Ευκαιρία αξιοποίησης της θετικής συγκυρίας στις κατασκευές είναι η σημερινή συγκυρία, σύμφωνα με τον κ. Μανώλη Σιγάλα, President Europe, Hill International, προκειμένου να προγραμματιστεί έγκαιρα η επόμενη μέρα του κλάδου, με στρατηγικό σχεδιασμό στην ιεράρχηση νέων έργων και προγραμματισμό για τη συντήρηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένας νέος κύκλος άνθησης των έργων υποδομής στην Ελλάδα. Αρκεί για να καλύψει το επενδυτικό κενό της περιόδου της οικονομικής κρίσης;

Η κατάσταση στο τέλος της περασμένης δεκαετίας στην Ελλάδα ήταν διαφορετική, όπως άλλα ήταν τα δεδομένα και οι προοπτικές του κλάδου των Υποδομών. Ανεξάρτητα από αυτό όμως, από κάπου έπρεπε ως χώρα να ξεκινήσουμε. Ο εθνικός στόχος ήταν η ανάπτυξη, και ποιο ήταν ουσιαστικά το ζητούμενο; Η προσέλκυση επενδύσεων, η ολοκλήρωση εμβληματικών αποκρατικοποιήσεων (π.χ. Ελληνικό), να εκκινήσουν έργα που ήταν κολλημένα δικαστικά (π.χ. Γραμμή 4 Μετρό), να ωριμάσει μια νέα γενιά έργων, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας. Και αυτή ήταν η ατζέντα προ COVID και πριν από το TAA (RRF).

"Fast forward" στο σήμερα, οι προοπτικές του κλάδου των Υποδομών και των Κατασκευών είναι ιδιαίτερα θετικές, έχοντας ήδη ξεπεράσει και τις πιο αισιόδοξες προσδοκίες της αγοράς. Χαρακτηριστικά, αξίζει να αναφέρουμε ότι:

1. Η υλοποίηση έργων διεθνούς εμβέλειας είναι πλέον σε πλήρη εξέλιξη, με ορισμένα εντυπωσιακά εργοτάξια να αναπτύσσονται από όλους τους ελληνικούς κατασκευαστικούς ομίλους, από την Κρήτη μέχρι τη Θράκη (π.χ. Νέος Διεθνής Αερολιμένας Ηρακλείου Κρήτης –Καστέλι–, πρόγραμμα έργων στο Ελληνικό, Γραμμή 4 Μετρό, Πρωτοβουλία για την Υγεία ΙΣΝ, ΒΟΑΚ, FSRU Αλεξανδρούπολης, Θερμοηλεκτρική Κομοτηνής, Data Centers και πολλά άλλα σε όλη τη χώρα). 

2. Μόνο στην Αττική, έχουμε ένα επενδυτικό πρόγραμμα άνω των 7 δισ. ευρώ σε πλήρη εξέλιξη, ενώ ουσιαστικά ξεκίνησε μέσα στο 2025 η προγραμματιζόμενη μεγάλη επέκταση του αεροδρομίου "Ελευθέριος Βενιζέλος", ένα κορυφαίο έργο υποδομής για την Ελλάδα και τον ελληνικό τουρισμό.

3. Επαναπατρίζονται Έλληνες μηχανικοί, η αγορά προσλαμβάνει και αυξάνονται οι καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας στον κλάδο. 

Επίσης, στο μέτωπο των αποκρατικοποιήσεων και της αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας, το πρόγραμμα της Ελλάδας ωρίμασε σταδιακά από το 2011 και –κατά τη γνώμη μου– πέτυχε μέσα από δυσκολίες και αλλεπάλληλες προκλήσεις. Πέρα από τα κεφάλαια που επενδύθηκαν και τον ευρύτερο θετικό αντίκτυπο στην οικονομία, αξίζει να σημειωθεί πως μέσα από το πρόγραμμα αυτό η Ελλάδα απέκτησε σημαντική τεχνογνωσία, που μπορεί να αξιοποιηθεί πανευρωπαϊκά και διεθνώς.  

Ενδεικτικό μέγεθος του κατασκευαστικού αντικειμένου είναι πως το ανεκτέλεστο (backlog) των μεγάλων ελληνικών κατασκευαστικών ομίλων έχει υπερτριπλασιαστεί από το 2019, ξεπερνά πλέον τα 17 δισ. ευρώ και αυξάνεται. Λαμβάνοντας υπόψη τον υφιστάμενο μέσο ρυθμό υλοποίησης/απορρόφησης κεφαλαίων του ανεκτέλεστου ("burn rate"), που είναι περί τα 3,5 δισ. ευρώ συνολικά τον χρόνο, ακόμα κι αν αυτός αυξηθεί την επόμενη διετία, προκύπτει σημαντικό κατασκευαστικό αντικείμενο με χρονικό ορίζοντα υλοποίησης τουλάχιστον μέχρι το τέλος της δεκαετίας (χωρίς, μάλιστα, να λαμβάνουμε υπόψη νέα έργα που θα ωριμάσουν).  

Επίσης, υπάρχουν σημαντικά έργα, διεθνούς εμβέλειας, των οποίων ο χρονικός ορίζοντας εκτείνεται πέρα από το 2030, όπως η προγραμματιζόμενη επέκταση του αεροδρομίου "Ελευθέριος Βενιζέλος", οι μελλοντικές φάσεις του Ελληνικού, τα έργα της Ελληνικό Μετρό, ο ΒΟΑΚ και άλλα.

Με τα έργα που ήδη ολοκληρώθηκαν και αυτά που προγραμματίζεται να ολοκληρωθούν τα ερχόμενα χρόνια, η Ελλάδα του 2030 θα είναι εξαιρετικά αναβαθμισμένη σε σχέση με την Ελλάδα του 2020, επειδή ακριβώς πρόκειται για έργα που υποστηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη και θα βελτιώσουν την καθημερινότητα όλων μας. 

Σε κάθε περίπτωση, δεν επιτρέπεται να εφησυχάζουμε και να μένουμε αδρανείς, απλώς προσδοκώντας ευνοϊκές εξελίξεις στο μέλλον. Αντιθέτως, οφείλουμε να αξιοποιήσουμε το υφιστάμενο ισχυρό υπόβαθρο, ώστε να προγραμματίσουμε έγκαιρα την επόμενη μέρα του κλάδου. 

Η άνθηση αυτή έχει συνοδευτεί και από προκλήσεις, π.χ. στο προσωπικό, στο θεσμικό πλαίσιο, που συνεχίζει να κουβαλά χρόνιες παθογένειες. Πώς έχει προσαρμοστεί ο κατασκευαστικός κλάδος στις απαιτήσεις αυτές;

Προκλήσεις πάντα θα υπάρχουν και θα συνεχίσουν να εξελίσσονται, σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο διεθνές και εγχώριο περιβάλλον. Βεβαίως, υπάρχουν και προβλήματα στην υλοποίηση των έργων, που σχετίζονται εν μέρει και με τη "φέρουσα ικανότητα" του κλάδου. Απηχώντας σε τίτλους, ζητήματα για τα οποία έχουμε τοποθετηθεί και στο παρελθόν:

• Ασφάλεια δικαίου. Θεμελιώδης συνθήκη, που πρέπει να προστατεύουμε για την επενδυτική εικόνα της χώρας συνολικά.

• Η εκτελεστική ικανότητα και οι δυνατότητες του κλάδου (execution capacity), για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις και στους χρόνους του επενδυτικού προγράμματος.

• Στη "συνάρτηση της εκτελεστικής ικανότητας" κρίσιμη παράμετρος είναι και το ανθρώπινο δυναμικό. Σημειωτέον πως αυτό δεν αφορά μόνο το εργατικό δυναμικό, που σταδιακά φαίνεται να είναι αντιμετωπίσιμο για το μέγεθος της ελληνικής αγοράς, αλλά και το επιστημονικό, καθώς αφορά όλους τους κρίκους της αλυσίδας παραγωγής έργων (όπως, για παράδειγμα, στις μελέτες που είναι απολύτως κρίσιμες για τη γενικότερη πορεία ενός έργου).

• Σωστοί προϋπολογισμοί των έργων σε σχέση με τον βαθμό ωριμότητας των μελετών. 

• Η διασφάλιση της ρευστότητας στα έργα, που όμως πρέπει να φτάνει εγκαίρως και στην αγορά προμηθευτών και υπεργολάβων.

• Έλεγχος και συντήρηση υφιστάμενων υποδομών.

• Στρατηγικός σχεδιασμός και ιεράρχηση έργων προς υλοποίηση, πάντοτε με στόχο και με ζητούμενο την επιτελεστικότητα και βιωσιμότητα των υποδομών υπό το πρίσμα των αυξημένων λειτουργικών απαιτήσεων και των συχνά πλέον εμφανιζόμενων ακραίων καιρικών φαινομένων.

Όλα αυτά οφείλουμε να τα αντιμετωπίζουμε συντεταγμένα και θεσμικά, όπου απαιτείται. Δεν πρέπει, όμως, να κοιτάμε μόνο τι πρέπει να κάνει το κράτος και το "Δημόσιο". Και οι ηγεσίες των εταιρειών στον ιδιωτικό τομέα έχουμε μεγάλη ευθύνη, καθημερινά. Να συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά, με τον απαιτούμενο επαγγελματισμό και την ομαδικότητα, όπως απαιτείται στα έργα. Να τηρούμε αυστηρά τα μέτρα ασφάλειας, υγείας και περιβαλλοντικής διαχείρισης στα εργοτάξια. Να υποστηρίζουμε την εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών και λύσεων στα ελληνικά έργα. 

Ο κλάδος των Υποδομών δημιουργεί σήμερα και αναβαθμίζει την Ελλάδα του 2030.

Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται η ευρωπαϊκή ατζέντα στις υποδομές και πώς διαμορφώνονται οι προοπτικές του κατασκευαστικού κλάδου της Ελλάδας; 

Κοιτώντας μπροστά, παρουσιάζονται σημαντικές ευκαιρίες σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο διεθνές περιβάλλον, και υπό το πρίσμα της στρατηγικής ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και των ΗΠΑ.

Άμυνα, Ενέργεια και Τεχνολογία αποτελούν τους βασικούς στρατηγικούς πυλώνες της Ε.Ε. Η επιτυχία των στρατηγικών αυτών βασίζεται απολύτως στην υλοποίηση κρίσιμων υποδομών.

Ενδεικτικά, η Άμυνα δεν αφορά μόνο εξοπλιστικά προγράμματα. Ένας βασικός άξονας του European Defense Readiness 2030 αφορά την αναβάθμιση και ανάπτυξη ενός δικτύου συνδυασμένων μεταφορών, που περιλαμβάνει αεροδρόμια, λιμάνια, σύγχρονο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο για την εξυπηρέτηση κοινωνικών και στρατιωτικών αναγκών (dual use mobility networks). Σε αυτό το πλαίσιο, αναμένεται μεγαλύτερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση τα επόμενα χρόνια για τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανοτολική Ευρώπη. Συνεπώς, ελληνικές εταιρείες μπορούν και πρέπει να έχουν ρόλο στα προγραμματιζόμενα έργα, αλλά και στο μελλοντικό πρόγραμμα ανοικοδόμησης της Ουκρανίας και, μακροπρόθεσμα, σε σχετικά προγράμματα παραχωρήσεων/αποκρατικοποιήσεων.

Στην Ενέργεια, η στρατηγική των ΗΠΑ αναφέρεται στην αύξηση των εξαγωγών LNG στην Ευρώπη, ενώ η ρητορική έχει εξελιχθεί από το "energy transition" στο "energy addition". Και εδώ οι υποδομές όπως τα FSRUs, αλλά και οι αγωγοί για τη μεταφορά του αερίου στον "Κάθετο Άξονα", έχουν καθοριστικό ρόλο.

Επιπλέον, όπως ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο στο P-TEC, η Ελλάδα, σε συνεργασία με ηγέτιδες αμερικανικές και ελληνικές εταιρείες του κλάδου, αναλαμβάνει πλέον αποφασιστικές πρωτοβουλίες για τη δυνητική εκμετάλλευση των ορυκτών της πόρων τα επόμενα χρόνια. Και μολονότι απαιτείται ακόμη χρόνος για να ωριμάσει και να υλοποιηθεί το εγχείρημα, μεσο-μακροπρόθεσμα είναι δυνάμει "Game Changer" για την Ελλάδα και πρέπει να το υποστηρίξουμε όλοι μας για να πετύχει. 

Συνεπώς, σε αυτό το περιβάλλον ο ρόλος του κλάδου των Υποδομών ενισχύεται και αναβαθμίζεται. Έχουμε την ευκαιρία και τις δυνατότητες να αξιοποιήσουμε τις σημαντικές προοπτικές που παρουσιάζονται προς όφελος της εθνικής οικονομίας, των επιχειρήσεων και των Ελλήνων μηχανικών κι επιστημόνων.

Ποιος ο ρόλος της Hill International στο τοπίο αυτό; Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας; 

Η Hill International είναι εταιρεία παροχής υπηρεσιών Project Management και Τεχνικού Συμβούλου στον ευρύτερο κατασκευαστικό τομέα. Με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, συνδυάζουμε παγκόσμιο πεδίο δραστηριοτήτων με ισχυρό "ελληνικό DNA", καθώς έχουμε περισσότερους από 400 Έλληνες μηχανικούς στα έργα της εταιρείας στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Πιο συγκεκριμένα, στην Ελλάδα η εταιρεία έχει παρουσία πάνω από 20 χρόνια και αρχικά το γραφείο της Hill στην Αθήνα ξεκίνησε ως διοικητικό κέντρο για δραστηριότητες σε Μέση Ανατολή και Βαλκάνια (HR, Finance, Administration).

Κατά την περίοδο της κρίσης, όταν οι περισσότεροι εγκατέλειπαν την Ελλάδα, εμείς πιστέψαμε στις αναπτυξιακές της προοπτικές και κυρίως στις δυνατότητες των Ελλήνων συναδέλφων. Πήγαμε "all in" και επενδύσαμε συστηματικά τα τελευταία 15 χρόνια. 

Ζήσαμε κι εμείς ιδιαίτερα έντονα την περίοδο της κρίσης και των αλλαγών που συνέβαιναν στη χώρα. 

Σήμερα χαιρόμαστε ιδιαίτερα που βλέπουμε μια ομαδική προσπάθεια ετών να έχει καρποφορήσει. Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμάς να υποστηρίζουμε τους πελάτες μας στην υλοποίηση έργων στον ευρύτερο κλάδο των υποδομών, σε έργα κτιριακά, αστικών αναπλάσεων και ενεργειακών υποδομών.

Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής:

• Τα πρώτα έργα Υποδομών, Μητροπολιτικού Πάρκου, Αθλητικών Εγκαταστάσεων και ένα αξιοσημείωτο χαρτοφυλάκιο Κτιριακών Έργων του ευρύτερου προγράμματος της ανάπτυξης στο Ελληνικό (Project Manager).

• Η επέκταση του αεροδρομίου "Ελευθέριος Βενιζέλος" (Project Manager).

• Ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ) (Ανεξάρτητος Μηχανικός).

• Το πρόγραμμα Παροχής Υπηρεσιών Τεχνικού Συμβούλου Έργων της Ελληνικό Μετρό Α.Ε. σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

• Το νέο Διεθνές Αεροδρόμιο Ηρακλείου Κρήτης στο Καστέλι (Ανεξάρτητος Μηχανικός).

• Η νέα μονάδα ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου στην Κομοτηνή, δυναμικότητας 877 MW (Owner’s Engineer).

• Η υλοποίηση άμεσων ξένων επενδύσεων σε Data Centers (Project Manager).

• H "Πρωτοβουλία για την Yγεία" του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. 

Πολλά από τα έργα μας είναι διεθνούς εμβέλειας, όμως αποτελεί για εμάς τιμή να συμμετέχουμε στην ομάδα υλοποίησης κάθε έργου, μικρού ή μεγάλου, ενώ η συμμετοχή μας συμπληρώνει ακόμα ένα κομμάτι στο "παζλ" που συνθέτει τη συνολική εικόνα της χώρας μας ως επενδυτικού προορισμού.

Κοιτώντας μπροστά, πέρα από τις προκλήσεις, παρουσιάζονται και σημαντικές ευκαιρίες που μπορούμε να αξιοποιήσουμε. Όσον αφορά το δικό μας πεδίο δραστηριοτήτων και το όραμά μας για την ομάδα μας, παραμένουμε προσηλωμένοι σε επιλεγμένους στρατηγικούς σκοπούς: 

• Να συγκεντρώσουμε τεχνογνωσία στην Ελλάδα από τα έργα μας σε όλη την Ευρώπη και να αναδείξουμε μια νέα γενιά συναδέλφων μηχανικών και επιστημόνων, με διεθνή προσανατολισμό και ικανότητες.

• Να υποστηρίξουμε την εξωστρέφεια του κλάδου για την επόμενη δεκαετία, συνεργαζόμενοι με ελληνικές εταιρείες και φορείς. 

• Να αναπτύξουμε καινοτόμες τεχνολογικές λύσεις και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) σε έργα της Ελλάδας, ικανές να αξιοποιηθούν σε έργα στο εξωτερικό και να δημιουργήσουν υπεραξίες διεθνώς.