Του Mark Leonard 

Στην ετήσια συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός αυτόν τον μήνα, η παγκόσμια ελίτ είδε από κοντά αυτό που κάποιοι έχουν αποκαλέσει "νεο-βασιλικό" στιλ διακυβέρνησης του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Αλλά η εβδομάδα προσέφερε κάτι περισσότερο από ένα υπερβολικό θέαμα (περισσότερο Game of Thrones παρά Βερσαλλίες). Αποκάλυψε επίσης βαθύτερες, δομικές αλλαγές που θα διαμορφώσουν τις αποφάσεις πολιτικών και επιχειρηματικών ηγετών για πολύ καιρό.

Παρότι η κρίση γύρω από την απαίτηση του Τραμπ η Δανία να παραδώσει τη Γροιλανδία στις Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται προς το παρόν να έχει εκτονωθεί, η ιδέα ενός ενωμένου Δυτικού κόσμου έχει δεχθεί ένα μοιραίο πλήγμα. Ακόμη κι αν ο Τραμπ τηρήσει την υπόσχεσή του να μη χρησιμοποιήσει βία εναντίον ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ, η αγενής συμπεριφορά του (και όλων των συμβούλων του) πριν από το Νταβός και κατά τη διάρκεια της διάσκεψης έχει δημιουργήσει μόνιμες αμφιβολίες για την αξιοπιστία της Αμερικής, ακόμη και στο μυαλό μερικών από τους πιο αφοσιωμένους ατλαντιστές.

Αυτές οι αμφιβολίες αποτέλεσαν την ουσία της πλέον διάσημης ομιλίας του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, στην οποία μίλησε για "ρήξη στην παγκόσμια τάξη". Το ίδιο συναίσθημα αποτυπώθηκε και στη τελευταία δημοσκόπηση του οργανισμού μου, η οποία δείχνει ότι μόλις το 16% των Ευρωπαίων βλέπει την Αμερική ως σύμμαχο, ενώ σχεδόν διπλάσιο ποσοστό σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία τη βλέπει ως αντίπαλο ή ακόμη και ως εχθρό.

Εξίσου σημαντικό, όπως μου είπε σε ιδιωτική συνομιλία ένας Ευρωπαίος ηγέτης, η σπασμωδική απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ αντανακλά αμερικανική αδυναμία παρά δύναμη. Και εδώ οι δημοσκοπήσεις του ECFR το επιβεβαιώνουν. Έναν χρόνο μετά τη δεύτερη θητεία του, το μεγαλύτερο επίτευγμα του Τραμπ ήταν να κάνει την Κίνα μεγάλη ξανά. Σε όλο τον κόσμο, οι ερωτηθέντες αναμένουν ότι η Κίνα θα γίνει η μεγαλύτερη δύναμη στον κόσμο και προβλέπουν ότι οι χώρες τους θα αναπτύξουν στενότερους δεσμούς μαζί της παρά με τις ΗΠΑ.

Τι μαθήματα πρέπει να αντλήσουν οι Ευρωπαίοι από αυτή τη στιγμή; Το πρώτο αφορά την άσκηση ισχύος. Η λύση για τη Γροιλανδία που ανακοίνωσε ο Τραμπ στο Truth Social στις 21 Ιανουαρίου φαίνεται να ήταν αποτέλεσμα ακούραστης διπλωματίας από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, τον Φινλανδό πρόεδρο Αλεξάντερ Στουμπ και τον Νορβηγό πρωθυπουργό Γιόνας Γκαρ Στόρε. Αλλά, το σημαντικότερο, αυτοί οι "ψιθυριστές του Τραμπ" πέτυχαν επειδή η Ευρώπη είχε δείξει ασυνήθιστη αποφασιστικότητα στο να χαράξει κόκκινες γραμμές και να σηματοδοτήσει την προθυμία της να τις υπερασπιστεί.

Βεβαίως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έπρεπε να διαχειριστούν τις συνηθισμένες διαιρέσεις στις τάξεις τους (για παράδειγμα, ο δεξιός εθνικιστής πρόεδρος της Πολωνίας, Καρόλ Ναβρότσκι, χαρακτήρισε την κρίση της Γροιλανδίας ως διμερές πρόβλημα μεταξύ Δανίας και ΗΠΑ). Αλλά, σε αντίθεση με την αδύναμη και τελικά αποτυχημένη ευρωπαϊκή αντίδραση στους δασμούς της "Ημέρας Απελευθέρωσης" του Τραμπ, η πρόσφατη επίδειξη ευρωπαϊκής κυριαρχίας ήταν ισχυρή και αξιόπιστη. Περιλάμβανε ανάπτυξη στρατευμάτων στην Αρκτική και απειλή επιβολής αντίποινων δασμών ύψους 93 δισ. ευρώ (110 δισ. δολάρια), καθώς και χρήση του λεγόμενου "εμπορικού μπαζούκα" της ΕΕ (το Μέσο Αντι-Εξαναγκασμού).

Αυτή η αντίδραση ήταν αρκετή για να τρομάξει τις αμερικανικές αγορές, το Κογκρέσο και την αμερικανική κοινή γνώμη. Ο Τραμπ αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία, όπως έκανε και όταν η Κίνα αμφισβήτησε το μπλόφα του στους δασμούς πέρυσι. Οι Ευρωπαίοι έδειξαν όχι μόνο ότι είχαν "χαρτιά" και ήταν πρόθυμοι να τα παίξουν, αλλά και ότι είναι έτοιμοι να εμπλακούν στην τραμπική πολιτική ισχύος με τους δικούς τους όρους. Το ερώτημα τώρα είναι αν θα επιταχύνουν τις προσπάθειες να θωρακιστούν από την ασταθή αμερικανική πολιτική και να εντοπίσουν τα χαρτιά που μπορούν να παίξουν στην επόμενη διατλαντική σύγκρουση.

Αυτό μας φέρνει σε ένα δεύτερο μάθημα: τώρα είναι η στιγμή να προετοιμαστούμε για έναν μετα-δυτικό κόσμο, οικοδομώντας ευρύτερες σχέσεις πέρα από τον Ατλαντικό. Ο Κάρνεϊ προετοίμασε το έδαφος παραδεχόμενος ότι μεγάλο μέρος του κόσμου θεωρούσε πάντα τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη υποκριτική. Και στις ομιλίες τους, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στο άνοιγμα προς τον υπόλοιπο κόσμο.

Τέτοιες πρωτοβουλίες είναι συνετές. Συμμετέχοντες στο Νταβός από την Ινδία, την Αφρική και τη Νότια Αμερική μου είπαν ότι επιθυμούν να βρουν συνεργατικούς τρόπους αντίστασης στην ανομία και την ανεξέλεγκτη πολιτική ισχύος. Αλλά, και πάλι, υπάρχουν ερωτήματα για το αν οι Ευρωπαίοι θα ανταποκριθούν. Άλλωστε, η χαοτική ενδοευρωπαϊκή πολιτική παραμένει ένα επίμονο εμπόδιο. Ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξυμνούσαν τον πολυμερισμό στο Νταβός, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προσπαθούσε να μπλοκάρει την εφαρμογή μιας ιστορικής εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–Mercosur που είχε υπογραφεί με μεγάλες τυμπανοκρουσίες μόλις την προηγούμενη εβδομάδα.

Επιπλέον, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εδώ και καιρό δυσκολεύονται να βρουν τον σωστό τόνο όταν απευθύνονται σε χώρες εκτός της Δύσης, όπως φαίνεται από την αποτυχία τους να δημιουργήσουν μια παγκόσμια συμμαχία υπέρ της Ουκρανίας.

Τέλος, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να θυμούνται ότι, παρότι αυτή η στιγμή μπορεί να φαίνεται πρωτοφανής, στην πραγματικότητα δεν είναι. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις που παρακολούθησα στο Νταβός επικεντρώθηκε στα μαθήματα της δεκαετίας του 1920. Και εκείνη η δεκαετία χαρακτηριζόταν από μια ασυμφωνία μεταξύ τεχνολογικής αισιοδοξίας (μετά την εξάπλωση του ηλεκτρισμού και της μαζικής παραγωγής) και γεωπολιτικών κρίσεων. Και αποτέλεσε προοίμιο παγκόσμιου πολέμου, εν μέρει λόγω της υιοθέτησης δασμών, προστατευτισμού και απομονωτισμού από την Αμερική.

Απέναντι σε παρόμοιες δυναμικές, το ερώτημα για τους Ευρωπαίους είναι αν μπορούν να ανταποκριθούν στην πρόκληση και να αποτρέψουν την επανάληψη της ιστορίας. Η μεγάλη διαφορά αυτή τη φορά είναι ότι θα λειτουργούν ως ένας μόνο παγκόσμιος παίκτης ανάμεσα σε πολλούς. Ο μετα-δυτικός κόσμος είναι ήδη εδώ.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου