Νομική ισχύ αποκτά πλέον η πολιτική απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον τερματισμό της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, καθώς η συμφωνία του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενσωματώνεται στο ευρωπαϊκό δίκαιο. Με τον νέο κανονισμό, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας REPowerEU, η Ε.Ε. θέτει σαφές και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου – τόσο μέσω αγωγών όσο και σε μορφή LNG – έως το 2028.

Στο επίσημο κείμενο του κανονισμού, η Ρωσία χαρακτηρίζεται "αναξιόπιστος εμπορικός εταίρος", καθώς – όπως επισημαίνεται – χρησιμοποίησε το φυσικό αέριο ως εργαλείο πίεσης εις βάρος των ευρωπαϊκών κρατών-μελών, διαταράσσοντας τον ανταγωνισμό, εκτοξεύοντας τις τιμές και προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία και βιομηχανία.

Σταδιακή εφαρμογή και μεταβατικές περίοδοι

Η απαγόρευση δεν θα εφαρμοστεί αιφνιδιαστικά. Σύμφωνα με τον κανονισμό, τα μέτρα τίθενται σε ισχύ έξι εβδομάδες μετά τη δημοσίευσή του, ενώ προβλέπονται μεταβατικές περίοδοι για τις υφιστάμενες συμβάσεις με ρωσικούς προμηθευτές, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος απότομων αναταράξεων στις αγορές και στις τιμές.

Το χρονοδιάγραμμα είναι ωστόσο απολύτως συγκεκριμένο:

-από τις αρχές του 2027 απαγορεύονται οι εισαγωγές ρωσικού LNG,

-από το φθινόπωρο του 2027 απαγορεύονται οι εισαγωγές ρωσικού αερίου μέσω αγωγών,

με την πλήρη εφαρμογή του μέτρου να συνοδεύεται από αυστηρές κυρώσεις και υψηλά χρηματικά πρόστιμα για τα κράτη-μέλη που δεν θα συμμορφωθούν.

Παράλληλα, έως την 1η Μαρτίου 2026, όλα τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να καταρτίσουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης του εφοδιασμού τους με φυσικό αέριο, καταγράφοντας τις εναλλακτικές πηγές, τις απαιτούμενες υποδομές και τις πιθανές προκλήσεις αντικατάστασης των ρωσικών ποσοτήτων.

Εξάρχου: "Όταν λέμε κυρώσεις, πρέπει να τις εννοούμε"

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν οι τοποθετήσεις του Προέδρου και Διευθύνοντος Συμβούλου του Ομίλου AKTOR και Διευθύνοντος Συμβούλου της ATLANTIC SEE LNG TRADE, κ. Αλέξανδρου Εξάρχου, στο Davos Lodge, στο περιθώριο του Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ.

Όπως σημείωσε, η Ευρώπη για χρόνια επέλεξε συνειδητά την υψηλή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, γεγονός που της στέρησε διαπραγματευτική ισχύ όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία. "Οι Ρώσοι είχαν σημαντικό πλεονέκτημα έναντι κάθε κράτους-μέλους, ακριβώς επειδή ήμασταν εξαρτημένοι από το δικό τους αέριο", υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι η απόφαση για πλήρη απαγόρευση από το 2028 αποτελεί μεν καίριο βήμα, αλλά έρχεται καθυστερημένα

"Όταν επιβάλλουμε κυρώσεις και λέμε ότι από το 2028 θα είναι παράνομο για κάθε κράτος-μέλος να προμηθευτεί ρωσικό φυσικό αέριο, πρέπει να είμαστε σοβαροί", τόνισε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι, αν η Ε.Ε. εννοούσε πραγματικά την απόφασή της, οι χώρες του κάθετου άξονα – και ιδίως της δυτικής του πλευράς – θα έπρεπε ήδη να έχουν κινηθεί επιθετικά για την εξασφάλιση μακροχρόνιων συμβάσεων LNG.

Υποδομές, κάθετος διάδρομος και ευρωπαϊκή στήριξη

Σύμφωνα με τον κ. Εξάρχου, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Ευρώπη θέλει να απαγορεύσει το ρωσικό αέριο, αλλά αν είναι διατεθειμένη να χρηματοδοτήσει τις υποδομές που θα καταστήσουν εφικτή αυτή τη μετάβαση. "Η Ευρώπη πρέπει να επιδοτήσει τον κάθετο άξονα, ώστε να δημιουργηθούν οι υποδομές που θα επιτρέψουν στο αμερικανικό LNG να γίνει σταδιακά συγκρίσιμο, σε βάθος χρόνου, με το ρωσικό φυσικό αέριο", ανέφερε.

Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη για δεύτερο FSRU, αναβάθμιση του υφιστάμενου διαδρόμου και ενδεχομένως δημιουργία νέων διασυνδέσεων, τονίζοντας ότι "κάποιος πρέπει να πληρώσει το κόστος". Όπως είπε, όλα αυτά μπορούν να προχωρήσουν μόνο εφόσον η Ε.Ε. στηρίξει έμπρακτα τη δική της απόφαση για κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Ο ρόλος της Ελλάδας και του κάθετου διαδρόμου

Σημειώνεται ότι η ATLANTIC SEE LNG TRADE, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, έχει ήδη εξασφαλίσει τις πρώτες μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας αμερικανικού LNG στην ελληνική ιστορία. Παράλληλα, έχει υπογράψει σημαντικές μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες με τη Ρουμανία και την Ουκρανία για την προώθηση αμερικανικού LNG μέσω του κάθετου διαδρόμου, ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης ενεργειακής ασφάλειας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

"Ζούμε σε μια διαφορετική εποχή και πρέπει να προσαρμοστούμε", κατέληξε ο κ. Εξάρχου, επισημαίνοντας ότι αν η Ευρώπη θέλει να επανακτήσει τον ρόλο και τη βαρύτητά της, οφείλει να γίνει πιο συνεπής: "να κάνει αυτά που λέει και να στηρίζει στην πράξη τις αποφάσεις της".