Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 11-Οκτ-2019 00:04

    Donald Trump:  Ολοταχώς προς το παρελθόν;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Δρ Κωνσταντίνου Λυμπερόπουλου

    Στο άρθρο αυτό θα αναλύσουμε τον βαθμό ορθολογισμού των επιλογών του Trump για τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις της χώρας του:

    1.    Διεθνές εμπόριο ή αυτάρκεια;

    Το διεθνές εμπόριο είναι το αποτέλεσμα της αδυναμίας κάθε κράτους να έχει πλήρη αυτάρκεια σε όλα τα ζητούμενα από τους πολίτες του αγαθά, οπότε δημιουργείται η ανάγκη για ανταλλαγές με άλλα κράτη που είναι σε θέση να εξασφαλίσουν φθηνότερα τα ζητούμενα για κατανάλωση ή επένδυση αγαθά.

    Ακόμη όμως και εάν μπορούν τα ζητούμενα αγαθά να παραχθούν εγχωρίως (ιδίως στις μεγαλύτερες χώρες που έχουν δυνατότητες σχετικής αυτάρκειας), το διεθνές εμπόριο εξασφαλίζει ότι ο καταναλωτής θα τα προμηθευτεί σε ανταγωνιστική ποιότητα και τιμή.  Οι παράγοντες που επηρέασαν την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου είναι κυρίως: η ανομοιομορφία των συνθηκών παραγωγής των αγαθών, εξαιτίας διαφορετικών ανθρώπινων πόρων και φυσικών όρων παραγωγής (έδαφος, κλίμα), διαφορετικού επιπέδου ανάπτυξης της τεχνολογίας και της τεχνογνωσίας, καθώς και διαφορετικών προτιμήσεων μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων.

    2. Έχει δίκιο ο Trump ότι η επιβολή δασμών θα ωφελήσει την οικονομία των ΗΠΑ;

    Ο Trump, που είχε ασχοληθεί με την τηλεόραση, τον κινηματογράφο, τη μουσική και την επαγγελματική πάλη, ανέλαβε υπερβολικούς επιχειρηματικούς κινδύνους που τον οδήγησαν σε σοβαρές επιχειρηματικές αποτυχίες από το 1990 μέχρι το 1996 (Trump Taj Mahal, Trump Entertainment Resorts).  Τον Ιανουάριο του 2017 ανέλαβε πρόεδρος των Η.Π.Α., όχι μόνο με λαϊκιστικές, ρατσιστικές και ακραία εθνικιστικές πολιτικές αλλά και με ξεπερασμένες προστατευτικές θέσεις για τις εγχώριες παραγωγικές μονάδες, δημιουργώντας διεθνή αναστάτωση σε όλους τους εμπορικούς εταίρους των Η.Π.Α.  Υποστήριξε ότι οι Η.Π.Α. θα ξαναγίνουν μεγάλες εάν υψωθούν αποτρεπτικοί προστατευτικοί δασμοί στις εισαγωγές, ώστε η μείωσή τους να οδηγήσει στην ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής που θα πάρει τη θέση τους στην εγχώρια κατανάλωση. 

    3. Θυμίζει η πολιτική Trump  για το εξωτερικό εμπόριο το μερκαντιλισμό (Εμποροκρατία) που επικράτησε από τον 16ο μέχρι τον 18ο αιώνα;

    Στην περίοδο που εμφανίστηκε στη Δυτική Ευρώπη ο απολυταρχισμός, διαμορφώθηκε το οικονομικό σύστημα μερκαντιλισμού αρχικά στη Γαλλία επί περιόδου του Κολμπέρ και στην Αγγλία επί Κρόμγουελ.  Σύμφωνα με τον μερκαντιλισμό, το κράτος πρέπει να επεμβαίνει στην οικονομική ζωή για να επαυξάνει την ισχύ του.  Υποστήριζαν ότι το εμπορικό ισοζύγιο πρέπει να είναι πάντα θετικό με την αύξηση των εξαγωγών (μέσω πριμοδοτήσεων) και τη μείωση των εισαγωγών (μέσω απαγορεύσεων και υψηλών δασμών), ώστε να επιτυγχάνεται πλεόνασμα χρυσού και αργύρου, που μπορούν να εξασφαλίσουν οικονομική ανεξαρτησία και ισχυρό στρατό.  Το διεθνές εμπόριο θεωρείται ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος.  Δηλαδή μια χώρα μπορεί να πλουτίσει σε βάρος των εμπορικών εταίρων της, καθιστώντας τους φτωχότερους.

    4. Ποιά ήταν η απάντηση του οικονομικού φιλελευθερισμού (Smith, Ricardo, κ.ο.κ.) στις απόψεις των εμποροκρατών;

    Αυτοί οι πρώτοι φιλελεύθεροι υποστήριξαν ότι οι διεθνείς ανταλλαγές επιφέρουν ωφέλειες σε όλους τους συμβαλλόμενους, λόγω του καταμερισμού των έργων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από εκείνη που αναπτύσσεται στα όρια μιας χώρας.  Κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί να γίνει πλήρης αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων κάθε χώρας σε ορισμένους παραγωγικούς κλάδους, όπου κάθε μία έχει κάποιο συγκριτικό πλεονέκτημα. Έτσι γίνονται συμφέρουσες οι εξαγωγές των προϊόντων που κοστίζουν λιγότερο και οι εισαγωγές των προϊόντων των οποίων η εγχώρια παραγωγή κοστίζει περισσότερο.

    Αν μια ξένη χώρα μπορεί να μας προμηθεύει φθηνότερα κάποια προϊόντα απ’ ότι μπορούν αυτά όταν παραχθούν στη χώρα μας, τότε είναι προτιμότερο να τα αγοράσουμε από το εξωτερικό καταβάλλοντας τμήμα του αντιτίμου πώλησης όσων δικών μας προϊόντων έχουν επικεντρωθεί σε κλάδους όπου έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα.  Είναι προς όφελος της οικονομίας να εισάγονται προϊόντα που είναι φθηνότερα να τα αγοράσουμε από το να τα κατασκευάσουμε.

    Το ελεύθερο εμπόριο συντελεί στην οικονομική ανάπτυξη και ευημερία λόγω ορθολογικότερου καταμερισμού της εργασίας, επίτευξης οικονομιών κλίμακας (και επακόλουθα μείωσης των τιμών) και μεγαλύτερου ανταγωνισμού σε ποιότητα και εξυπηρέτηση.  Συμβάλλει στην ειρηνική διευθέτηση των διαφορών μεταξύ των λαών-χωρών μέσω της καθιέρωσης μιας σειράς διεθνώς συμφωνημένων κανόνων, που αποσκοπούν στη δημιουργία ενός συστήματος ελευθέρων συναλλαγών χωρίς προστατευτικούς δασμούς.

    5. Ποιές θα είναι οι επιπτώσεις της πολιτικής Trump στο διεθνές εμπόριο και στην οικονομική ανάπτυξη;

    Τη δεκαετία του ΄30 οι Η.Π.Α. ξεκίνησαν έναν παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο με αποτέλεσμα ο όγκος του παγκόσμιου εμπορίου να υποχωρήσει στο μισό και να επιδεινωθεί η μεγάλη ύφεση, αντί να ενισχυθούν οι αμερικανικές βιομηχανίες.

    Γενικά η επικέντρωση της οικονομίας στην ανάπτυξή της μέσω της δασμολογικής προστασίας μη ανταγωνιστικών επιχειρήσεων οδηγεί σε ακριβότερες τιμές για τον καταναλωτή, ο οποίος με δεδομένο εισόδημα θα μπορεί να καταναλώνει λιγότερα προϊόντα.  Οι δασμοί αποτελούν θεσμοθέτηση της οικονομικής αναποτελεσματικότητας, λόγω κακής αξιοποίησης των επενδεδυμένων κεφαλαίων.

    Βασικό κριτήριο οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων (παραγωγή ανά στρέμμα, ανά εργατώρα ή ανά μηχανώρα), μέσω της ανάπτυξης της τεχνολογίας και της τεχνογνωσίας και επακόλουθα η ανταγωνιστικότητα των παραγομένων προϊόντων λόγω τιμής ή λόγω ποιότητας.  Επομένως, οι επενδύσεις δεν θα πρέπει να κατευθύνονται σε παραγωγικούς τομείς, όπου δεν υπάρχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα διεθνώς, καλύπτοντας τεχνητά με δασμούς τα ελλείμματα ανταγωνιστικότητας, αλλά σε τομείς όπου υπάρχουν ή μπορούν να δημιουργηθούν προϋποθέσεις αύξησης της παραγωγικότητας και επακόλουθα και της ανταγωνιστικότητας των παραγομένων προϊόντων.  Εξάλλου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η αύξηση των δασμών θα οδηγήσει σε αντίστοιχες αυξήσεις από τα ξένα κράτη και σε εκτεταμένο εμπορικό ή και νομισματικό πόλεμο (υποτιμήσεις) σε βάρος του παγκόσμιου εμπορίου και της διεθνούς οικονομικής ανάπτυξης.

    Η επικράτηση του μερκαντιλισμού διεθνώς θα σημάνει μικρότερα ποσοστά ανάτπυξης, μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις αγορές, λιγότερο δυναμικό διεθνές εμπόριο, μικρότερη βελτίωση της παραγωγικότητας και μικρότερη αξιοποίηση κεφαλαίων. 

    6. Ποιός είναι ο ρόλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στην εμπορική πολιτική του Trump;

    Το 1947 υπογράφηκε στη Γενεύη η Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (General Agreement on Tariffs and Trade – GATT), η οποία επέβαλε κανόνες διεξαγωγής των διεθνών εμπορικών συναλλαγών, καθιερώνοντας ένα σύστημα διεθνώς αναγνωρισμένων κανόνων.  

    Στον όγδοο γύρο των διαπραγματεύσεων (γύρος Ουρουγουάης) το 1986 αποφασίστηκε η παύση λειτουργίας της και η ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου / Π.Ο.Ε., ο οποίος άρχισε να λειτουργεί την 1/01/95 και από τον οποίο απειλεί με αποχώρηση ο Trump.  Ο Π.Ο.Ε. έθεσε τους κανόνες που διέπουν το διεθνές εμπόριο και εξασφάλισε την αποδοχή τους απ’ όλες τις χώρες-μέλη και όχι μόνο όσων συμφέρουν κάποια χώρα.  Όλες οι χώρες ανέλαβαν την υποχρέωση να ανοίξουν τις αγορές τους, αποδέχθηκαν τη δέσμευσή τους από τους κανόνες του πολυμερούς συστήματος εμπορίου και υποχρεώθηκαν να σέβονται τις αποφάσεις της διαιτησίας.

    Η δασμολόγηση που επέβαλε ο Trump στις εισαγωγές στις Η.Π.Α. χάλυβα και αλουμινίου από την Ε.Ε. και την Κίνα, με πρόσχημα την προστασία των θέσεων εργασίας των αμερικανών, προκάλεσε αντίμετρα από τις Βρυξέλλες και το Πεκίνο και τη δασμολόγηση πλήθους εισαγομένων αμερικανικών προϊόντων.

    7. Ποιές είναι οι θέσεις της Ε.Ε. για τον Π.Ο.Ε.;

    Σύμφωνα με την Ε.Ε. η απελευθέρωση του εμπορίου τονώνει τη διεθνή οικονομία, αυξάνει τα εισοδήματα των χωρών που εξάγουν εμπορεύματα και υπηρεσίες που βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση και παρέχει στους καταναλωτές σε όλες τις χώρες που εισάγουν ευρύτερη επιλογή εμπορευμάτων σε χαμηλότερες τιμές ή και σε καλύτερη ποιότητα, λόγω αυξημένου ανταγωνισμού.  

    Η κατάργηση των εμποδίων στο διεθνές εμπόριο συμβάλλει στην ειρηνική διευθέτηση των διαφορών με την καθιέρωση μιας σειράς διεθνώς συμφωνημένων κανόνων που αποσκοπούν στη δημιουργία ενός συστήματος ελευθέρων συναλλαγών επί ίσοις όροις χωρίς προστατευτικούς φραγμούς. 

    8.    Μήπως οι εμμονές του Trump μπορούν να θεωρηθούν "προοδευτικές", μια και επιδιώκουν να περιορίσουν την παγκοσμιοποίηση που έχει επιβληθεί από τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και το διεθνές εμπόριο;

    Στην εποχή μας τα σύνορα των εθνικών κρατών έχουν αποδειχθεί πολύ στενά για τις πρωτοπόρες και δυναμικές επιχειρήσεις που αναπτύχθηκαν με τη βοήθειά τους.  Αυτές συνδιαμόρφωσαν με τις στρατηγικές τους έναν τρόπο ζωής των ανθρώπων ανεξάρτητα από έθνος, φυλή, γλώσσα και θρησκεία, μέσω της αποεθνικοποίησης των κοινωνικών και καταναλωτικών προτύπων, που διευκολύνθηκε από μια διαρκώς επιταχυνόμενη τεχνολογική πρόοδο, η οποία επέτρεψε την αστραπιαία μετάδοση πληροφοριών.

    Η παγκοσμιοποίηση, ως μια μη αναστρέψιμη διαδικασία ενοποίησης των αγορών προϊόντων και παραγωγικών συντελεστών οδήγησε, μέσω της αλληλεξάρτησης των εθνικών οικονομιών, στη διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας τάξης.  

    Η αναχρονιστική οικονομική πολιτική του Trump όχι μόνο δεν θα είναι προς το συμφέρον της αμερικανικής οικονομίας για τα προϊόντα του εξωτερικού που έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα, αλλά ούτε για τις αμερικανικές πολυεθνικές που έχουν επενδύσει στο εξωτερικό για την παραγωγή ενδιαμέσων ή τελικών προϊόντων και θα αντιμετωπίσουν δασμολογικές επιβαρύνσεις των προϊόντων τους που επανεισάγονται στις Η.Π.Α.  Εξάλλου, ο προστατευτισμός δεν είναι μόνο επιζήμιος για την παγκόσμια οικονομική τάξη, ενισχύοντας τις πιθανότητες εμπορικών και ενδεχομένως νομισματικών πολέμων, αλλά μπορεί να θεωρηθεί και ως απειλή για την παγκόσμια ειρήνη.

    Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το ελεύθερο εμπόριο είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αποτροπής των πολέμων, μια και κάθε ξένος είναι προτιμότερο να θεωρείται ως δυνητικός πελάτης παρά ως εχθρός.

    * Ο Δρ Κωνσταντίνος Λυμπερόπουλος είναι τ. Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων