Της Ελευθερίας Κούρταλη

Η απόφαση του Αρείου Πάγου θέτει νέες προκλήσεις για τις ελληνικές τράπεζες με πιστωτικές επιπτώσεις, καθώς αυξάνει την πιθανότητα ενεργοποίησης των κρατικών εγγυήσεων, θα μπορούσε να υπονομεύσει τη βελτίωση της κουλτούρας πληρωμών στην Ελλάδα και δημιουργεί ηθικό κίνδυνο, ωθώντας πιθανότατα τις τράπεζες προς πιο συντηρητικά πρότυπα αξιολόγησης και ακριβότερα στεγαστικά δάνεια, προειδοποιεί ο οίκος αξιολόγησης Moody’s.

Πιο αναλυτικά, όπως σημειώνει ο οίκος, στις 5 Φεβρουαρίου, ο Άρειος Πάγος διευκρίνισε ότι οι τόκοι για δάνεια που αναδιαρθρώνονται βάσει του Νόμου Κατσέλη πρέπει να υπολογίζονται μόνο στη μηνιαία δόση του δανείου και όχι στο πλήρες ανεξόφλητο υπόλοιπο του δανείου. Η απόφαση περιορίζει κατά πολύ το στοιχείο των τόκων για τα αναδιαρθρωμένα στεγαστικά δάνεια, μειώνοντας σημαντικά τις μηνιαίες δόσεις για τους επιλέξιμους δανειολήπτες.

Παρόλο που ο τελικός αντίκτυπος θα εξαρτηθεί από το εάν η απόφαση εφαρμοστεί αναδρομικά, όπως τονίζει η Moody’s, οι επιπτώσεις για το πιστωτικό προφίλ των ελληνικών τραπεζών είναι αρνητικές ως προς την πιστοληπτική ικανότητα, επηρεάζοντας ενδεχομένως την απόδοση των τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPE), την κουλτούρα πληρωμών των πελατών και τον μελλοντικό δανεισμό.

Εάν εφαρμοστεί αναδρομικά, η ετήσια εξυπηρέτηση του χρέους των επηρεαζόμενων νοικοκυριών θα μπορούσε να μειωθεί σημαντικά, ενώ η πραγματική χρέωση τόκων θα γίνει ελάχιστη. Παρόλο που αυτό θα στήριζε τους ευάλωτους δανειολήπτες, η αλλαγή θα μείωνε τις αναμενόμενες ταμειακές ροές για τις τράπεζες, τα funds και τους διαχειριστές NPE που κατέχουν τέτοια στεγαστικά δάνεια αναδιαρθρωμένα βάσει του Νόμου Κατσέλη, σημειώνουν οι αναλυτές της Moody’s Nondas Nicolaides, αντιπρόεδρος και Senior Credit Officer, George Korniliou, Lead Ratings Associate. και Simon James Robin Ainsworth, Associate Managing Director.

Όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της τοπικής ρυθμιστικής αρχής (Τράπεζα της Ελλάδος) και του Υπουργείου Οικονομικών, θα εξετάσουν την απόφαση για να διαπιστώσουν εάν η επίδρασή της είναι αναδρομική. Ένας αναδρομικός επανυπολογισμός των τόκων από την ημερομηνία ένταξης κάθε δανείου στο πλαίσιο Κατσέλη θα επιδείνωνε τον οικονομικό αντίκτυπο, σημειώνει ο οίκος. Περίπου 250.000 δανειολήπτες έχουν ιστορικά συμπεριληφθεί στον νόμο, με σχετικά ανοίγματα περίπου 12,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ωστόσο, μόνο ένα μέρος αυτών των περιπτώσεων θα επηρεαστεί σήμερα, με αποτέλεσμα την απώλεια τόκων έως και 1 δισ. ευρώ βάσει εκτιμήσεων της αγοράς, κάτι που θα επηρεάσει άμεσα κυρίως τα κεφάλαια και τις υπηρεσίες NPE που έχουν το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δανείων.

Όπως τονίζουν οι αναλυτές της Moody’s, αναμένουν τις τρεις ακόλουθες πιθανές πιστωτικές επιπτώσεις για τις τέσσερις ελληνικές συστημικές τράπεζες, Eurobank, Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα και Alpha Bank.

1) Η απόφαση θα μπορούσε να μειώσει τις αναμενόμενες ανακτήσεις στο πλαίσιο των προγραμμάτων τιτλοποίησης "Ηρακλής", βάσει των οποίων οι senior τίτλοι που διατηρούν οι ελληνικές τράπεζες επωφελούνται από κρατική εγγύηση. Οι χαμηλότερες ταμειακές ροές από αναδιαρθρωμένα στεγαστικά δάνεια θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την απόδοση ορισμένων συναλλαγών και να αυξήσουν την πιθανότητα ενεργοποίησης των κρατικών εγγυήσεων, υπογραμμίζοντας τους αυξημένους κινδύνους για τους senior τίτλους που διατηρούν οι τράπεζες στους ισολογισμούς τους. Ωστόσο, η Moody’s σημειώνει ως μετριαστικό παράγοντα το γεγονός ότι αυτοί οι senior τίτλοι επωφελούνται από σημαντικά buffers πιστωτικής ενίσχυσης που δημιουργήθηκαν με την πάροδο του χρόνου, μέσω της απομόχλευσης και των ανακτήσεων.

2) Η απόφαση ουσιαστικά καθιστά πολλά δάνεια του νόμου Κατσέλη άτοκα, γεγονός που θα μπορούσε να υπονομεύσει τη βελτίωση της κουλτούρας πληρωμών στην Ελλάδα, τονίζει ο οίκος. Οι δανειολήπτες που αναδιάρθρωσαν δάνεια είτε διμερώς είτε μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού ενδέχεται να επιδιώξουν παρόμοια μεταχείριση, αμφισβητώντας τις υφιστάμενες συμφωνίες και αυξάνοντας τα νομικά έξοδα. Μια ευρύτερη μετατόπιση στις προσδοκίες των δανειοληπτών θα μπορούσε να διαβρώσει την πειθαρχία αποπληρωμής και να δημιουργήσει συστημικούς κινδύνους συμπεριφοράς, επιβαρύνοντας την ποιότητα του ενεργητικού των τραπεζών.

3) Η απόφαση αυξάνει επίσης τον κίνδυνο οι μελλοντικοί δανειολήπτες να αναζητήσουν προστατευτική μεταχείριση παρόμοια με τους δικαιούχους του Νόμου Κατσέλη, ιδίως σε περιόδους οικονομικής πίεσης. Αυτή η πτυχή του ηθικού κινδύνου πιθανότατα θα ωθήσει τις τράπεζες προς πιο συντηρητικά πρότυπα αξιολόγησης και υψηλότερες τιμές στεγαστικών δανείων. Ως αποτέλεσμα, η πρόσβαση σε στεγαστική πίστη θα μπορούσε να περιοριστεί περαιτέρω, ειδικά για τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, διευρύνοντας την τμηματοποίηση των δανειοληπτών και περιορίζοντας τη μελλοντική αύξηση των στεγαστικών δανείων των τραπεζών.

Πέρα από τον άμεσο αντίκτυπο στις προκύπτουσες ταμειακές ροές από τα στεγαστικά δάνεια του νόμου Κατσέλη, η απόφαση εισάγει νομική αβεβαιότητα και αυξάνει τους κινδύνους για μελλοντικές δομές στεγαστικών δανείων και τιτλοποιήσεων, τονίζει η Moody’s. Παρόλο που οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι διαχειρίσιμες σε σχέση με το ενισχυμένο κεφαλαίο και την κερδοφορία των τραπεζών τα τελευταία χρόνια, η πιθανή επιδείνωση της κουλτούρας πληρωμών και ο κίνδυνος περαιτέρω δικαστικών διαφορών αντιπροσωπεύουν σημαντικές μεσοπρόθεσμες προκλήσεις, προειδοποιεί ο οίκος.