Του Σταμάτη Ζαχαρού

Ξαφνικά, όλη η υφήλιος ξεκίνησε να μιλά για το λειτουργικό διαχωρισμό των άλλοτε κρατικών -και μονοπωλιακών- εταιρειών τηλεπικοινωνιών και με δεδομένη την εκρηκτική κατάσταση που επικρατεί στον ΟΤΕ, άνοιξε ένας νέος κύκλος συζητήσεων για το μέλλον του οργανισμού, της αγοράς και της χώρας μας εν γένει.

Ο λειτουργικός διαχωρισμός αφορά ουσιαστικά το "σπάσιμο" του ΟΤΕ σε δύο διαφορετικές εταιρείες. Η μια θα διαχειρίζεται το δίκτυο και η άλλη θα εμπορεύεται τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες που θα βασίζει στο δίκτυο της προηγούμενης, πληρώνοντας "ενοίκιο". Το ίδιο δικαίωμα ενοικίασης και με τα ίδια χρήματα θα διατηρούν και όλες οι υπόλοιπες τηλεπικοινωνιακές εταιρείες, αυτοί που ονομάζουμε σήμερα εναλλακτικοί. Οι δύο διακριτές εταιρείες στις οποίες θα "σπάσει ο ΟΤΕ θα έχουν διαφορετικά λογιστήρια, διαφορετικές διοικήσεις και φυσικά διαφορετικούς στόχους.

Ο βασικός στόχος μιας τέτοιας αλλαγής, είναι η ενίσχυση της ευρυζωνικότητας. Πρέπει να υπενθυμίσουμε εδώ ότι ο ΟΤΕ είναι υποχρεωμένος να εκχωρεί το δίκτυό του στους ανταγωνιστές του βάσει της κείμενης νομοθεσίας. Υπάρχουν πάντως υπόνοιες ότι ο ΟΤΕ απολαμβάνει για τον εαυτό του προνομιακή μεταχείριση σε ό,τι αφορά τη διαθεσιμότητα του δικτύου, ενώ οι ανταγωνιστές του τον κατηγορούν ότι δημιουργεί εμπόδια στη δική τους δραστηριότητα.

Στην παρούσα κατάσταση και με δεδομένη την αντίληψη περί εθνικού συμφέροντος, μια τέτοια εξέλιξη όπως ο λειτουργικός διαχωρισμός μοιάζει μακρινή ή και απίθανη. Στη Μ. Βρετανία πάντως, ο λειτουργικός διαχωρισμός πραγματοποιήθηκε και δεν επεβλήθη από την τοπική ρυθμιστική αρχή. Ήταν αποτέλεσμα διαβούλευσης της Ofcom (της Βρετανικής επιτροπής τηλεπικοινωνιών) με την British Telecom (τον βρετανικό ΟΤΕ). Η Ofcom πρότεινε το λειτουργικό διαχωρισμό για να προωθήσει την ταχύτερη εξάπλωση της ευρυζωνικότητας και η BT τη δέχθηκε. Όχι γιατί δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς, αλλά γιατί θεώρησε ότι με τον τρόπο αυτό θα μπορέσει να αναπτυχθεί ταχύτερα με βάση τις νέες συνθήκες της αγοράς. Μάλιστα πριν προχωρήσει σε μια τέτοια εξέλιξη, η BT φρόντισε να θωρακίσει τη δραστηριότητά της προσφέροντας υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας που προμηθευόταν "χονδρική" από τη Vodafone.

Το θέμα του λειτουργικού διαχωρισμού συζητείται πλέον ευρέως σε όλες τις προηγμένες τηλεπικοινωνιακά χώρες. Η Κυβέρνηση στην Ιταλία προτίθεται να κινηθεί με γρήγορους ρυθμούς. Στη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Ιρλανδία επίσης συζητείται, ενώ η Ν. Ζηλανδία μπορεί να αποτελέσει μια από τις πρώτες χώρες εκτός Ε.Ε. όπου θα ισχύσει ένα τέτοιο καθεστώς.

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους ο πρόεδρος του ΟΤΕ κ. Παναγής Βουρλούμης, θα μπορούσε να προκρίνει τη συγκεκριμένη λύση. Κατ’ αρχήν, διότι με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει μια εταιρεία εμπορίας που θα ήταν απαλλαγμένη από τα βάρη του παρελθόντος, δηλαδή το τεράστιο payroll και τους "αρτηριοσκληρωτικούς" (όπως ο ίδιος τους παρουσιάζει) συνδικαλιστές. Εκτός αυτού όμως και με δεδομένη τη διείσδυση των εναλλακτικών στην αγορά, θα μπορούσε να ελπίζει ότι σύντομα τα τιμολόγια της "ΟΤΕ Εμπορία" θα σταματούσαν να υπόκεινται σε ρύθμιση, δηλαδή θα μπορούσε να διαμορφώνει τις τιμές ανάλογα με τον ανταγωνισμό και όχι να πουλά υποχρεωτικά ακριβότερα όπως κάνει τώρα. Φυσικά το αντίτιμο είναι ότι δεν θα μπορεί να ελέγχει το δομικό στοιχείο (δηλαδή το δίκτυο) με τρόπο τέτοιο που να πριμοδοτεί την εταιρεία του, όπως κατηγορείται ότι κάνει σήμερα από τους ανταγωνιστές του.

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν συγκεκριμένα ζητήματα που χρήζουν απάντησης. Κατ’ αρχήν τι θα συμβεί με την εταιρεία κινητής τηλεφωνίας. Ποιος θα είναι ο βασικός μέτοχος της Cosmote; Θα υποχρεωθεί και αυτή να ακολουθήσει μια ανάλογη πορεία διαχωρισμού; Αν συμβεί κάτι τέτοιο τότε η Cosmote θα έχει ένα συγκριτικό μειονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της. Επίσης, δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι το δίκτυο του ΟΤΕ έπαψε να είναι εθνικός πόρος. Η Κυβέρνηση -σύμφωνα με τη συγκεκριμένη άποψη- απεμπόλησε το δικαίωμά της όταν μετοχοποίησε τον Οργανισμό. Όσοι διέθεσαν χρήματα και αγόρασαν μετοχές, αγόρασαν και το συγκεκριμένο δίκτυο. Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι υπάρχει πάντα η άποψη ότι ο ΟΤΕ πρέπει να μείνει στον έλεγχο του κράτους για λόγους που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια. Αν η εταιρεία "σπάσει" τότε θα είναι ευκολότερο (και κυρίως φθηνότερο) για όποιον θέλει να αποκτήσει τον έλεγχο.

Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσε να επιλεγεί μια εναλλακτική λύση, αυτή του δομικού διαχωρισμού, που θα εξασφάλιζε την εθνική ανεξαρτησία του τηλεπικοινωνιακού δικτύου. Με δεδομένο ότι το κράτος δεν ελέγχει σημαντικό ποσοστό του ΟΤΕ, θα μπορούσε να επιλεγεί μια μέθοδος, όπου μετά τη διενέργεια των σχετικών αποτιμήσεων, το κράτος θα διατηρήσει την απόλυτη πλειοψηφία του τηλεπικοινωνιακού δικτύου (ΟΤΕ δίκτυο) και οι υπόλοιποι μέτοχοι να διατηρήσουν τον έλεγχο στην ΟΤΕ Εμπορία. Πρόκειται ουσιαστικά για μια παραλλαγή του λειτουργικού διαχωρισμού που μοιάζει περισσότερο με δομικό διαχωρισμό. Μέθοδος που έχει επιλεγεί στην απελευθέρωση άλλων αγορών σε διεθνές επίπεδο, όπως η αγορά της ενέργειας. Ένα τέτοιο σενάριο φαντάζει ιδιαίτερα προχωρημένο, δεδομένης της άποψης περί ξεπουλήματος και "ασημικών", αλλά μπορεί να δώσει λύσεις σε όλα τα προβλήματα της ευρυζωνικότητας και κυρίως στα προβλήματα των εκατοντάδων καταναλωτών που καθημερινά παλεύουν με το τέρας της αδυναμίας πρόσβασης.

Η αρμόδια ευρωπαία επίτροπος κ. Βίβιαν Ρέντινγκ τοποθετήθηκε πρόσφατα επί του θέματος. Είπε χαρακτηριστικά ότι η Ε.Ε δεν μπορεί να επιβάλλει το λειτουργικό (ή άλλον διαχωρισμό) δίνει όμως τη δυνατότητα στις τοπικές ρυθμιστικές αρχές (όπως η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων) να τον επιβάλλουν στους παρόχους με δεσπόζουσα θέση (όπως ο ΟΤΕ) και σίγουρα θα τις ενθαρρύνει να εξετάσουν τη σκοπιμότητά του. Πρακτικά κάτι τέτοιο σημαίνει ότι αν η ΕΕΤΤ αποφασίσει το διαχωρισμό, ο ΟΤΕ θα είναι υποχρεωμένος να ακολουθήσει χωρίς κανέναν τρόπο αντίδρασης. Ήδη ο πρόεδρος της επιτροπής κ. Νικήτας Αλεξανδρίδης δήλωσε σε συνέντευξή του στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Dow Jones Newswires ότι από τις αρχές του 2008 θα αρχίσει να εξετάζεται ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Βασικός παράγοντας για την υλοποίηση μιας τέτοιας πρότασης θα αποδειχθεί ο βαθμός απελευθέρωσης της αγοράς και η δυνατότητα της προσφοράς να καλύψει τη ζήτηση σε θέματα ευρυζωνικότητας που σήμερα αποτελούν γόρδιο δεσμό για τους Έλληνες καταναλωτές. Αν διαπιστωθεί ότι η παρούσα κατάσταση εμποδίζει την εξάπλωση του γρήγορου τότε ίσως μια τέτοια λύση να αποδειχθεί μονόδρομος.

Δεν είναι πάντως λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι προς το παρόν, οι όποιες εξαγγελίες, έχουν ως στόχο να "νουθετήσουν" τη διοίκηση του ΟΤΕ. Άλλωστε η Ελλάδα δεν φημίζεται για την τόλμη της και τέτοιες ριζοσπαστικές λύσεις δεν βρίσκουν πρόσφορο έδαφος αλλά προσκρούουν στις αντιδράσεις συνδικαλιστών και μεγάλης μερίδας των πολιτών.

Ένα από τα επιχειρήματα όσων δεν πιστεύουν στο διαχωρισμό, είναι ότι δεν έχει εφαρμοστεί σε όλες τις χώρες. Πράγματι στην Ολλανδία αποφάσισαν να μην προχωρήσουν. Πρόκειται όμως για μια χώρα με σημαντικές υποδομές, καθώς τα καλωδιακά δίκτυα τηλεόρασης αποτελούν μια εναλλακτική οδό για την παροχή υπηρεσιών. Επίσης αρνητικοί είναι οι Γερμανοί, που λόγω μεγέθους είναι σαφώς πιο δυσκίνητοι ενώ οι Γάλλοι που μέχρι τώρα δεν είχαν θέσει επί τάπητος ένα τέτοιο ενδεχόμενο, έχουν ξεκινήσει να το συζητούν.