Συνεχης ενημερωση

    Κυριακή, 01-Αυγ-2021 09:18

    Σ. Φιτσανάκης: Οι εταιρείες κατασκοπείας κινούνται στα όρια της νομιμότητας

    Φιτσανάκης
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Το σκηνικό της κατασκοπείας έχει αλλάξει εδώ και πολύ καιρό με την τεχνολογία να παίζει κυρίαρχο ρόλο στη λειτουργία των μυστικών υπηρεσιών παγκοσμίως. Με την end-to-end κρυπτογράφηση και τη μεταφορά της επικοινωνίας σε εφαρμογές όπως το WhatsApp και το Signal για παράδειγμα, πολλές χώρες "έμειναν πίσω” και αναζητούσαν μια διέξοδο. Λύση στο πρόβλημα έδωσε το λογισμικό Pegasus της ισραηλινής εταιρείας NSO, η οποία όμως κατηγορείται ότι πούλησε την τεχνολογία της και σε κυβερνήσεις αυταρχικών καθεστώτων που λίγο σεβασμό έχουν απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα.

    Το λογισμικό Pegasus μπορεί να έχει πρόσβαση σε μέιλ, αρχεία κλήσεων, δημοσιεύσεις σε social media, κωδικούς πρόσβασης, λίστες επαφών, εικόνες, βίντεο, ηχογραφήσεις και ιστορικά περιήγησης. Το spyware έχει επίσης τη δυνατότητα να ενεργοποιεί την κάμερα ή το μικρόφωνο ενός κινητού, να ακούει κλήσεις και φωνητικά μηνύματα.

    Μετά από μια διαρροή δεδομένων εντοπίστηκαν 50.000 αριθμοί τηλεφώνων που οι χρήστες τους ενδέχεται να έπεσαν θύματα παρακολούθησης μέσω του συγκεκριμένου λογισμικού.

    Το Pegasus Project, όπως ονομάστηκε, είναι το προϊόν της κοινής έρευνας ανάμεσα σε περισσότερους από 80 δημοσιογράφους από 17 ΜΜΕ σε 10 χώρες, του οργανισμού Forbidden Stories και της Διεθνούς Αμνηστίας. Το λογισμικό παρακολούθησης χρησιμοποιήθηκε για δημοσιογράφους, ακτιβιστές, πολιτικούς, στρατιωτικούς κ.ά. Στους δυνητικούς πελάτες της NSO εντάσσονται 11 χώρες: Αζερμπαϊτζάν, Μπαχρέιν, Ουγγαρία, Ινδία, Καζακστάν, Μεξικό, Μαρόκο, Ρουάντα, Σαουδική Αραβία, Τόγκο και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

    Για το Pegasus Project και τη σύγχρονη κατασκοπεία μίλησε στο Capital.gr ο Σήφης Φιτσανάκης, Καθηγητής Πληροφοριών και Ασφάλειας στο Coastal Carolina University των ΗΠΑ και συγγραφέας του βιβλίου "Εθνική ασφάλεια και σύγχρονες υπηρεσίες κατασκοπείας στην Ελλάδα”.

    Συνέντευξη στη Δανάη Μαραγκουδάκη

    Γιατί είναι σημαντικές οι αποκαλύψεις του Pegasus Project; Τι δείχνουν για τη σύγχρονη κατασκοπεία;

    Ο όρος κατασκοπεία υποδηλώνει το σύνολο των προσπαθειών από τον κατάσκοπο να ανακαλύψει τα απώτερα μυστικά ενός ατόμου ή ενός οργανισμού —συνήθως μέσω των στελεχών του— βρίσκοντας τη λιγότερο επίπονη και την πιο ακίνδυνη (για τον ίδιο τον κατάσκοπο) μέθοδο. Συνεπάγεται ότι το "έξυπνο" κινητό τηλέφωνο είναι το πλέον ιδανικό μέσο γι’ αυτό που ονομάζεται από-μαζικοποιημένη κατασκοπεία, δηλαδή την επικεντρωμένη κατασκοπεία ενάντια σε συγκεκριμένους χρήστες που έχουν επιλεχθεί με βάση την ανάμειξη ή τη γνώση τους πάνω σε ευαίσθητα ζητήματα. Θα έλεγα ότι συχνά το κινητό μας τηλέφωνο μάς γνωρίζει καλύτερα ακόμα και από τους πιο κοντινούς μας ανθρώπους. Γνωρίζει τις προσωπικές μας προτιμήσεις, τις εμμονές μας, τα σφάλματα και τις ανησυχίες μας. Γνωρίζει που βρισκόμαστε καθημερινά, με ποιον συνομιλούμε περισσότερο, καθώς και τις προσωπικές μας αδυναμίες. Έχει πλέον αφομοιωθεί με τον κάθε χρήστη του. Έχει δηλαδή γίνει, όπως θα έλεγε και ο μεγάλος φιλόσοφος της μηντιακής τεχνολογίας, Marshall McLuhan, προέκταση του ανθρώπινου σώματος. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, η μετατροπή του smartphone σε μέσο κατασκοπείας αποτελεί φυσικό επακόλουθο της αδυναμίας του σύγχρονου ανθρώπου να λειτουργήσει σε καθημερινό επίπεδο δίχως να καταφεύγει συστηματικά σε αυτή την τεχνολογία της εξάρτησης.

    Ο Σνόουντεν έγραψε πρόσφατα πως "ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την εθνική ασφάλεια μιας χώρας είναι οι εταιρείες που υποστηρίζουν ότι την προστατεύουν”. Πώς μπορούν να ελεγχθούν αυτές οι εταιρείες;

    Προσωπικά αντιμετωπίζω με σκεπτικισμό τους αφορισμούς του Σνόουντεν, ο οποίος αυτο-εκφέρεται μεν ως υπέρμαχος των πολιτικών ελευθεριών, ωστόσο τελεί υπό την προστασία μιας εκ των πιο ανελεύθερων κυβερνήσεων στον πλανήτη. Αναφορικά με τις ιδιωτικές εταιρίες κατασκοπείας, δε νομίζω ότι υπάρχει η πολιτική βούληση ώστε να ελεγχθούν. Κι αυτό διότι, καθώς κινούνται στα όρια της "ανοιχτής αγοράς" και της νομιμότητας, και καθώς είναι πιο ευέλικτες και αδιόρατες από τις κρατικές μυστικές υπηρεσίες, συχνά τις υποβοηθούν ως εργολάβοι. Το όφελος αυτής της λειτουργίας για τις κρατικές μυστικές υπηρεσίες είναι ότι τους δίνεται η δυνατότητα να αποποιούνται την συμμετοχή τους σε επιχειρήσεις κατασκοπείας, σε περίπτωση που αυτές ανακαλυφθούν ή ξεπεράσουν τα όρια —όπως συνέβη π.χ. στην περίπτωση της NSO Group Technologies.

    Ήταν και η Ελλάδα ανάμεσα στις χώρες που χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό;

    Κατά τη γνώμη μου θα ήταν κάτι περισσότερο από παράδοξο εάν αριθμοί κινητών τηλεφώνων στην Ελλάδα απουσίαζαν από τον κατάλογο των υποκλοπών που αποκάλυψε το Pegasus Project - ο οποίος κατάλογος, ας σημειωθεί, αντιπροσωπεύει απλά ένα απειροελάχιστο δείγμα ενός πολύ εκτενέστερου προγράμματος παρακολούθησης τηλεφώνων. Θυμάμαι ότι από τον καιρό που ήμουν μικρό παιδί στην Ελλάδα, άκουγα από παντού —από τους δασκάλους στο σχολείο, από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, κτλ.— ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα εξαιρετικής στρατηγικής σημασίας, γεωγραφικά και γεωπολιτικά. Αυτό ισχύει. Δε νομίζω όμως ότι οι Έλληνες το πιστεύουν αυτό, ή ότι έχουν αντιληφθεί με τι συνεπάγεται. Όταν βρίσκεσαι —δίχως να το έχεις εσύ επιλέξει— σε έναν στρατηγικά ευαίσθητο χώρο με εξαιρετικά ασταθή χαρακτηριστικά, σημαίνει ότι συμμετέχεις σε μια επικίνδυνη γεωπολιτική σκακιέρα, άσχετα από το εσύ ο ίδιος έχεις τη βούληση ή τη διάθεση να συμμετάσχεις. Εταιρίες όπως είναι η NSO Group Technologies, καθώς τα κέντρα αποφάσεων που εκπροσωπούν, είναι κομμάτια αυτής της σκακιέρας. Δε νομίζω ότι η Ελλάδα —ως πολιτική οντότητα, αλλά και όπως αυτό αντανακλάται στην πληροφοριακή γνώση των επιμέρους χρηστών της τηλεφωνίας— έχει συνειδητοποιήσει το μέγεθος του στόχου που αποτελεί στον τομέα της διεθνούς κατασκοπείας. Δυστυχώς τα μαθήματα του σκανδάλου της Vodafone του 2004-2005, στο βαθμό που καν εξετάστηκαν, έχουν ήδη ξεχαστεί.

    Πώς μπορεί να προστατευτεί μια "μικρή” χώρα;

    Οι "μικρές” χώρες καλά θα κάνουν να μη θέτουν σε εφαρμογή τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και υπηρεσίες, την τεχνολογία των οποίων δεν ελέγχουν απόλυτα οι ίδιες, και τη δομή των οποίων δεν καταλαβαίνουν. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να περιορίσουν —ακόμα και να εξαλείψουν παντελώς— την χρήση των ψηφιακών τηλεπικοινωνιών σε κρίσιμους τομείς της κρατικής λειτουργίας, καθώς και σε ευαίσθητα τμήματα του ιδιωτικού τομέα. Μια χώρα που βασίζει τους ευαίσθητους τομείς της πάνω παλαιότερες τεχνολογίες, οι οποίες είναι κατά κανόνα πιο ασφαλείς, σίγουρα θα κινείται πιο αργά. Αυτό όμως είναι προτιμότερο από το να αποτελεί "ανοιχτό βιβλίο" για όσους στοχεύουν στην υπονόμευσή της. Θα φανεί παράξενο, κι όμως είναι μια καίρια συμβουλή: αν τους ενδιαφέρει σοβαρά το απόρρητο των επικοινωνιών τους, οι αρχηγοί κρατών και τα επιτελεία τους δε θα πρέπει να έχουν κινητά τηλέφωνα, ούτε καν υπολογιστές! Θα πρέπει να ανακαλύψουν ξανά τα στοιχεία της άμεσης ανθρώπινης επικοινωνίας, δίχως τον μεσάζοντα ρόλο της τεχνολογίας, τα οποία τείνουν να ξεχαστούν στην εποχή μας.

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ