Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 24-Αυγ-2015 00:05

    Οδηγία BRRD και ανακεφαλαιοποίηση Ελληνικών Τραπεζών

    Οδηγία BRRD και ανακεφαλαιοποίηση Ελληνικών Τραπεζών
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κοντιζά 

    Η χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε ότι σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει σημαντική ανεπάρκεια εργαλείων για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των κινδύνων που ανακύπτουν από αφερέγγυα πιστωτικά ιδρύματα και εταιρείες παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, τα οποία συχνά έχουν διασυνοριακή παρουσία. Η Οδηγία 2014/59/ΕΕ για την Ανάκαμψη και Εξυγίανση των Τραπεζών ("BRRD") παρέχει στις εθνικές αρχές των κρατών-μελών εξουσίες και εργαλεία με στόχο την αποτροπή της αφερεγγυότητας ή τουλάχιστον την ελαχιστοποίηση των αρνητικών αποτελεσμάτων της, εξασφαλίζοντας τη συνέχιση των ουσιωδών λειτουργιών των εν λόγω ιδρυμάτων.

    Στις 23 Ιουλίου 2015 η BRRD ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο και τέθηκε σε ισχύ δυνάμει του Νόμου 4335/2015. Ο εν λόγω νόμος θεσπίστηκε στο πλαίσιο ενσωμάτωσης του πακέτου προαπαιτούμενων μεταρρυθμίσεων (οι οποίες παρουσιάζονται αναλυτικά στη Δήλωση της Συνόδου Κορυφής της 12ης Ιουλίου 20151) στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης ενός νέου προγράμματος οικονομικής στήριξης με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας ("ESM"). 

    Η BRRD αποτελεί τμήμα του Ενιαίου Εγχειριδίου Κανόνων (Single Rulebook)που διέπουν την αγορά των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών της ΕΕ και θεσπίζει ένα ενιαίο πλαίσιο αναφοράς για την ανάκαμψη και εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και εταιρειών παροχής επενδυτικών υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, η ενσωμάτωσή της στο εθνικό δίκαιο θεωρείται υψίστης σημασίας, καθώς ο ελληνικός τραπεζικός τομέας αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση και εξετάζονται διάφορες εναλλακτικές προκειμένου να αποφευχθούν οι αρνητικές συνέπειες μιας πιθανής χρεοκοπίας ενός ή περισσοτέρων ιδρυμάτων στον κλάδο των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (κυρίως όσον αφορά τις τέσσερις συστημικές ελληνικές τράπεζες).

    Αποκλίσεις από την BRRD

    Σε γενικές γραμμές, οι διατάξεις του Νόμου 4335/2015 δεν αποκλίνουν σημαντικά από τις αντίστοιχες διατάξεις της BRRD. Με την έννοια αυτή, ο εθνικός νόμος υιοθετεί πλήρως τα μέτρα και τις διαδικασίες για τα τρία στάδια της ανάκαμψης σύμφωνα με την BRRD, δηλαδή τα στάδια της α) προετοιμασίας, β) της έγκαιρης παρέμβασης και γ) της εξυγίανσης.

    Μεταξύ των αποκλίσεων που παρουσιάζει ο εθνικός νόμος σε σχέση με τη BRRD συγκαταλέγονται, αφενός, οι αρμοδιότητες του Υπουργείου Οικονομικών ("ΥπΟικ") και, αφετέρου, το γεγονός ότι οι διατάξεις του Νόμου 4335/2015 που αφορούν στην εφαρμογή της αναδιάρθρωσης παθητικού (bail-in), θα εφαρμοστούν στην Ελλάδα από την 1η Ιανουαρίου 20163.

    Μέτρα εξυγίανσης

    Όσον αφορά ειδικότερα στα μέτρα εξυγίανσης, ο Νόμος 4335/2015 εισάγει στην ελληνική νομοθεσία την εργαλειοθήκη των εξής τεσσάρων μέτρων εξυγίανσης:

    1.    την εντολή μεταβίβασης
    2.    το μεταβατικό ίδρυμα
    3.    το διαχωρισμό περιουσιακών στοιχείων και
    4.    την αναδιάρθρωση παθητικού (bail-in).

    Η εφαρμογή των ανωτέρω μέτρων εξαρτάται από ορισμένες προϋποθέσεις και προαπαιτούμενα ενώ, για την επιλογή του κατάλληλου εργαλείου ή του συνδυασμού των κατάλληλων εργαλείων, οι εθνικές αρχές εξυγίανσης θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους μια σειρά ποικίλων παραγόντων (π.χ. τη βιωσιμότητα και την αξιοπιστία του υπό εξυγίανση ιδρύματος).

    Ορισμός Εθνικών Αρχών και Ταμείων Εξυγίανσης

    Οι εθνικές αρχές εξυγίανσης που ορίζονται δυνάμει του Νόμου 4335/2015 είναι η Τράπεζα της Ελλάδος για τα πιστωτικά ιδρύματα και η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς για τις εταιρείες παροχής επενδυτικών υπηρεσιών.

    Το Σύστημα Εξυγίανσης του Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων ("ΤΕΚΕ") ορίζεται εθνικό ταμείο εξυγίανσης για την αποτελεσματική εφαρμογή των εργαλείων εξυγίανσης στα πιστωτικά ιδρύματα. Όσον αφορά στις επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, οι αντίστοιχες λειτουργίες διενεργούνται από το Συνεγγυητικό Κεφάλαιο Εξασφάλισης Επενδυτικών Υπηρεσιών.

    Στις εθνικές αρχές εξυγίανσης χορηγείται μεγάλο εύρος εξουσιών, συμπεριλαμβανομένης της εξουσίας να αιτούνται από τα εποπτευόμενα ιδρύματα όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, να διενεργούν αιφνιδιαστικούς ελέγχους και να επιβάλλουν πρόστιμα και διοικητικές κυρώσεις. Στο πλαίσιο της ενάσκησης των καθηκόντων τους, οι εθνικές αρχές εξυγίανσης συνεργάζονται στενά με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές αρχές, δηλαδή τον Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism—"SRM”) και το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης (Single Resolution Fund—"SRF”).

    Κατά παρέκκλιση των διατάξεων της BRRD, απαιτείται η συγκατάθεση του ΥπΟικ για την άσκηση διαφόρων εξουσιών που χορηγούνται στις εθνικές αρχές εξυγίανσης (περιλαμβανομένης, ιδίως, της εφαρμογής του bail-in). Η προαπαιτούμενη συγκατάθεση εγείρει το ερώτημα αν και το ΥπΟικ συνιστά και αυτό αρχή εξυγίανσης μαζί με την Τράπεζα της Ελλάδος και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

    Το εργαλείο αναδιάρθρωσης παθητικού (bail-in)

    Οι διατάξεις του Νόμου 4335/2015 που αφορούν στην άσκηση του bail-in θα τεθούν σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2016.

    Ενόψει της πολυαναμενόμενης ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών, το εργαλείο bail-in της BRRD έχει προσελκύσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Εν συντομία, η χρήση του εν λόγω εργαλείου στο πλαίσιο πιθανής ανακεφαλαιοποίησης πιστωτικού ιδρύματος ή εταιρείας παροχής επενδυτικών υπηρεσιών σημαίνει ότι η οικονομική στήριξη για την αναδιάρθρωση του παθητικού του εν λόγω ιδρύματος θα προέλθει από το εθνικό ταμείο εξυγίανσης.

    Σύμφωνα με το Άρθρο 44 του Νόμου 4335/2015, η εφαρμογή του bail-in για άντληση κεφαλαίων από το ΤΕΚΕ υπέρ μίας ελληνικής τράπεζας προϋποθέτει ότι:

    (α)    οι μέτοχοι, οι κάτοχοι άλλων τίτλων ιδιοκτησίας και οι κάτοχοι σχετικών κεφαλαιακών μέσων και άλλων επιλέξιμων υποχρεώσεων, μέσω απομείωσης, μετατροπής ή με άλλο τρόπο, έχουν συνεισφέρει στην απορρόφηση των ζημιών και την ανακεφαλαιοποίηση με ποσό που αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 8% των συνολικών υποχρεώσεων του ιδρύματος (συμπεριλαμβανομένων των ιδίων κεφαλαίων αυτού) και

    (β)    η συνεισφορά του ΤEKE δεν υπερβαίνει το 5% των συνολικών υποχρεώσεων του ιδρύματος (συμπεριλαμβανομένων των ιδίων κεφαλαίων αυτού).

    Οι καταθέσεις στα πιστωτικά ιδρύματα που υποβάλλονται σε διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης είναι εγγυημένες έως το ποσό των 100.000 ευρώ. 

    Ως προς τα δικαιώματα των πιστωτών, σημειώνεται ότι η απομείωση στο πλαίσιο απορρόφησης ζημιών παρεκκλίνει από την κανονική κατάταξη των πιστωτών που ορίζεται στα άρθρα 153-156 του Πτωχευτικού Κώδικα. 

    Ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών πριν από τα τέλη του 2015

    Δεδομένου ότι οι διατάξεις σχετικά με τη διαδικασία του bail-in θα τεθούν σε ισχύ μετά την 1η Ιανουαρίου 2016, τυχόν ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών πριν από την εν λόγω ημερομηνία θα πραγματοποιηθεί με βάση τις ισχύουσες διατάξεις και όσα εργαλεία είναι σήμερα διαθέσιμα σε εθνικό ή/και ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι θεωρητικές επιλογές περιλαμβάνουν την κεφαλαιοποίηση είτε άμεσα μέσω του ESM4  (άμεση κεφαλαιοποίηση ESM) είτε μέσω κεφαλαίων του Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας ("ΤΧΣ") που θα ληφθούν από τον ESM (έμμεση κεφαλαιοποίηση ESM)5 .

    Ως γενική παρατήρηση, με βάση τα όσα ισχύουν αυτή τη στιγμή, το χρονοδιάγραμμα της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησης προβλέπει ότι τα stress tests - περιλαμβανομένων ελέγχων των δανειακών χαρτοφυλακίων των πιστωτικών ιδρυμάτων- θα διενεργηθούν τον Αύγουστο 2015, ενώ τα αποτελέσματα τους αναμένονται πριν από τον Νοέμβριο 2015, ώστε η διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης να μπορέσει να ξεκινήσει εντός του ίδιου μήνα. 

    α. Ανακεφαλαιοποίηση μέσω ESM

    Το άρθρο 8 της Κατευθυντήριας Οδηγίας του ESM περί Οικονομικής Υποστήριξης για την Άμεση Ανακεφαλαιοποίηση των Ιδρυμάτων (8 Δεκεμβρίου 2014) προβλέπει μια μεταβατική διαδικασία bail in έως την πλήρη ενσωμάτωση του εργαλείου αναδιάρθρωσης παθητικού της BRRD σε όλα τα κράτη-μέλη. 

    Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας bail in και ανακεφαλαιοποίησης πιστωτικών ιδρυμάτων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2015, τίθενται οι παρακάτω προϋποθέσεις για την άμεση συμμετοχή του ESM:

    (α)    οι μέτοχοι, οι κάτοχοι άλλων τίτλων ιδιοκτησίας και οι κάτοχοι σχετικών κεφαλαιακών μέσων και άλλων επιλέξιμων υποχρεώσεων, μέσω απομείωσης, μετατροπής ή με άλλο τρόπο, έχουν συνεισφέρει στην απορρόφηση των ζημιών και την ανακεφαλαιοποίηση με ποσό που αντιστοιχεί στο 8% των συνολικών υποχρεώσεων του ιδρύματος (συμπεριλαμβανομένων των ιδίων κεφαλαίων αυτού) και
    (β)    το ΤEKE συνεισφέρει στην ανακεφαλαιοποίηση έως το επίπεδο στόχου για το 2015.
    Ως προς αυτό, η εν λόγω προϋπόθεση για την άμεση συμμετοχή του ESM είναι παρόμοια με αυτή του μηχανισμού της BRRD. Μετά την 1η Ιανουαρίου 2016, οι προϋποθέσεις του ESM θα είναι όσες προβλέπονται στην BRRD.

    β. Ανακεφαλαιοποίηση μέσω ΤΧΣ 

    Ο Νόμος 3864/2010, όπως τροποποιήθηκε (ο "Νόμος ΤΧΣ"), διέπει τη διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης των πιστωτικών ιδρυμάτων μέσω του ΤΧΣ. Σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις και, σε αντίθεση με την BRRD, δεν προβλέπονται ελάχιστα όρια και δεν απαιτείται bail-in για τυχόν μη ασφαλισμένες καταθέσεις (δηλαδή καταθέσεις άνω των 100.000 ευρώ) για τη συμμετοχή του ΤΧΣ στη διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης.

    Το άρθρο 6Α του Νόμου 3864/2010 προϋποθέτει ότι ορισμένες κατηγορίες επενδυτών πρέπει να συμμετάσχουν στην διαδικασία του bail-in πριν από οποιαδήποτε εμπλοκή του ΤΧΣ με την εξής σειρά προτεραιότητας: α) οι κάτοχοι κοινών μετοχών, β) οι κάτοχοι προνομιούχων μετοχών ή τίτλων που προσμετρώνται στα κεφάλαια Κατηγορίας 1 (Tier 1) και γ) τέλος οι κάτοχοι λοιπών υποχρεώσεων μειωμένης εξασφάλισης.

    Ζήτημα καίριας σημασίας αποτελεί το γεγονός ότι στο βαθμό που τα κεφάλαια ανακεφαλαιοποίησης του ΤΧΣ προέρχονται από κρατικούς πόρους ανακύπτουν ζητήματα κρατικών ενισχύσεων. 

    Επίμετρο

    Η μέθοδος που θα εξευρεθεί για την επερχόμενη ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών θα έχει διαφορετικές συνέπειες όχι μόνο για τα ίδια τα ανακεφαλαιοποιημένα ιδρύματα, αλλά και για την ελληνική οικονομία εν γένει. Οι επιλογές που αναγράφονται ανωτέρω δηλαδή ανακεφαλαιοποίηση σύμφωνα με α) το Νόμο ΤΧΣ, β) μέσω του ESM και γ) από 1 Ιανουαρίου 2016, με βάσει τις διατάξεις της BRRD όχι μόνο προϋποθέτουν διαφορετικά χρονοδιαγράμματα και συμμετοχή στο bail-in διαφορετικών κατηγοριών επενδυτών αλλά επιφέρουν και διαφορετικές συνέπειες ως προς την κατανομή βαρών μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Η BRRD και ο ESM αποσκοπούν στην κατανομή των συστημικών ζημιών μεταξύ των κρατών-μελών, ενώ η ανακεφαλαιοποίηση σύμφωνα με το Νόμο ΤΧΣ θα μετακυλήσει τελικά το βάρος στους Έλληνες φορολογούμενους, γεγονός που αντιβαίνει στο πνεύμα της BRRD.

     
    1  Βλ. Δήλωση της Συνόδου Κορυφής της 12ης Ιουλίου 2015
    Το Ενιαίο Εγχειρίδιο Κανόνων της ΕΕ αποτελείται συγκεκριμένα από τον Κανονισμό της ΕΕ 575/2013 ("Κανονισμός περί Κεφαλαιακών Απαιτήσεων"), την Οδηγία 2013/36/ΕΕ ("Οδηγία περί Κεφαλαιακών Απαιτήσεων IV"), την BRRD και την Οδηγία 2014/49/ΕΕ ("Οδηγία περί Συστήματος Εγγύησης των Καταθέσεων") και προσδιορίζει ένα ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο για πιστωτικά και χρηματοοικονομικά ιδρύματα που λειτουργούν στην ΕΕ, με σκοπό την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
    3 Βλ. επίσης Γνωμοδότηση Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας της 20ης Ιουλίου 2015
    4 Βλ. επίσης Κατευθυντήριες Οδηγίες ESM περί Οικονομικής Υποστήριξης για την Άμεση Ανακεφαλαιοποίηση Ιδρυμάτων (Guideline on Financial Assistance for the Direct Recapitalisation of Institutions) της 8ης Δεκεμβρίου 2014
    5 Βλ. επίσης Κατευθυντήριες Οδηγίες ESM περί Οικονομικής Υποστήριξης για την Ανακεφαλαιοποίηση Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων, οι οποίες εφαρμόζονται στην έμμεση ανακεφαλαιοποίηση των εν λόγω ιδρυμάτων (Guideline on Financial Assistance for the Recapitalisation of Financial Institutions) σε συνδυασμό με το Άρθρο 15 της Συνθήκης ESM.
     

    * "Ο Νίκος Κοντιζάς ειδικεύεται σε θέματα τραπεζικού δικαίου και δικαίου κεφαλαιαγοράς, έχει πολύχρονη θητεία σε μία από τις μεγαλύτερες δικηγορικές εταιρείες της Αμερικής, και είναι μέλος της δικηγορικής εταιρείας Ζέπος & Γιαννόπουλος"

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ