Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 17-Δεκ-2019 00:03

    Υπάρχει κίνδυνος ενεργοποίησης του κινέζικου καταναλωτικού εθνοκεντρισμού;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Δρ Κωνσταντίνου Λυμπερόπουλου

    Σε προηγούμενο άρθρο μου (Capital 11/10/19)  είχα υποστηρίξει ότι οι αποτρεπτικοί δασμοί στις εισαγωγές δεν σημαίνουν αναγκαστικά αύξηση της εγχώριας παραγωγής και της απασχόλησης, αλλά σίγουρα επιφέρουν αύξηση τιμών για τον καταναλωτή, καθώς και οικονομική αναποτελεσματικότητα λόγω κακής αξιοποίησης των επενδεδυμένων κεφαλαίων σε τομείς με μικρότερη διεθνή ανταγωνιστικότητα.  Οι εμπορικοί πόλεμοι συνεπάγονται διεθνώς λιγότερο δυναμικό διεθνές εμπόριο, μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές και μικρότερα ποσοστά διεθνούς ανάπτυξης.

    Εκτός όμως των παραπάνω μακροοικονομικών επιπτώσεων, οι εμπορικοί πόλεμοι έχουν επιπτώσεις στη μικροοικονομία, δηλαδή στις προτιμήσεις των καταναλωτών, μια και δημιουργούν τις προϋποθέσεις ενός καταναλωτικού εθνοκεντρισμού.  Ο εθνοκεντρισμός γενικά αποτελεί μια αλαζονική στάση ανωτερότητας που εκφράζει την πεποίθηση ότι τα πολιτισμικά πρότυπα μιας εθνικής ή θρησκευτικής ομάδας είναι τα μόνα σωστά και ανώτερα όλων των άλλων και επακόλουθα αυτά θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση των άλλων.  Αυτός οδηγεί στη δημιουργία προκαταλήψεων, ξενοφοβίας και στερεοτύπων, εμποδίζει τη διαπολιτισμική επικοινωνία, κατανόηση και συνεργασία και ωθεί σε διαφοροποιήσεις της καταναλωτικής συμπεριφοράς.

    Ο καταναλωτικός εθνοκεντρισμός (πεποίθηση για την ανωτερότητα των εγχωρίων προϊόντων) που έχει άμεση σχέση με τα εθνοκεντρικά συναισθήματα και με την εικόνα της χώρας προέλευσης παίζει σημαντικό ρόλο στην επιλογή εγχωρίων ή ξένων προϊόντων.  Οι εθνοκεντρικοί καταναλωτές θεωρούν ότι η κατανάλωση ξένων προϊόντων πλήττει την εθνική οικονομία και συμβάλλει στην αύξηση της ανεργίας, ενώ οι μη εθνοκεντρικοί καταναλωτές κρίνουν τα προϊόντα σύμφωνα με την τιμή και την ποιότητά τους.  Ο καταναλωτικός εθνοκεντρισμός είναι βέβαια λογικά δικαιολογημένος όταν τα προϊόντα αξιολογούνται ως περίπου ισότιμα. Έχει αποδειχθεί όμως από έρευνες ότι οι καταναλωτές προτιμούν σε ορισμένες περιπτώσεις τα εγχώρια από τα ξένα προϊόντα, ακόμη και εάν αυτό δεν δικαιολογείται από τα ορθολογικά κριτήρια της τιμής, της ποιότητας ή της εξυπηρέτησης (π.χ. οι κινέζοι καταναλωτές τα ιαπωνικά προϊόντα).

    Σύμφωνα με πολυάριθμες μελέτες και έρευνες, οι άνθρωποι συνήθως σκέπτονται εθνοκεντρικά, επομένως έχουν θετική προδιάθεση για τα προϊόντα της χώρας τους, εκτός εάν ανήκουν σε λιγότερο ανεπτυγμένη χώρα, οπότε προτιμούν τα προϊόντα πιο ανεπτυγμένων χωρών.  Η χώρα προέλευσης λοιπόν επηρεάζει σημαντικά τις αγοραστικές αποφάσεις και αποτελεί κάποιο εμπόδιο εισόδου που αντιμετωπίζουν τα εισαγόμενα προϊόντα ή οι υπηρεσίες όταν επιχειρούν να διεισδύσουν σε ξένες αγορές.  Αυτή συνδέεται με το προφίλ κάθε χώρας που αποτελεί το σύνολο των πεποιθήσεων και των στερεοτύπων που έχουν οι καταναλωτές για τα προϊόντα της.  

    Στις ανεπτυγμένες χώρες, όπου τα εγχώρια προϊόντα θεωρούνται καλύτερα των  ξένων, η επιθυμία για επιδεικτική κατανάλωση των καταναλωτών τους ωθεί να επιδιώκουν και να επιδεικνύουν οπτικές αποδείξεις της ικανότητάς τους να αγοράζουν ακριβά εγχώρια προϊόντα πολυτελείας, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες, όσοι αγοράζουν τέτοια προϊόντα κατά τεκμήριο προτιμούν τα εισαγόμενα.

    Η εικόνα μιας δυτικής χώρας προέλευσης (made in ……) παίζει βέβαια και στην Κίνα σημαντικό ρόλο στις αγοραστικές αποφάσεις, δεδομένου ότι αυτή υποδηλώνει προηγμένη τεχνολογία, υψηλή ποιότητα και σύγχρονο τρόπο ζωής για τον κινέζο καταναλωτή.  Οι κινεζικές επιχειρήσεις είχαν στο παρελθόν τα μειονεκτήματα των επιχειρήσεων των κεντρικά σχεδιασμένων οικονομιών, που τα προϊόντα τους απευθύνονταν σε καταναλωτές με πολύ χαμηλό εισόδημα και χαμηλές ποιοτικές απαιτήσεις.

    Σήμερα όμως μετά το ραγδαίο εκσυγχρονισμό των τεχνολογικών μεθόδων, την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διοίκησης και Μάρκετινγκ, τη σημαντική βελτίωση της ποιότητας των παραγομένων προϊόντων και του επιπέδου εξυπηρέτησης, την άνοδο του βιοτικού επιπέδου και κάτω από την επίδραση των πατριωτικών συναισθημάτων, τα ξένα προϊόντα χάνουν σταδιακά το προβάδισμα που είχαν πριν από μερικά χρόνια.  Τα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, η τεχνολογία κινητής τηλεφωνίας πέμπτης γενιάς, οι εταιρίες διαδικτύου, οι εταιρίες μεταφορών και η ανάπτυξη υψηλής προστιθέμενης αξίας στα προϊόντα της μεταποίησης αρχίζουν σταδιακά να δημιουργούν σοβαρές απειλές στη μέχρι πρότινος κυριαρχία των δυτικών καταναλωτικών προϊόντων.  Όπως είναι γνωστό, κινεζική είναι η πρώτη εταιρία εξοπλισμού τηλεπικοινωνιών και δικτύων πέμπτης γενιάς. 

    Μετά τον εμπορικό πόλεμο του Trump είναι φυσικό να έχουν ενεργοποιηθεί τα καταναλωτικά εθνοκεντρικά αντανακλαστικά των κινέζων καταναλωτών που μπορεί να φθάσουν και σε μαζικό μποϋκοτάζ των αμερικανικών προϊόντων.  Οπότε οι πρόσφατες ανακοινώσεις για πρόθεση αποκλιμάκωσης του εμπορικού πολέμου Η.Π.Α. εναντίον της Κίνας, με την ακύρωση των επιπλέον δασμών, η οποία θα συμβάλει στην ανάκαμψη των μακροοικονομικών μεγεθών σε παγκόσμιο επίπεδο θα μπορέσει να εξουδετερώσει μερικώς μόνο τον προκληθέντα καταναλωτικό εθνοκεντρισμό των κινέζων, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα.

    Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι στην Κίνα (όπως και στην Ιαπωνία) οι επιχειρηματικές σχέσεις δεν εξετάζονται μόνο μέσα από το πρίσμα κόστους – οφέλους, αλλά σημαντικό ρόλο παίζουν οι αξίες της προαιώνιας κινέζικης κουλτούρας επηρεασμένης από τον Κομφουκιανισμό.  Αυτές αναφέρονται στην προτεραιότητα στην κοινωνική τάξη, στην ηλικία, στην αρχαιότητα, στην ιεραρχία, στην ηθική, στις αρμονικές σχέσεις, στην ομαδική εργασία και στη διαφορετική αντιμετώπιση του "εμείς", που αφορά οτιδήποτε κινέζικο και του "αυτοί" που αναφέρεται σε οτιδήποτε ξένο.  Επομένως, ο εμπορικός πόλεμος που ξεκίνησε ο Trump τα τελευταία χρόνια ενεργοποίησε ή όξυνε τα εθνοκεντρικά αντανακλαστικά των κινέζων καταναλωτών πολύ περισσότερο απ’ ότι σε άλλες χώρες.

    Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εάν ανακληθούν όλοι οι επιπλέον δασμοί δεν θα πρέπει να αναμένεται γρήγορη εξάλειψη των συνεπειών του κινεζικού καταναλωτικού εθνοκεντρισμού.  Σε χώρες με παρόμοια κουλτούρα, όταν ενεργοποιούνται τα εθνοκεντρικά αντανακλαστικά, είναι πολύ δύσκολα αναστρέψιμα, δεδομένου  ότι η αντίδραση, με τον ψυχολογικό μηχανισμό αποφυγής γνωστικής διαφωνίας μεταξύ των εδραιωμένων πεποιθήσεων και των νέων πληροφοριών, που αποτελεί την επιλεκτική αντίληψη, είναι ιδιαίτερα έντονη (αναλύεται σε: επιλεκτική προσοχή, επιλεκτική ερμηνεία ή διαστρέβλωση και επιλεκτική δράση), οπότε και η αλλαγή της καταναλωτικής συμπεριφοράς θα πρέπει να αναμένεται περισσότερο μακροχρόνια.

    Η αλλοπρόσαλλη πολιτική του Trump λοιπόν που υποτίθεται ότι ήταν προς το συμφέρον των Η.Π.Α., δεν δημιούργησε μόνο βραχυπρόθεσμες απώλειες από την προκληθείσα μείωση του εμπορίου (φυσικά όχι μόνο με την Κίνα, αλλά και με την Ευρώπη), αλλά είχε και δύσκολα αναστρέψιμες συνέπειες από την πρόκληση ή την ενίσχυση του κινεζικού καταναλωτικού εθνοκεντρισμού, ο οποίος ισχυροποιήθηκε παράλληλα με τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου της Κίνας, οπότε βελτιώθηκε σημαντικά και η εικόνα των εγχωρίως παραγομένων προϊόντων.

    Ο παθολογικός ναρκισσισμός του Trump και ο πρωτογονισμός της λογικής του τον οδηγούν σε συνεχώς αντικρουόμενες λαϊκιστικές πολιτικές που αποδεικνύονται όχι μόνο αντιφατικές με αμέσως προηγούμενες διακηρύξεις του, αλλά και κοντόφθαλμες, χωρίς να εξυπηρετούν μακροπρόθεσμα ούτε τα αμερικανικά ούτε τα συμφέροντα της παγκόσμιας οικονομίας. 

    * Ο Δρ Κωνσταντίνος Λυμπερόπουλος είναι  τ. Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων