπτων δυσμενών γεγονότων όπως είναι ο θάνατος, η αναπηρία, η ασθένεια, η παύση της απασχόλησης, μέχρι και η επέλευση ένδειας. Αντίθετα, στην κοινωνική και ιδιωτική ασφάλιση, η διαχείριση και διακυβέρνηση αυτών των αποταμιευτικών πόρων λαμβάνει χώρα είτε από το κράτος, είτε από χρηματοοικονομικούς παρόχους όπως οι ασφαλιστικές εταιρίες, μέσω προσφοράς συναφών ασφαλιστικών προϊόντων (με περιθώριο κέρδους). 

    Η αυτο-οργάνωση και διαχείριση όμως που απαιτείται δεν συμβαίνει στον αέρα – ο νόμος αξιώνει την τήρηση ενός αυστηρού κανονιστικού πλαισίου (π.χ. απαίτηση για χρηστή κι επαγγελματική διαχείριση, προσφορά υψηλού επιπέδου ενημέρωσης και διαφάνειας προς τα μέλη). Για τούτο ο νομοθέτης έχει φροντίσει να αντισταθμίζεται το κανονιστικό αυτό βάρος από ένα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς, σαν αυτό που ισχύει στην κοινωνική ασφάλιση – σε επίπεδο εισφορών αλλά και παροχών. 

    * Ο κ. Αθανάσιος Φροντιστής, Β.Α., MSc in Finance, CIM, GMM – Global Money Managers}

    * Ο κ. Χαράλαμπος Φύτρος, FHAS, CFA, Phd είναι Β’ Αντιπρόεδρος ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων