Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 18-Οκτ-2017 00:04

    Τι θα καθορίσει το αμερικανοτουρκικό bras de fer;

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Αλέξανδρου Δρίβα 

    Λίγες μέρες πριν, το αμερικανοισραηλινό think tank BESA, χαρακτήρισε τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις ως "σχέσεις αγάπης και μίσους". Για ποιόν λόγο είναι τέτοιες αυτές οι σχέσεις; Γιατί τείνουν προς το "μίσος"; Οι σχέσεις μεταξύ των κρατών είναι πάντα σχέσεις συμφερόντων και τα συμφέροντα αυτά, συνδιαμορφώνονται τόσο από το διμερές πλαίσιο, όσο και από τις συνθήκες που υπάρχουν στο διεθνές σύστημα. Γιατί όλα δείχνουν μια ολοένα και μεγαλύτερη απόκλιση μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας; Ποιοί παράγοντες την καθορίζουν;

    ΗΠΑ, Ισραήλ και Κουρδιστάν

    Είναι απολύτως παραδεδεγμένο και επικυρωμένο από τη γεωπολιτική πραγματικότητα πως υπάρχει ένα project κρατογένεσης στη Μέση Ανατολή. Πριν τον πόλεμο της Συρίας, αυτό το project είχε βαφτιστεί από πολλούς εντός και εκτός συνόρων ως μη ρεαλιστικό και είχε ταυτιστεί με τη συνωμοσιολογία. Στην πολιτική, ρεαλιστικό είναι αυτό που χρειάζεται και αυτό που εξασφαλίζει συμφέροντα εκείνου που μπορεί να τα προωθήσει. Τόσο οι ΗΠΑ, όσο και το Ισραήλ, έχουν ανάγκη από έναν χώρο ο οποίος θα συμβάλλει στην κατοχύρωση των συμφερόντων τους και στο ενεργειακό παιχνίδι αλλά και στο κομμάτι το καθαρά γεωστρατηγικό. Μια τέτοια κρατογένεση θα πάρει αρκετό καιρό, όμως οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ γνωρίζουν ότι βρίσκεται στην τελευταία φάση. Ο πρόεδρος της Τουρκίας λίγες μέρες πριν δήλωσε πως οι ΗΠΑ επιθυμούν να περικυκλώσουν την Τουρκία παρέχοντας όπλα στους Κούρδους. Η δημιουργία του Κουρδιστάν, φέρνει τις ΗΠΑ με την Τουρκία, απέναντι. 

    Η αγκαλιά της Ρωσίας προς την Τουρκία και η αμερικανική ανησυχία

    Ο Turk Stream και οι S-400 αποτελούν δύο οδηγούς που καθορίζουν τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Πολλές φορές οι διμερείς σχέσεις των κρατών καθορίζονται και από εκείνους που "κάνει παρέα" το κάθε μέλος που συνθέτει μια διμερή σχέση. Η Ρωσία έχει κυριολεκτικά μετατρέψει την Τουρκία σε "υποκατάστατο της Ουκρανίας" και εκμεταλλευόμενη το γεγονός της απομόνωσης της Τουρκίας από τη Δύση, την έχει μετατρέψει σε γεωστρατηγικό της βατήρα. Ας μην ξεχνούμε πως από την Τουρκία θα περνούσε αγωγός που θα ξεκινούσε από το Κατάρ (αμερικανικών συμφερόντων). 

    Ούσα μέλος του ΝΑΤΟ, η Τουρκία έχει περάσει τα εσκαμμένα. Οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να θεωρούν πως η Τουρκία δεν κάνει πλέον "τερτίπια" αύξησης της αξίας της στα μάτια της Ουάσινγκτον και έχει επιλέξει να ακολουθήσει μια ανατολική πολιτική. Σε συνδυασμό με τις επιδεινούμενες σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν, οι ΗΠΑ προσπαθούν να επαναφέρουν την Τουρκία στον νατοϊκό ρόλο της, εις μάτην. Όσο η Τουρκία δένεται περισσότερο με τη Ρωσία, τόσο θα επιδεινώνονται οι σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ.

    Η Ουκρανία και η Αίγυπτος

    Οι αμερικανορωσικές σχέσεις αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για τις σχέσεις ΗΠΑ και Τουρκίας. Αυτό συμβαίνει καθώς η επιρροή των αμερικανορωσικών σχέσεων είναι συστημικού χαρακτήρα (σχέσεις μεγάλων δυνάμεων) και διέπουν κάθε άλλη πτυχή των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Κρίσιμα κομμάτια του γεωπολιτικού puzzle στην περιοχή, είναι η Ουκρανία και η Αίγυπτος. 

    Η Ουκρανία αποτελεί ζωτικό χώρο της Ρωσίας και η κρίση που ξέσπασε σταδιακά το 2012 και κορυφώθηκε με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, επηρέασε τα ενεργειακά σχέδια της Μόσχας. Παράλληλα, έκανε τη Συρία και τον Άσσαντ πολύ σημαντικές παραμέτρους της ρωσικής περιφερειακής πολιτικής (εξασφάλιση ενεργειακών διαδρόμων και έξοδο στη Μεσόγειο). Η προσάρτηση της Κριμαίας και η εμπλοκή της Ρωσίας στον πόλεμο στη Συρία, κατέστησε απαραίτητη την Τουρκία. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ούτε λίγο ούτε πολύ, η Μόσχα αντιμετωπίζει την Τουρκία ως "εναλλακτική Ουκρανία". Προσώρας η κατάσταση στην Ουκρανία είναι μετέωρη και όσο πιο πολύ το ουκρανικό μέλλον φαντάζει να είναι πιο κοντά στη Ρωσία, οι ΗΠΑ δεν έχουν περιθώριο για απώλειες οι οποίες θα μετέτρεπαν τη Μαύρη Θάλασσα σε "λίμνη" ρωσικής επιρροής. Επομένως, το μέλλον της Ουκρανίας, επηρεάζει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις καθώς αποτελεί μεγάλο ζήτημα για τις αντίστοιχες αμερικανορωσικές. 

    Η Αίγυπτος περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Το Σουέζ αποτελεί ένα γεωστρατηγικό σημείο που έχει παγκόσμια αξία. Η διείσδυση της Κίνας και της Ρωσίας στην Αίγυπτο, προβληματίζουν τις ΗΠΑ βλέποντας ότι μολονότι το Κάϊρο έχει πολλά ανοικτά μέτωπα με την Τουρκία (λόγω Μουσουλμανικής Αδελφότητας) ακολουθεί και εκείνο ένα άνοιγμα προς την ανατολή. Ας δούμε ένα σενάριο όπως θα μπορούσε να το εξετάσει η Ουάσινγκτον και το οποίο μπορεί να μην είναι τόσο πιθανό, είναι ωστόσο πιθανότερο από ό,τι αυτό ήταν 2 έτη πριν: Η Ουκρανία γίνεται ώριμο σύκο για τη Ρωσία. Το Ιράν γίνεται στρατηγικός εταίρος της Μόσχας και η Αίγυπτος αποκτά στρατηγικές σχέσεις με Πεκίνο και Μόσχα. Η Τουρκία γίνεται ενεργειακός κόμβος της Gazprom και χερσαίος κόμβος του "Δρόμου του Μεταξιού" της Κίνας (One Belt One Road). Ξαφνικά, -σύμφωνα με αυτό το σενάριο- η Κεντρική Ασία και η Μέση Ανατολή ελέγχονται από δυνάμεις που έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα με τις ΗΠΑ. Επομένως, οι ΗΠΑ θα επαναξετάσουν, -προκειμένου να αναβαθμίσουν- τις σχέσεις τους με την Αίγυπτο ώστε να έχουν μια πολύ ισχυρή διαπραγματευτική θέση απέναντι στην Τουρκία. 

    Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και άλλα κομμάτια του puzzle

    Σε όλη αυτόν τον γεωπολιτικό κατακλυσμό, δε γίνεται να μείνει ανεπηρέαστος ο Ελληνισμός. Η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν τον δυτικό "πνεύμονα" του Ισραήλ, το οποίο έχει γίνει ξανά το αμερικανικό κρηπίδωμα στη Μέση Ανατολή και ο βασικός στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ. Η Αίγυπτος μπορεί να ακολουθήσει μια a la carte σχέση με το τρίγωνο Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ όπως μαζί και άλλες χώρες (Ιορδανία, Λίβανος, Ιταλία, Ρουμανία). 

    Η Ρουμανία και η Ελλάδα αποκτούν ιδιαίτερη αξία για τις ΗΠΑ γιατί βρίσκονται σε μια περιοχή που η έριδα μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας είναι έντονη. Μαύρη Θάλασσα και Αιγαίο, όσο η Τουρκία ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου, αποκτούν άλλη αξία για τις ΗΠΑ. Η δημιουργία μιας μεγάλης περιφερειακής συμμαχίας στη Μεσόγειο βρίσκεται εν εξελίξει και η ταχύτητα με την οποία θα ολοκληρωθεί, εξαρτάται από τις εξελίξεις στη Συρία και πρόκειται να επηρεάσει (και να επηρεαστεί) από τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.

    * Ο κ. Αλέξανδρος Θ. Δρίβας είναι Συντονιστής Τομέα Ρωσίας Ευρασίας και Νοτιοανατολικής Ευρώπης στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων και Υποψήφιος διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων