Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 31-Ιουλ-2021 09:56

    Φένια Τσανάκα: Ο αετός και το κοτέτσι

    Φένια Τσανάκα: Ο αετός και το κοτέτσι
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Αρχιτέκτων, απόφοιτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, με δικό της γραφείο που εκπονεί μελέτες, επιβλέψεις και κατασκευές έργων, συνεργάτιδα επί 25 χρόνια του Ιδρύματος Ωνάση με αντικείμενο την επίβλεψη της επέκτασης του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Νοσοκομείου, δεινή ταξιδεύτρια, που, όπως λέει η ίδια, "την καθόρισαν και τη διαμόρφωσαν ως "πολίτη του κόσμου”", η Φένια Τσανάκα πέρασε εσχάτως στον χώρο της φιλοσοφίας. Και έγραψε ένα βιβλίο συστήνοντάς μας τον Αριστοτέλη και τη σκέψη του με έναν τρόπο πρακτικό και άμεσο και με τίτλο: "Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη" (Εκδ. Αρμός). 

    Πολυσέλιδο (420 σελίδες), αλλά γραμμένο με διαύγεια και αμεσότητα, χωρισμένο σε ευέλικτα κεφάλαια (τους "περίπατους", όπως τους αναφέρει, ακολουθώντας την παράδοση της αριστοτελικής σχολής), με εικονογράφηση δική της, είναι από εκείνες τις περιπτώσεις που ο συγγραφέας έχει αφομοιώσει πλήρως το αντικείμενό του και μας το παραδίδει με σαφήνεια και όλη εκείνη την απλότητα που αναζητάμε σε αυτού του είδους τα βιβλία. Και σε τι συνοψίζεται το πόνημά της: ότι, ναι, μπορούμε να κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη, να τη ζήσουμε με ευδαιμονία, ακολουθώντας τη σκέψη και τα συμπεράσματα του Αβδηρίτη φιλόσοφου. Και την αναζητήσαμε για να μας διευκρινίσει ελάχιστα σημεία από το τόσο ενδιαφέρον βιβλίο της. 

    Συνέντευξη στον Αντώνη Κυριαζάνο

    Κυρία Τσανάκα, θα μπορούσε κανείς να σας ρωτήσει τόσα πολλά για τη συγγραφή του βιβλίου σας. Ας ξεκινήσω, όμως, από τον τίτλο. Παραπέμπει στην αρχιτεκτονική σας ιδιότητα και θα ήθελα να σας ρωτήσω πώς συνδυάσατε τον Αριστοτέλη με την αρχιτεκτονική που ασκείτε.

    Όταν απευθύνεται ένας πελάτης σ’ εμένα για να ανακαινίσει το σπίτι του, σημαίνει ότι έχει κάποια δυσαρέσκεια μ’ αυτό. Είτε ότι το βαρέθηκε είτε ότι δεν είναι πλέον λειτουργικό γι’ αυτόν. Το ίδιο συμβαίνει και με τη ζωή μας. Θέλουμε ανακαίνιση της ζωής μας γιατί νιώθουμε δυσαρέσκεια. Το υγιές είναι να νιώθουμε καθημερινά όρεξη για ζωή και ευχαρίστηση, να ευδαιμονούμε. Η δυσαρέσκεια συνήθως προκύπτει είτε από τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους είτε λόγω των ενασχολήσεών μας. Έτσι, θέλουμε να βρούμε τις αλλαγές που πρέπει να πραγματοποιήσουμε ώστε να επανέλθουμε στην ευχαρίστηση. Η διαδικασία της ανακαίνισης ενός σπιτιού ή της ζωής μας είναι η ίδια.

    Για να πάμε στο βιβλίο, ισχυρίζεστε ότι ο Αριστοτέλης μπορεί να οδηγήσει στην "ευδαιμονία" ακόμα και εμάς τους ταλαίπωρους του 21ου αιώνα; Η σκέψη του ισχύει ακόμη; 

    Είναι πράγματι κρίμα να έχουμε σήμερα τόσα πολλά αγαθά και όμως συχνά να νιώθουμε παρατεταμένη δυσαρέσκεια. Πολλοί φιλόσοφοι και ψυχολόγοι, εδώ και αιώνες, έχουν προσπαθήσει να αναλύσουν τον άνθρωπο. Οι περισσότερες θεωρίες δεν μπόρεσαν να επιζήσουν μέσα στον χρόνο, γιατί δεν κατάφεραν να περιγράψουν στην ολότητά της την ανθρώπινη ύπαρξη. Ο Αριστοτέλης φαίνεται ότι μπόρεσε να περιγράψει τα πιο σημαντικά τµήµατα του ανθρώπου, να τους δώσει τη σωστή διάσταση σε σχέση µε το όλον που είναι η ζωή µας. Γι’ αυτό είναι αξεπέραστος τόσους αιώνες. Βασίζεται στην ανθρώπινη πραγματικότητα (ουσία), που έπειτα από 2.400 χρόνια δεν έχει αλλάξει. Η αριστοτελική θεωρία παραμένει ζωντανή επειδή καθρεφτίζει µε μεγάλη ακρίβεια αυτό που η ίδια η φύση έχει φτιάξει. "Ουσιαστικά", λοιπόν, είναι τα πράγματα τα οποία, εάν δεν τα έχει ο άνθρωπος στη ζωή του, τότε νιώθει ότι αυτή δεν έχει νόημα, έστω κι αν το περιτύλιγμα είναι το καλύτερο. Χάνει την όρεξη, το κέφι, την επιθυμία του για ζωή. 

    Αναφέρεστε σε πολλά και σημαντικά "συμπεριφορικά" πάθη και πώς τα αντιμετωπίζει ο αρχαίος φιλόσοφος: θυμός, φθόνος, φόβος, συνήθειες, άγνοια εαυτού... Θα μου επιτρέψετε να επιλέξω κάτι που έχει ταυτιστεί ως έννοια μαζί του. Την περίφημη "μεσότητα". Στην εποχή μας, εποχή αμετροέπειας, πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί; 

    Εδώ θα μου επιτρέψετε να αναφέρω κάτι που πιθανόν να σας εκπλήξει. Ο γνωστός σε όλους μας ως φιλόσοφος της λογικής ισχυρίζεται ότι τα συναισθήματά μας είναι η πυξίδα της ζωής μας, μας δείχνουν το ευχάριστο και το δυσάρεστο και είναι όλα απολύτως απαραίτητα. Με κάθε συναίσθημα έχουμε χτίσει μία σχέση. Εάν η σχέση μας με αυτά δεν είναι καλή, τότε οδηγούμαστε σε πράξεις που μακροπρόθεσμα θα τις μετανιώσουμε. Ας πάρουμε για παράδειγμα την αγάπη, το ύψιστο συναίσθημα της χαράς. Εάν έχουμε μάθει να αγαπάμε λάθος, δηλαδή τους λάθος ανθρώπους, για τους λάθος λόγους, με τον λάθος τρόπο, τότε οι σχέσεις αγάπης θα μας κάνουν τη ζωή κόλαση γεμάτη εντάσεις και διαμάχες. Στο βιβλίο μου περιγράφω 15 συναισθήματα (τον θυμό, τον φόβο, την αποδοχή, το χιούμορ, τη διαχείριση των χρημάτων και των αγαθών, τη ντροπή, τη φιλικότητα, τη δικαιοσύνη κ.λπ.) και το πώς μπορούμε να αποκτήσουμε με αυτά την καλή σχέση που ονομάζεται "η μεσότητά μας" − και ο καθένας μας έχει διαφορετική μεσότητα. Με δύο λόγια, είναι πάρα πολύ σημαντικό να έχουμε σμιλέψει καλά τον συναισθηματικό μας κόσμο, που είναι η πυξίδα της ζωής, ώστε να μας δείχνει το σωστό μονοπάτι της ζωής. Η ευδαιμονία είναι ένας στόχος εφικτός, αρκεί να μάθουμε τη μέθοδο και να καταβάλλουμε προσωπική προσπάθεια.

    Μια δεύτερη ενδιαφέρουσα έννοια είναι αυτή της πράξης. Γιατί πιστεύετε ότι παραμένει προνόμιο των λίγων, ενώ οι περισσότεροι θεωρητικοποιούν ή, ακόμα χειρότερο, μόνο κρίνουν; 

    Θα απαντήσω με λίγα λόγια, γιατί η ερώτησή σας είναι πάρα πολύ σημαντική. Η πράξη θέλει κόπο και προσωπική προσπάθεια για να μετατραπεί σε εμπειρία. Η ζωή χωρίς πραγματικές εμπειρίες, που συνοδεύονται από συναισθήματα και σκέψη, είναι µια εικονική πραγματικότητα. Η εικονική πραγματικότητα δεν έχει σχέση µε την πραγματικότητα. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν τις πράξεις γιατί ενέχουν το ρίσκο της ταλαιπωρίας, της αποτυχίας, της στεναχώριας, της απόρριψης. Έτσι, λοιπόν, από φόβο ή τεμπελιά, οι περισσότεροι προτιμούν τις θεωρίες, απολαμβάνοντας να κρίνουν τη ζωή των άλλων.

    Πολλά από αυτά που λέει ο Αριστοτέλης αναφέρονται σήμερα σε διάφορα βιβλία αυτοβοήθειας (χωρίς να αναφέρεται, φυσικά, η πηγή), αλλά και σε διάφορες σχολές ψυχολογίας. Κατά την άποψή σας μπορεί ο Αριστοτέλης να πάρει τη μορφή ψυχοθεραπείας; 

    Από τη στιγμή που εκδόθηκε το βιβλίο, γεννήθηκε το πρόβλημα σε ποιον τομέα θα καταταχθεί. Αποτέλεσμα είναι ότι άλλα βιβλιοπωλεία το κατατάσσουν στο τμήμα της φιλοσοφίας, άλλα της ψυχολογίας και άλλα του "ευ ζην", καθώς χαρακτηρίζεται από στοιχεία πολλών επιστημών. Η µέθοδος του Αριστοτέλη βασίζεται στην υγιή συνεχή επιθυμία να βελτιώνουμε τη ζωή µας. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της απόκτησης πρακτικής σοφίας, δηλαδή της ικανότητας να αντιλαμβανόμαστε τι είναι καλό για μας και τι όχι. Βασίζεται στην ανάλυση της ψυχής, ώστε να αντιληφθούμε ποιοι είμαστε και πώς λειτουργούμε. Για τον Αριστοτέλη η ψυχανάλυση και η αυτογνωσία δεν είναι ατέρμονες. Η συνέχειά τους εναπόκειται στην προσωπική προσπάθεια και πράξη, επειδή η αυτογνωσία κατορθώνεται από τις ίδιες τις πράξεις µας. Έτσι, η μέθοδος του Αριστοτέλη είναι στην ουσία της πρακτική φιλοσοφία. 

    Διαβάζοντας το βιβλίο σας, καταλαβαίνει κανείς ότι ο Αριστοτέλης έχει καταπιαστεί "επί παντός επιστητού". Εξηγεί ακόμα και γιατί μια δίαιτα συχνά αποτυγχάνει, όπως εύστοχα το επισημαίνετε. Γιατί; 

    Εάν θέλαμε να μιλήσουμε με σημερινούς όρους, θα έλεγα ότι η θεωρία του Αριστοτέλη είναι ολιστική. Θεωρεί ότι ο άνθρωπος είναι "ένα". Είναι σώμα, συναισθήματα, επιθυμίες, σκέψεις και κρίσεις, ανάγκη συνύπαρξης και συντροφικότητας, τύχη και, τέλος, συνήθειες. Καταπιάνεται, λοιπόν, με όλα τα μέρη του ανθρώπου που προανέφερα, τα αναλύει και εξηγεί τον τρόπο που συνθέτονται μεταξύ τους, ώστε ο άνθρωπος να νιώθει καλά με τον εαυτό του και τους άλλους.  

    Τελειώνοντας, πιστεύετε ότι ο άνθρωπος "χωράει" σε κανόνες; Μοιάζει ο άνθρωπος να τους υπερβαίνει ή και να τον πνίγουν...

    Πεποίθηση του Αριστοτέλη είναι ότι ο άνθρωπος είναι ένα νοήμον ον και κατά περίπτωση χρησιμοποιεί τη νόησή του προκειμένου να πράξει το ωφέλιμο και το καλό. Ως εκ τούτου, οι συνταγές ως συγκεκριμένοι κανόνες είναι α-νοησία. Ο Αριστοτέλης αφήνει τον ελεύθερο άνθρωπο να αναπτύξει, αν θέλει, όλες τις δυνατότητες και να νιώσει χαρά, περηφάνια και εσωτερική γαλήνη µε τον ίδιο τρόπο που, αν γεννηθούμε αετοί και είμαστε ελεύθεροι, θα πετάξουμε ψηλά. Ο αετός δεν θα μπει µε τη θέλησή του σε ένα κοτέτσι.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ