Συνεχης ενημερωση

    Κυριακή, 09-Φεβ-2020 09:28

    Λύντια Τρίχα: "...μόνον η γλώσσα άλλαξε"

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Ένα ταξίδι στις απαρχές του νεοσύστατου ελληνικού κράτους μέσα από δύο σημαντικά "ονόματα", αυτά των Χαρίλαου και Σπυρίδωνα Τρικούπη, μας επαναφέρουν στις νεότερες ρίζες μας και στο πώς ξεκίνησαν όλα. Αλλά και σε τι άλλαξε από τότε στην Ελλάδα – αν άλλαξε κάτι...

    Δύο πρόσωπα που έρχονται από το παρελθόν, προσωπικότητες πιο σωστά, που στάθηκαν σημαντικές και εμβληματικές για την Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, πρόσωπα που συχνά το πολιτικό πάθος ή και η απάθεια, η σκόνη της Ιστορίας και η αχλή του μύθου τα φορτίζουν και τα απομακρύνουν από τη συλλογική μνήμη, μετατρέποντάς τα σε απλά ονόματα, αν όχι και σε άγνωστα κυρίως για τους νεότερους, ξαναβρίσκουν τώρα την υπόστασή τους. Μέσα από τις συναρπαστικές από κάθε άποψη βιογραφίες τους που συνέθεσε και έγραψε η Λύντια Τρίχα: "Χαρίλαος Τρικούπης. Ο πολιτικός του "Τις πταίει” και του "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν”" από τις εκδόσεις Πόλις, που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Βιογραφίας, και το "Σπυρίδων, ο άλλος Τρικούπης (1788-1873)", επίσης από τις εκδόσεις Πόλις, που τιμήθηκε με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. Και με την ανταπόκριση, βεβαίως, του ευρέος κοινού, δείγμα της απήχησης που είχαν τα δύο αυτά πολυσέλιδα πονήματα. Η πρώτη ερώτηση σε αυτήν τη συνέντευξη δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την επιλογή των προσώπων.

    Συνέντευξη στον Αντώνη Κυριαζάνο

    Πώς έγινε, λοιπόν, η συνάντησή σας με τους Τρικούπηδες και τελικά γιατί αυτοί;

    Τελείως τυχαία. Όταν πριν από περίπου 30 χρόνια θέλησα να ασχοληθώ με ένα από τα αρχεία που φυλάσσονται στο ΕΛΙΑ, διάλεξα αυτό του Βενιζέλου. Τον Τρικούπη ούτε που τον σκέφτηκα. Γυρίζοντας στο σπίτι μου, υπερήφανη για την απόφασή μου, την ανακοίνωσα στον άντρα μου και αυτός με κοίταξε κάπως προβληματισμένος. "Με τον Βενιζέλο, βρε παιδί μου, ασχολείται τόσος κόσμος. Γιατί δεν προτιμάς κάποιον άλλον; Τον Τρικούπη, ας πούμε". Και με αυτήν τη φράση άρχισε μια σχέση με τον πατέρα και τον γιο Τρικούπη, που διαρκεί ουσιαστικά μια ζωή. Στην ενασχόληση μαζί τους άρχισα από τον Χαρίλαο. Στη συγγραφή των βιογραφιών από τον Σπυρίδωνα. Ωστόσο, εκδόθηκε πρώτα η βιογραφία του Χαρίλαου.

    Υπήρξαν αντιφάσεις στις πηγές σας και πώς τις ξεπεράσατε;

    Η χαρά του βιογράφου είναι να βρει επιστολές και ημερολόγια, που τον βοηθούν να ανασυστήσει τη ζωή και την καθημερινότητα του βιογραφούμενου. Στην προκειμένη περίπτωση υπήρχαν πολλές σημειώσεις, αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, της αδελφής του Χαρίλαου, Σοφίας Τρικούπη, από τις οποίες είχα αντλήσει πληροφορίες και στο παρελθόν. Η αρχειακή έρευνά μου, όμως, αποκάλυψε τώρα ότι οι σημειώσεις αυτές ήταν αναξιόπιστες. Η Σοφία αλλού ωραιοποιεί, αλλού αλλάζει τις χρονολογίες και αλλού παραποιεί τα έγγραφα του πατέρα της και του αδελφού της, είτε από ζήλια είτε γιατί έτσι πιστεύει ότι εξυπηρετεί την υστεροφημία τους. Πρακτικά, οι πληροφορίες της θέλουν επαλήθευση από άλλες πηγές. Αντιφάσεις στον Τύπο υπάρχουν πάντα. Η περιγραφή των γεγονότων και οι κρίσεις εξαρτώνται από την πολιτική θέση του κάθε εντύπου. Το ίδιο συμβαίνει και με τις επιστολές ή τα απομνημονεύματα πολιτικών και άλλων συγχρόνων. Πώς ξεπερνά κανείς αυτές τις αντιφάσεις; Πάλι με επαληθεύσεις από άλλες πηγές.

    Σκεφτήκατε ποτέ ότι οι βιογραφίες αυτές (και εφόσον δεν υπάρχουν άλλες) θα πάγωναν στο διηνεκές την προσωπικότητα των δύο αντρών, αποδίδοντας στο κοινό μια συγκεκριμένη εικόνα που θα έπρεπε να είναι κατά το δυνατόν αληθής και αντικειμενική;

    Το πάγωμα στο διηνεκές αρχικά δεν το είχα σκεφθεί. Όταν τελείωσα τα δύο βιβλία, συνειδητοποίησα ότι δύσκολα θα γραφτεί σύντομα άλλη βιογραφία τους και ότι, συνεπώς, πράγματι πάγωσα την εικόνα τους, αν όχι στο διηνεκές, πάντως για αρκετό χρονικό διάστημα. Ελπίζω ότι η εικόνα αυτή είναι αντικειμενική.

    Αυτό σας δημιούργησε κάποιο άγχος ή κάποια αγωνία; Το να είστε, δηλαδή, ακριβής και αντικειμενική στις "συστάσεις" σας για τους δύο πολιτικούς προς τον Έλληνα πολίτη.

    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, όσο πιο προβεβλημένο και πιο σημαντικό είναι το πρόσωπο που βιογραφείται, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευθύνη του βιογράφου για την αντικειμενική εικόνα που θα δώσει στον αναγνώστη του. Προσωπικά, όταν έγραφα τις βιογραφίες αυτές, δεν αποσκοπούσα ούτε να τους αγιοποιήσω ούτε να τους δαιμονοποιήσω. Προσπάθησα απλώς να μεταφέρω στον σημερινό αναγνώστη μια αντικειμενική εικόνα τους, όπως την αποκόμισα αφού αξιολόγησα τις πηγές μου και που ήταν πότε θετική και πότε αρνητική. Και, για να το επιτύχω αυτό, πέρασα τις πηγές αυτές κυριολεκτικά από κόσκινο. Το ίδιο, όμως, θα έκανα οποιονδήποτε και αν βιογραφούσα, οποιοδήποτε κείμενο ιστορικού περιεχομένου και αν έγραφα.

    Τι κοινό και τι διαφορές βρήκατε ανάμεσα στην εποχή που έδρασαν οι δύο προσωπικότητες και στη δική μας; Τι έχουμε αφήσει πίσω ως κράτος και τι "σέρνουμε" ακόμη, είτε με θετικό είτε με αρνητικό πρόσημο;

    Κοιτάξτε, την εποχή που άρχισε τη δράση του ο Σπυρίδων, δεν υπήρχε τίποτε. Απολύτως τίποτε. Ούτε κράτος, ούτε δομές, ούτε θεσμοί. Όλα έπρεπε να γίνουν από την αρχή. Υπήρχαν όμως νοοτροπίες, ορισμένες από τις οποίες υπάρχουν ακόμη κατ’ αναλογία. Ομοιότητες υπάρχουν και στις σχέσεις μας με τα ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη όσον αφορά τον δανεισμό μας. Ως προς τον Χαρίλαο, τα περισσότερα από τα προβλήματα που αντιμετώπισε στην ιδιωτική και δημόσια ζωή του έχουν πλέον λυθεί οριστικά. Οι επιδημίες αντιμετωπίστηκαν, οι αποστάσεις έχουν εκμηδενιστεί, η εκπαίδευση είναι υποχρεωτική για όλους, το βιοτικό επίπεδο έχει ανυψωθεί σε ασύγκριτο βαθμό, ενώ η καθημερινή ζωή έχει διευκολυνθεί απίστευτα. Η βία στις εκλογές έχει εκλείψει και η κυβερνητική αλλαγή δεν επιφέρει αρμαθό απολύσεων. Ωστόσο, μερικές φορές όταν διαβάζει κανείς τις ειδήσεις ή τον πολιτικό σχολιασμό σε εφημερίδες της εποχής εκείνης, έχει την αίσθηση ότι μόνον η γλώσσα άλλαξε. Η οικονομική δυσπραγία εξακολουθεί να ταλανίζει την Ελλάδα ενάμιση αιώνα αργότερα, οι πελατειακές σχέσεις δεν έπαψαν ποτέ, οι διορισμοί σε δημόσιες θέσεις επιζητούνται πάντα, η νοοτροπία και η ευμετάβολη πολιτική συνείδηση του ελληνικού λαού παραμένουν σε πολλά σημεία ίδιες και κανείς δεν θέλει να θίξουν τα προσωπικά μικροσυμφέροντά του.

    Αυτή η διαδοχή της πρωθυπουργίας από πατέρα σε γιο ήταν η πρώτη τέτοια διαδοχή και από την πρώτη κιόλας πρωθυπουργία του ελληνικού κράτους. Πιστεύετε ότι αυτό, ως πράξη, έγραψε στο συλλογικό ασυνείδητο και νομιμοποίησε τη λεγόμενη οικογενειοκρατία στην ελληνική πολιτική σκηνή που έδωσε ανάλογες τέτοιες ή περίπου τέτοιες διάδοχες;

    Με έχει προβληματίσει πολύ αυτό το θέμα. Ξέρετε, σκέφτομαι ότι βρίσκουμε απόλυτα αξιέπαινο ένας έμπορος ή ένας βιοτέχνης να διαδέχεται στη δουλειά τον πατέρα του και τον παππού του και να υπερηφανεύεται γι' αυτό, γράφοντας, π.χ., στην επιγραφή του καταστήματός του "Από το 1880". Βρίσκουμε φυσικό το παιδί του δικηγόρου να γίνει δικηγόρος και το παιδί του μηχανικού μηχανικός, αλλά θεωρούμε νεποτισμό το παιδί του πολιτικού να γίνει πολιτικός. Δεν είναι, όμως, και αυτό φυσικό; Δεν επηρεάζεται από το πρότυπο του πατέρα; Αλλά, από εκεί και πέρα, ενώ αυτός που δεν είναι καλός έμπορος θα κλείσει το μαγαζί του πατέρα του, αυτός που δεν είναι καλός πολιτικός η αλήθεια είναι ότι δεν αποδοκιμάζεται πάντα. Ωστόσο, ας μη φορτώσουμε στον Τρικούπη το γεγονός ότι στην ελληνική πολιτική σκηνή το "όνομα" έπαιξε μεγάλο ρόλο. Εξάλλου, η περίπτωση του Χαρίλαου Τρικούπη υπήρξε μοναδική λόγω της σπουδαίας προσωπικότητάς του και του έργου του. Μην ξεχνάμε ότι ήταν ο σημαντικότερος Έλληνας πρωθυπουργός του 19ου αιώνα.

    Μετά το γράψιμο, μετά την έκδοση, ποια ήταν η μεγαλύτερη ικανοποίηση που λάβατε από την κυκλοφορία τους;

    Τα βραβεία που πήραν. Η βιογραφία του Χαρίλαου βραβεύθηκε με το Κρατικό Λογοτεχνικό Βραβείο Βιογραφίας και η βιογραφία του Σπυρίδωνα με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών.

    *Η Λύντια Τρίχα είναι νομικός, ιστορικός, ερευνητής και έχει γράψει πολλά βιβλία ιστορικού περιεχομένου.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ