Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 14-Δεκ-2021 11:00

    Πώς η πανδημία COVID-19 επηρέασε την ψυχογραφική και καταναλωτική συμπεριφορά των Ελλήνων.

    Πώς η πανδημία COVID-19 επηρέασε την ψυχογραφική και καταναλωτική συμπεριφορά των Ελλήνων.
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Στην παρούσα έρευνα παρουσιάζονται ενδεικτικά δεδομένα για το πώς η πανδημία COVID-19 και τα περιοριστικά μέτρα που επιβλήθηκαν επηρέασε το ψυχολογικό προφίλ των Ελλήνων πολιτών κατά τη διάρκεια του lockdown και μετά, καθώς επίσης και το πώς επηρεάστηκε η καταναλωτική τους συμπεριφορά. 

    Η έρευνα βασίζεται σε απαντήσεις από τυχαίο δείγμα 9.045 καταναλωτών (εκ των οποίων 4505 άντρες και 4540 γυναίκες), τα οποία συλλέχθηκαν από την MRB Hellas A.E.. Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκε το ερευνητικό εργαλείο TGΙ, το οποίο βάσει ερωτηματολογίων προσφέρει πολύτιμα συμπεράσματα για την καταναλωτική και ψυχογραφική συμπεριφορά των ερωτηθέντων. Οι ερωτηθέντες κλήθηκαν να απαντήσουν στα ερωτηματολόγια σε τρεις χρονικές περιόδους: 

    1) πριν το lockdown (Οκτώβριος 2019 - Μάρτιος 2020), 
    2) κατά την διάρκεια του πρώτου lockdown (Απρίλιος 2020), και 
    3) μετά το lockdown (Μάϊος- Ιούλιος & Σεπτέμβριος 2020).

    Οι ερωτήσεις του ερωτηματολογίου και τα βασικά αποτελέσματα της έρευνας συνοψίζονται στον πίνακα 1. Μπορούμε να εξάγουμε από τις απαντήσεις πολλά χρήσιμα, αλλά συνάμα και πολύ ανησυχητικά, συμπεράσματα.

    Σχετικά με το ψυχογραφικό προφίλ, όπως μπορούμε να δούμε από τις απαντήσεις στα ερωτήματα 1, 5 και 6, υπήρχε μια σοβαρή μετάπτωση στο αίσθημα αυτοεκτίμησης (self-esteem) των Ελλήνων, η οποία παρέμεινε και μετά την λήξη του lockdown. Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται από τις απαντήσεις ότι ένα μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων πλέον επηρεάζεται εύκολα από την γνώμη των άλλων (σχετική αλλαγή της τάξεως του 46.66%), τους είναι σημαντικό να τους εκτιμά το περιβάλλον τους (σχετική αλλαγή της τάξεως του 22.45%), και προτιμούν να έχουν ένα στενό κύκλο φίλων που θα τους στηρίξει στις δύσκολες στιγμές. Όλα αυτά τα ερωτήματα είναι συνδεδεμένα με το αίσθημα της αυτοεκτίμησης, το οποίο συγκαταλέγεται στις βασικές ανθρώπινες ανάγκες σύμφωνα με τον Αμερικανό ψυχολόγο Abraham Maslow 1. Και όχι άδικα, αφού έρευνες έχουν δείξει ότι ο δείκτης αυτοεκτίμησης μπορεί να προβλέψει διάφορα κοινωνικά φαινόμενα, όπως την ευτυχία, την ακαδημαϊκή επιτυχία, την ικανοποίηση μας στις διαπροσωπικές σχέσεις, ακόμα και την πιθανή εμφάνιση παραβατικής συμπεριφοράς.2,3,4,5 Να τονίσουμε εδώ ότι αυτή η σχετική αλλαγή στο αίσθημα αυτοεκτίμησης είναι πολύ πιο εμφανής στις γυναίκες από ότι στους άντρες (η σχετική αλλαγή των αντρών είναι 13.04% και των γυναικών 81.13%).

    Από την ερώτηση του κατά πόσο η πίστη στην θρησκεία του καθενός είναι σημαντική, μπορούμε να δούμε ότι υπήρχε μια εξίσου μεγάλη και σημαντική σχετική μεταβολή στο αίσθημα πίστης, καθώς πλέον ένα μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων αναγνωρίζει την πίστη του στην θρησκεία ως πολύ σημαντική (η σχετική αλλαγή είναι 53.15%, με σχετική εκπροσώπηση των ερωτηθέντων των δύο φύλων, των αντρών 48.18% και των γυναικών 56.25%). Μελέτες έχουν δείξει ότι η θρησκεία και η πνευματικότητα έχουν ευεργετικά αποτελέσματα για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν μεγάλους στρεσογόνους παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να προκληθούν από φυσικές καταστροφές, ασθένειες, απώλεια αγαπημένων προσώπων, ένα διαζύγιο και άλλες σοβαρές ψυχικές ασθένειες. Αυτό το φαινόμενο γίνεται ακόμα πιο έντονο για τους ανθρώπους με λιγότερους οικονομικούς πόρους. 

    Μπορούμε επίσης να διακρίνουμε από τις απαντήσεις που δόθηκαν στην ερώτηση του κατά πόσο θα διέθετε εθελοντικά το χρόνο του κάποιος για καλό σκoπό, πως αυξήθηκε σημαντικά το αίσθημα του αλτρουισμού, καθώς ένα μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων θα διέθετε το χρόνο του εθελοντικά για ένα καλό σκοπό (η σχετική αλλαγή είναι 41.75%, με εκπροσώπηση στα δύο φύλα, των αντρών 52.75% και των γυναικών 35.40%). Η αλλαγή αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αύξηση του στρες που επέφερε η πανδημία και τα lockdown, καθώς όταν συμμετέχουμε σε πράξεις καλού σκοπού, ο οργανισμός μας εκκρίνει οξυτοκίνη, η οποία καταπολεμά τα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης που παράγονται από στρεσοβόρες καταστάσεις. 

    Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση είναι ότι κατά την διάρκεια του lockdown, δεν παρατηρήθηκε κάποια σημαντική μεταβολή στο αίσθημα φόβου και επιβίωσης των Ελλήνων, όπως αυτό εκφράζεται από την ερώτηση 8. Όμως, είχαμε σημαντική σχετική μεταβολή της τάξεως του 18.3% μετά το lockdown. ‘Οπως είναι λογικό, η μη εξάλειψη της απειλής του κορονοϊού δημιουργεί ανησυχία και φόβο στους ανθρώπους, όχι μόνο να μην αρρωστήσουν οι ίδιοι ή τα μέλη της οικογένειάς τους, αλλά και για τις τυχόν κοινωνικοοικονοµικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην ζωή τους.   

    Τέλος, βλέπουμε ότι υπάρχει μια ανησυχητική άνοδος της παρορμητικής συμπεριφοράς (η σχετική αλλαγή είναι 36.11%, κατανεμημένη στα δύο φύλα, μεταξύ των αντρών 27.27% και των γυναικών 41.02%). Η παρορμητική συμπεριφορά είναι η τάση μας να ενεργούμε με βάση το συναίσθημα μας χωρίς προνοητική σκέψη και λογική, και είναι συνυφασμένη με την ανάπτυξη συμπεριφορών εθισμού, όπως αυτές του τζόγου και του αλκοόλ. Δυστυχώς, η δυσοίωνη αυτή πρόβλεψη επιβεβαιώνεται και από τις αλλαγές που παρατηρήσαμε στην καταναλωτική συμπεριφορά των Ελλήνων, καθώς υπάρχει σημαντική αύξηση στα παιχνίδια ΟΠΑΠ (η σχετική αλλαγή είναι 9.8%, των αντρών 15.07% και των γυναικών 4.57%). Η αύξηση αυτή παρατηρήθηκε κατά την διάρκεια του lockdown, αλλά επικράτησε και στην μετέπειτα περίοδο. 

    Πέραν της αυξητικής μεταβολής σε τυχερά παιχνίδια, παρατηρήσαμε και τις εξής αλλαγές στην καταναλωτική συμπεριφορά των Ελλήνων. Κατ’ αρχάς, παρατηρήθηκε μια μεγάλη σχετική αύξηση της τάξεως του 41.54% στην τάση αποταμίευσης, καθώς επίσης ένα μεγαλύτερο ποσοστό ανθρώπων δηλώνει ότι πλέον ξοδεύει τα χρήματα του πιο προσεκτικά από ότι παλιότερα (η σχετική αύξηση είναι 28.1%). Υπήρχε, επίσης, αυξητική τάση των επισκέψεων σε φαρμακεία (η σχετική αύξηση είναι 14.88%, με κατανομή στα δύο φύλα, των αντρών 15.45% και των γυναικών 12.53%) με αυξημένη την κατανάλωση σε παυσίπονα (η σχετική αύξηση είναι 7.96%, των αντρών 3.44% και των γυναικών 11.31%), αλλά και στις βιταμίνες (η σχετική αύξηση είναι 36.67%, των αντρών 31.15% και των γυναικών 39%). Εν μέρει, αυτές οι αυξήσεις ήταν αναμενόμενες αφού ο φόβος του αγνώστου σχετικά με τον ιό και το χρόνο που θα διαρκέσει, γίνεται αιτία πρόκλησης άγχους. Τo ανησυχητικό όμως είναι πως το άγχος για την εξασφάλιση της ασφάλειας μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση ιδεοψυχαναγκαστικών διαταραχών και υποχονδρίασης. 

    Δύο τελευταία σημαντικά πορίσματα της μελέτης έχουν να κάνουν με το αίσθημα υγείας και την προσωπική φροντίδα. Όσον αφορά την υγεία, περισσότεροι Έλληνες πλέον προσέχουν τη διατροφή τους να είναι υγιεινή (η σχετική αύξηση είναι 62.2%). Μάλιστα, φαίνεται ότι αυξήθηκαν τα τακτικά τσεκ-απ υγείας, με την αύξηση αυτή να είναι σημαντικότερη στους άντρες (η σχετική αύξηση είναι 24.41%, των αντρών 49.22% και των γυναικών 10.63%). Οι γυναίκες, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αύξησαν την ενασχόληση τους με την προσωπική φροντίδα, γεγονός που φαίνεται να διατηρείται και μετέπειτα. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει αυξητική κατανάλωση σε αρώματα (η σχετική αύξηση είναι 11.28%), αποσμητικά σώματος (η σχετική αύξηση είναι 8.41%), μάσκαρα (η σχετική αύξηση είναι 6.81%), κραγιόν/ λιπ γκλός (η σχετική αύξηση είναι 4.83%), και κρέμες χεριών (η σχετική αύξηση είναι 7.55%). Η αύξηση της προσωπικής φροντίδας μπορεί να χαρακτηριστεί και ως μία θετική εξέλιξη της πανδημίας, καθώς πλέον οι καταναλωτές γίνονται ολοένα και πιο ενήμεροι, για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.

    Συνοψίζοντας, από τα στοιχεία που παρουσιάζονται, είναι εμφανές, ότι η πανδημία και η υποχρεωτική εφαρμογή καραντίνας στο σύνολο του πληθυσμού, είχε σημαντικές συνέπειες στη ψυχοσύνθεση των πολιτών και στην καταναλωτική συμπεριφορά τους.

    ΚΥΡΙΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

    ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΙΝ ΤΟ LOCKDOWN

    ΠΕΡΙΟΔΟΣ TOY LOCKDOWN

    ΠΕΡΙΟΔΟΣ META ΤΟ LOCKDOWN

    01. ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΑΙ ΕΥΚΟΛΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΝΩΜΗ ΑΛΛΩΝ

    6.0%

    8.8%

    8.6%

    02. ΦΙΛΟΙ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΟΥ

    6.2%

    6.2%

    6.5%

    03. Η ΠΙΣΤΗ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ

    11.1%

    17.0%

    16.4%

    04. ΠΡΟΤΙΜΩ ΝΑ ΠΕΡΑΣΩ ΕΝΑ ΗΣΥΧΟ ΒΡΑΔΥ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΠΑΡΑ ΝΑ ΒΓΩ ΕΞΩ

    8.4%

    10.7%

    9.6%

    05. ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΝΑ ΜΕ ΕΚΤΙΜΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΟΥ

    14.7%

    18.0%

    19.0%

    06. ΜΟΥ ΑΡΕΣΕΙ ΝΑ ΕΧΩ ΕΝΑ ΚΥΚΛΟ ΣΤΕΝΩΝ ΦΙΛΩΝ ΠΟΥ ΘΑ ΜΕ ΣΤΗΡΙΞΕΙ ΣΤΙΣ ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ

    15.8%

    23.1%

    20.8%

    07. ΘΑ ΔΙΕΘΕΤΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΜΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΑΛΟ ΣΚΟΠΟ

    10.3%

    14.6%

    13.1%

    08. ΑΝΗΣΥΧΩ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ

    9.3%

    9.1%

    11.0%

    09. ΕΝΕΡΓΩ ΚΥΡΙΩΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΠΑΡΑ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ

    7.2%

    9.8%

    9.4%

    10. ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΩ ΧΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΘΕΛΩ

    13.0%

    18.4%

    17.2%

    11. ΞΟΔΕΥΩ ΧΡΗΜΑΤΑ ΠΙΟ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΠΟ ΠΑΛΙΑ

    14.6%

    18.7%

    18.8%

    12. ΠΡΟΣΕΧΩ Η ΔΙΑΙΤΑ ΜΟΥ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

    7.46%

    12.1%

    10.4%

    13. ΚΑΝΩ ΤΣΕΚ-ΑΠ ΑΝΑ ΤΑΚΤΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΙ ΚΑΛΑ

    7.62%

    9.48%

    9.12%

    Πίνακας 1: Σύνοψη Αποτελεσμάτων Ερωτήσεων

     

    Πίνακας 2: Γράφημα Σύνοψης Αποτελεσμάτων Ερωτήσεων


    ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
    Χριστιάννα Ζάρου σε συνεργασία με την Dr. Χριστίνα Κανακά-Gantenbein , MD, PhD Καθηγήτρια - Διευθύντρια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος ‘’Διαχείριση Στρες και Προαγωγής της Υγείας’’, της  Α' Παιδιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ.

     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ