Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 23-Φεβ-2019 09:04

    Η ελληνική κεφαλαιαγορά ως μοχλός ανάπτυξης της οικονομίας και της καινοτομίας

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Της Βασιλικής Λαζαράκου

    Διάχυτη υπάρχει στους κύκλους της αγοράς η ανησυχία ότι τα τελευταία χρόνια η κεφαλαιαγορά δεν αποτελεί ουσιαστικό μοχλό ανάπτυξης της οικονομίας παρά τις τυχόν προσπάθειες. Τον τελευταίο καιρό η ελληνική αγορά απασχολείται περισσότερο με το πως θα απορροφήσει τους κραδασμούς από γεγονότα, όπως η Folli Follie, που τόνωσαν τη δυσπιστία των επενδυτών, παρά με τον πραγματικό της ρόλο που είναι το πως θα πετύχει την αποτελεσματική χρηματοδότηση των εταιρειών μέσα από ένα ασφαλές πλαίσιο. Αιωρείται λοιπόν το ερώτημα εάν η κεφαλαιαγορά μπορεί τελικά να αποτελέσει πρωταρχικό μοχλό ανάπτυξης και να ενισχύσει έτσι την πραγματική οικονομία (ελλείψει ιδίως του τραπεζικού δανεισμού) και, εάν ναι, με ποιον τρόπο.

    Το ερώτημα της ενίσχυσης της κεφαλαιαγοράς, με διαφορετική ένταση και τρόπο, υφίσταται και σε Ευρωπαϊκό πλαίσιο καθώς ο τραπεζικός δανεισμός έχει μειωθεί σημαντικά όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο γίνεται, όμως, τα τελευταία χρόνια, γίνεται μία συντονισμένη προσπάθεια στο πλαίσιο, κυρίως, της Ένωσης Κεφαλαιαγορών (Capital Market Union) ώστε να προωθηθούν προτάσεις που θα επιτρέψουν την ενίσχυση των κεφαλαιαγορών με το σκεπτικό ότι "περισσότερο ολοκληρωμένες κεφαλαιαγορές θα οδηγήσουν σε βελτίωση της αποτελεσματικότητας και θα στηρίξουν την ικανότητα της Ευρώπης να χρηματοδοτεί την ανάπτυξη".

    Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, είναι, κατά τη γνώμη μου, εξαιρετικά σημαντικό η Ελλάδα όχι απλά να συμμετέχει στις πρωτοβουλίες που λαμβάνονται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και να τις ακολουθεί- με αργό βηματισμό συνήθως- αλλά να αναλαμβάνει δράσεις ώστε να αποτρέψει την "Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων" στο χώρο της κεφαλαιαγοράς και να αναπτύξει προϊόντα τα οποία θα μπορούσαν να κάνουν την Ελλάδα κόμβο επενδύσεων ή να συμβάλλουν, γενικότερα, στην ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας. Είναι θέμα στρατηγικής λοιπόν να δούμε τι μπορεί να έχει ανάγκη η χώρα αυτή και πως θα μπορούσε να βοηθήσει η κεφαλαιαγορά.

    Για παράδειγμα, οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης, σε αντίθεση με την Ελλάδα, έχουν αγκαλιάσει τη χρηματοοικονομική τεχνολογία (FinTech), δηλαδή την τεχνολογική καινοτομία στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Το FinTech, παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια και συζητείται ότι θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα παρέχονται οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες στο εξής. Ήδη, εφαρμόζονται στην πράξη λύσεις τεχνολογίας FinTech που κάνουν χρήση τεχνολογιών ψηφιακής ταυτοποίησης, της τεχνητής νοημοσύνης, του συστήματος Blockchain και άλλων τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού (DLT). Οι δε επόπτες στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης έχουν δημιουργήσει ειδικούς κόμβους οι οποίοι ονομάζονται κόμβοι καινοτομίας προκειμένου να υποστηρίξουν τις εταιρείες που θέλουν να δραστηριοποιηθούν στο FinTech. Η ESMA δημοσίευσε πρόσφατα μία έκθεση (Advice) στις 9 Ιανουαρίου του 2019 σε σχέση με τις Αρχικές Προσφορές σε Νομίσματα (Initial Coin Offerings) και τα Κρυπτονομίσματα (Crypto Assets). Στην έκθεση αυτή, μεταξύ άλλων, παρουσίασε τα χαρακτηριστικά των Κόμβων Καινοτομίας (Innovation Hubs) που υφίστανται σε διαφορετικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κόμβοι αυτοί έχουν σκοπό να υποστηρίζουν τις εταιρείες FinTech προκειμένου να θέτουν τις ερωτήσεις τους και να τους παρέχουν, μέσω επικοινωνίας με διάφορους τρόπους, μία καθοδήγηση σχετικά με τη συμμόρφωση του προτεινόμενου επιχειρηματικού μοντέλου μιας επιχείρησης με τις νομοθετικές απαιτήσεις.

    Σημειώνεται ότι η Ελλάδα είναι μία από τις λίγες χώρες στις οποίες δεν έχει δημιουργηθεί ακόμη τέτοιος κόμβος καινοτομίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Συνεπώς και στην Ελλάδα θα ήταν σκόπιμο να δημιουργηθεί άμεσα ένα τέτοιος κόμβος με τη συνεργασία της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και Τράπεζας της Ελλάδας προκειμένου να διευκολύνει τις επιχειρήσεις που πρόκειται να επενδύσουν σε FinTech. Ο χώρος του FinTech είναι ένας χώρος στον οποίο η Ελλάδα θα μπορούσε να αναδείξει πολλές ευκαιρίες με δεδομένο τη σημερινή ζήτηση που υπάρχει.

    Αυτή όμως η συζήτηση για την καινοτομία είναι κατά την άποψή μου ένα γενικότερο θέμα που δεν έχει να κάνει μόνο με τη δημιουργία κόμβου. Θα πρέπει να μας απασχολήσει περισσότερο ως προς το πως θα μπορούσαμε να βρούμε τρόπους να χρηματοδοτήσουμε την καινοτομία και μέσω της κεφαλαιαγοράς. Πέραν, συνεπώς, του παραδοσιακού τρόπου χρηματοδότησης μέσω του χρηματιστηρίου ο οποίος, κατά την παρούσα, αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω του γενικότερου οικονομικού κλίματος της χώρας, θα πρέπει να δούμε πως θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε περισσότερο είτε ήδη υπάρχοντα επενδυτικά Ευρωπαϊκά ή τοπικά εργαλεία (πχ, ELTIFs, ΑΚΕΣ, ΕΚΕΣ) ή να δημιουργήσουμε νέα που θα χρηματοδοτήσουν εταιρίες που επενδύουν στην καινοτομία. Στην καινοτομία γιατί τόσο οι Ελληνικές όσο και οι Ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν ανάγκη από καινοτόμες εφαρμογές εάν θέλουν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά στο ανταγωνιστικό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον.

    Μία σκέψη, λοιπόν, άμεσης χρηματοδότησης είναι η δημιουργία ειδικού τύπου επενδυτικών κεφαλαίων (αμοιβαίων κεφαλαίων ή, ακόμη και, οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων) που θα επενδύουν στην καινοτομία κατά το παράδειγμα άλλων κρατών, όπως η Γαλλία.

    Στη Γαλλία, πιο συγκεκριμένα, έχουν δημιουργηθεί ειδικού τύπου αμοιβαία κεφάλαια τα οποία, μάλιστα, πριμοδοτούνται και φορολογικά: τα "αμοιβαία κεφάλαια καινοτομίας" (FCPI) καθώς και τα "αμοιβαία κεφάλαια εγγύτητας" (FCP), τα οποία είναι αδειοδοτημένα και εποπτεύονται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Γαλλίας.

    Τα μεν πρώτα επενδύουν κυρίως (τουλάχιστον το 70% του ενεργητικού τους) σε κινητές αξίες, συνήθως μη εισηγμένων, εταιρειών που χαρακτηρίζονται καινοτόμες βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων (1).

    Τα δεύτερα, δηλαδή, τα "Αμοιβαία κεφάλαια εγγύτητας" επενδύουν κυρίως (τουλάχιστον 40% του ενεργητικού τους) σε Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις συγκεκριμένης γεωγραφικής ζώνης προκειμένου να ενισχυθεί ο περιφερειακός ιστός της οικονομίας. Όλα αυτά συνδυάζονται με μία σειρά από φορολογικά οφέλη για τους επενδυτές (μείωση της φορολογίας εισοδήματος, μη ύπαρξη του φόρου υπεραξίας εάν διακρατήσουν την επένδυση για τουλάχιστον 5 χρόνια, κλπ.) με μόνη επιβάρυνση μία κοινωνική εισφορά. (2)

    Θα μπορούσαμε λοιπόν και στην Ελλάδα, κατά το πιο πάνω παράδειγμα, να διερευνήσουμε τη δημιουργία παρόμοιων αμοιβαίων κεφαλαίων, δηλαδή Αμοιβαίων Κεφαλαίων Καινοτομίας τα οποία θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε υφιστάμενες και νέες επιχειρήσεις που επενδύουν στην καινοτομία. Και όταν αναφέρομαι για επένδυση στην καινοτομία δεν αναφέρομαι μόνο σε μία καλή ιδέα κάποιων λαμπρών μυαλών που θα μπορούσε να μετουσιωθεί σε ένα start up αλλά και σε υφιστάμενες εταιρείες που συνεργάζονται με κέντρα ερευνών, για παράδειγμα, ή που επενδύουν σε εκσυγχρονισμό των μονάδων παραγωγής τους μέσα από καινοτόμες λύσεις ή σε πολλά άλλα παραδείγματα στα οποία μία εταιρεία μπορεί να προωθεί λύσεις καινοτομίας σε διαφορετικούς τομείς της οικονομίας (πχ. τουρισμό, ναυτιλία, FinTech, ενέργεια, τρόφιμα, κλπ.). Η ενίσχυση της καινοτομίας κατ’ αυτό τον τρόπο θα επιτρέψει, κατά την άποψή μου, την ανάπτυξη ενός νέου περιβάλλοντος επιχειρηματικότητας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης συμβάλλοντας έτσι στη ματαίωση του brain drain που μαστίζει τη χώρα. Επιπλέον, εάν συνδυαστεί και με τα κατάλληλα κίνητρα για τις περιφέρειες, θα μπορούσε να συμβάλλει στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και στην περιφέρεια και την ενδυνάμωση του περιφερειακού οικονομικού ιστού.

    Η δημιουργία Αμοιβαίων Κεφαλαίων Καινοτομίας θα επιτρέπει η επένδυση να γίνεται μέσω ενός ασφαλέστερου πλαισίου καθώς η χρηματοδότηση θα προέρχεται από θεσμικούς επενδυτές που θα εποπτεύονται και θα τηρούν τις συγκεκριμένες απαιτήσεις της νομοθεσίας. Αυτό το ασφαλές πλαίσιο είναι και ένα από τα ζητούμενα της σημερινής ελληνικής κεφαλαιαγοράς.

    Κατά την προσωπική μου εκτίμηση, τα Αμοιβαία Κεφαλαία Καινοτομίας θα πρέπει να προσφέρουν και κάποια φορολογικά κίνητρα προκειμένου να πετύχουν. Οι φορολογικές απαλλαγές της Γαλλίας ή της Κύπρου ή άλλης χώρας που μπορεί να έχει δημιουργήσει τέτοια κεφάλαια είναι ενδεικτικές. Σημασία έχει να υπάρξει συναίνεση στην κεντρική ιδέα των απαλλαγών, δηλαδή στην υιοθέτηση μέτρων που θα δίνουν πραγματική ωφέλεια σε έναν επενδυτή. Γιατί στόχος των Αμοιβαίων Κεφαλαίων Καινοτομίας θα πρέπει να είναι η ευρεία συμμετοχή ιδιωτών οι οποίοι και επιβραβεύονται για την συμβολή τους στη στήριξη των καινοτόμων επιχειρήσεων και της ανάπτυξης της χώρας.

    Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι για τα προαναφερόμενα αμοιβαία κεφάλαια της Γαλλίας, το ενδιαφέρον συνίστανται στο ότι σε περίπτωση επιτυχίας ενώ οι επενδυτές απολαύουν φορολογικών ελαφρύνσεων συγχρόνως το κράτος λαμβάνει και ένα ποσό ως κοινωνική εισφορά, κάτι που του επιτρέπει να προχωρήσει και σε κοινωνική πολιτική (π.χ. χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης, φόρος αλληλεγγύης, κλπ.).

    Όμως, για να εξασφαλισθεί μία ευρεία συμμετοχή των επενδυτών σε τέτοια αμοιβαία κεφάλαια, πέραν των φορολογικών ελαφρύνσεων, απαιτείται και εμπιστοσύνη τους στο συγκεκριμένο θεσμό. Για να εδραιωθεί αυτή η εμπιστοσύνη θα πρέπει να υπάρξει διαφάνεια ως προς το ποιες εταιρείες θα θεωρούνται καινοτόμες. Συνεπώς, η οποιαδήποτε κρίση για το εάν μία εταιρία είναι καινοτόμος ή μη θα πρέπει να γίνεται με συγκεκριμένα κριτήρια που η πλήρωσή τους θα διαπιστώνεται από ανεξάρτητους φορείς. Με τον τρόπο αυτό θα ήταν ευχερέστερη και η παρακολούθηση των επενδύσεων από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ως επόπτη των αμοιβαίων κεφαλαίων. Θα πρέπει δηλαδή να δημιουργηθεί ένας ειδικός χαρακτηρισμός καινοτομίας (Innovation Label) που θα πρέπει να αποκτήσει μια εταιρεία προκειμένου να διεκδικήσει χρηματοδότηση από ένα Αμοιβαίο Κεφαλαίο Καινοτομίας.

    Φορείς που θα μπορούσαν να αποφαίνονται περί καινοτομίας μίας επιχείρησης (και να δίδουν αυτό τον χαρακτηρισμό περί καινοτομίας (label καινοτομίας) στην επιχείρηση αυτή) θα μπορούσε να είναι ενδεχομένως κάποια υπηρεσία του αρμόδιου Υπουργείου που θα συσταθεί για το σκοπό αυτό. Όμως, προκειμένου να διασφαλισθεί τόσο η διαφάνεια όσο και η συνύπαρξη πραγματικών εμπειρογνωμόνων στην ομάδα αυτών που θα αποφανθούν περί καινοτομίας, θα πρέπει κατά την άποψή μου να δημιουργηθούν εξειδικευμένοι Θεματικοί Κόμβοι Καινοτομίας για τον κάθε συγκεκριμένο τομέα της οικονομίας (π.χ. τουρισμό, ναυτιλία κλπ.) κατά το πρότυπο των κόμβων καινοτομίας που έχουν δημιουργηθεί, για παράδειγμα, στο χρηματοπιστωτικό τομέα σε άλλες χώρες της Ευρώπης όπως προανέφερα.

    Η ιδιαιτερότητα των Κόμβων Καινοτομίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα βρίσκεται στο ότι αυτοί έχουν μια τεχνική εξειδίκευση προκειμένου να δίνουν εξειδικευμένες απαντήσεις που δεν αφορούν μόνο χρηματοοικονομικά θέματα αλλά και τεχνολογικά ή ρυθμιστικά (π.χ. πέραν των θεμάτων κεφαλαιαγοράς, και θέματα σχετικά με τη χρήση τεχνολογιών όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence) και τεχνολογία Κατανεμημένης Εγγραφής (Blockchain)). Οι κόμβοι αυτοί είναι ανοιχτοί σε κάθε επιχείρηση που παράγει, ή σκέφτεται να παράγει, καινοτόμα προϊόντα, υπηρεσίες, μηχανισμούς ή επιχειρηματικά μοντέλα. Τέτοιες επιχειρήσεις μπορεί να είναι start-ups, εποπτευόμενες επιχειρήσεις (πιστωτικά ιδρύματα, ιδρύματα πληρωμών κ.λπ.) ή πάροχοι τεχνολογικών λύσεων σε ιδρύματα της χρηματοοικονομικής αγοράς.

    Έτσι, ειδικά για εταιρείες του FinTech, ο κόμβος αυτός θα μπορούσε και να αποφαίνεται περί καινοτομίας της επιχείρησης.

    Έχει έρθει η ώρα να επικεντρωθούμε στην ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας μέσω της κεφαλαιαγοράς, μέσα από ένα ασφαλές και ευέλικτο πλαίσιο που θα εξυπηρετεί μια συγκεκριμένη εθνική στρατηγική ανάπτυξης στηριγμένη στην καινοτομία. Αναμφισβήτητα η στήριξη της καινοτομίας (τόσο στο FinTech όσο και σε άλλους τομείς) είναι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος διείσδυσης στο παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον στο οποίο οι ελληνικές επιχειρήσεις μπορούν να αποκτήσουν ισχυρά πλεονεκτήματα.

    Συνεπώς, το ζητούμενο είναι ο ορθός σχεδιασμός των κατάλληλων εργαλείων, όπως τα Αμοιβαία Κεφάλαια Καινοτομίας, ή οι Θεματικοί Κόμβοι Καινοτομίας που θα διασφαλίζουν τόσο την αποτελεσματική στήριξη των επιχειρήσεων όσο και την ασφάλεια των επενδυτών. Πρόκειται λοιπόν για ένα εθνικό σχέδιο αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στο θεσμό της κεφαλαιαγοράς που τόσο έχει διαταραχτεί το τελευταία χρόνια αλλά και της ανάπτυξη της, ως πρωταρχικού μέσου χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, μέσα από τη δημιουργία καινοτόμων επενδυτικών προϊόντων που θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση της οικονομίας.

    *Η κυρία Βασιλική Λαζαράκου, Δ.Ν., είναι Δικηγόρος Αθηνών & Ν. Υόρκης,  Ιδρυτής Εταίρος, L & L Δικηγορική Εταιρεία, π. Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

    1Για να χαρακτηριστεί μια εταιρεία ως καινοτόμος θα πρέπει α) να έχουν πραγματοποιήσει έξοδα για έρευνα και ανάπτυξη σε ποσοστό 15% του συνόλου των δαπανών τους, β) να έχουν ένα προϊόν, μια διαδικασία ή μια τεχνική των οποίων είναι αναγνωρισμένη η καινοτομία.

    2 Ένας φορολογικός κάτοικος Γαλλίας που επενδύει το 2019 σε ένα αμοιβαίο κεφάλαιο καινοτομίας, για παράδειγμα, θα έχει μείωση του φόρου εισοδήματος το 2020 που θα ισοδυναμεί σε 18% της συμμετοχής του σε μετρητά. Τυχόν υπεραξία (το κέρδος δηλαδή από την επένδυση) εξαιρείται από το φόρο υπεραξίας και οφείλονται μόνο κοινωνικές εισφορές (στο τρέχον ποσοστό του 17,2%) εάν διατηρηθεί η επένδυση για ελάχιστη περίοδο 5 ετών. Το ανώτατο όριο επένδυσης μέχρι το οποίο υπάρχουν τα ως άνω φορολογικά οφέλη είναι 12.000 ευρώ (και άρα μείωση του φόρου εισοδήματος κατά 2.160 ευρώ).

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων