Της Lena Krause

Το 2026, η Ευρώπη επιστρέφει στην Αφρική με μια σειρά συνόδων κορυφής σε μια στιγμή έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Η Ιταλία θα φιλοξενήσει για πρώτη φορά τη σύνοδό της με την Αφρική στην ίδια την ήπειρο· η Γαλλία θα συγκαλέσει τη σύνοδο Αφρικής–Γαλλίας στο Ναϊρόμπι, την πρώτη εκτός του γαλλόφωνου χώρου. Η Ρωσία και η Τουρκία προγραμματίζουν επίσης παναφρικανικές συναντήσεις.

Αυτός ο διπλωματικός πυρετός θα δείξει κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να ξεχωρίσει από τους υπόλοιπους —και αν μπορεί να ξεπεράσει τη συμβολική εμπλοκή προς μια σταθερή, αποτελεσματική συνεργασία σε μια ολοένα και πιο πολυπολική και διεκδικητική Αφρική.

Η έκρηξη των συνόδων κορυφής και η αυξανόμενη διαπραγματευτική ισχύς της Αφρικής

Οι σύνοδοι κορυφής τύπου "Αφρική+1" έχουν πολλαπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία. Η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Τουρκία, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Νότια Κορέα και αρκετά κράτη του Κόλπου πραγματοποιούν πλέον παναφρικανικές διπλωματικές συναντήσεις. Αναδυόμενοι παίκτες της ΕΕ, όπως η Εσθονία, η Λετονία και η Σλοβενία, έχουν επίσης μπει πρόσφατα στο παιχνίδι. Το 2025, η Σερβία πραγματοποίησε τη δεύτερη διάσκεψή της για την Αφρική με επίκεντρο την άμυνα, ενώ οι επερχόμενες επιχειρηματικές σύνοδοι το 2026 —των ΗΠΑ στον Μαυρίκιο και της Γερμανίας στη Γκάνα— θα προσφέρουν στους επενδυτές άμεση πρόσβαση στις αφρικανικές αγορές.

Αυτός ο πολλαπλασιασμός δείχνει ότι τα αφρικανικά κράτη δεν θέλουν πλέον αποκλειστικούς προστάτες. Αντίθετα, ασκούν "διπλωματία à la carte", αντιστοιχίζοντας εταίρους με ανάγκες και προτεραιότητες — ενέργεια από τον έναν, υποδομές από τον άλλον, ασφάλεια από έναν τρίτο. Πολύ λίγα συνεχίζουν να επιδιώκουν αποκλειστικές ευθυγραμμίσεις, με την Ερυθραία να αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι σύνοδοι κορυφής παραμένουν χρήσιμο εργαλείο σε ένα πιεσμένο πολυμερές περιβάλλον. Προσφέρουν στους αφρικανούς ηγέτες προβολή, διπλωματική επιρροή και πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Ο πρόεδρος της Κένυας, Ρούτο, είναι ένα παράδειγμα: κάποτε σφοδρός επικριτής των συναντήσεων Αφρική+1, τώρα ετοιμάζεται να συνδιοργανώσει μία στη χώρα του.

Ωστόσο, πολλές σύνοδοι Αφρική+1 δυσκολεύτηκαν να μετατρέψουν τις ανακοινώσεις σε πράξεις. Οι δεσμεύσεις είναι φιλόδοξες αλλά ασθενώς θεσμοθετημένες, ενισχύοντας τον σκεπτικισμό των αφρικανικών εταίρων. Και οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες συχνά παρουσιάζονται αντιδραστικά, ως προσπάθειες αντιμετώπισης της κινεζικής, ρωσικής ή τουρκικής επιρροής. Οι αφρικανικές κυβερνήσεις τείνουν να είναι πραγματιστικές, αξιολογώντας τις προσφορές με βάση απτά αποτελέσματα και όχι γεωπολιτικές ευθυγραμμίσεις.

Η διπλωματία των συνόδων μπορεί επίσης να υπονομεύσει παναφρικανικούς κανόνες. Η συμμετοχή κυβερνήσεων πραξικοπηματιών που έχουν τεθεί σε αναστολή από την Αφρικανική Ένωση στις συνόδους της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας έδειξε πώς οι διμερείς υπολογισμοί μπορούν να διαβρώσουν τις ηπειρωτικές αρχές. Η μακροχρόνια θεσμική συνεργασία της Ευρώπης με την Αφρικανική Ένωση θα μπορούσε να ενισχύσει αυτή τη συνοχή (αλλά μόνο αν συνοδευτεί από διαρκή πολιτική δέσμευση). Η σχέση ΕΕ–ΑΕ θα έδινε στην Ευρώπη ένα ισχυρό σημείο επιρροής απέναντι στους ανταγωνιστές της. Χωρίς αυτήν, η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει απλώς ακόμη ένας οικοδεσπότης συνόδων, αδιαφοροποίητος από την Άγκυρα ή τη Μόσχα.

Από τις συνόδους στη διαρκή παρουσία

Η Αφρική εκτιμά τη συνέχεια. Ο τακτικός πολιτικός διάλογος, η διπλωματική παρουσία και η ικανότητα υλοποίησης μετρούν περισσότερο από εντυπωσιακά γεγονότα. Ταυτόχρονα, οι Αφρικανοί εξακολουθούν να εκτιμούν τους ιστορικούς δεσμούς με παραδοσιακούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ και πολλών κρατών-μελών της. Δεδομένης της απρόβλεπτης στάσης του Τραμπ, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για αυξημένη και σταθερή ευρωπαϊκή εμπλοκή.

Καθώς τόσο η Αφρική όσο και η Ευρώπη επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν το χαρτοφυλάκιο συνεργασιών τους, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν σε στοχευμένη συνεργασία σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, από την ενεργειακή μετάβαση και τις υποδομές έως τη διευκόλυνση του εμπορίου και την ψηφιακή συνδεσιμότητα. Η τριγωνική συνεργασία προσφέρει επίσης μια πιθανή διαδρομή. Κοινές πρωτοβουλίες που περιλαμβάνουν αφρικανούς εταίρους και τρίτους παράγοντες, όπως τα κράτη του Κόλπου ή η Ινδία, μπορούν να μειώσουν λογικές μηδενικού αθροίσματος. Η απόφαση της Γαλλίας να συμπεριλάβει την Ινδία στον σχεδιασμό της συνόδου του Ναϊρόμπι αντικατοπτρίζει αυτή τη νέα λογική.

Οι συμπράξεις δημόσιου–ιδιωτικού τομέα είναι ένας ακόμη δρόμος. Πρωτοβουλίες όπως ο Διάδρομος Λομπίτο —η σύνδεση από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Ζάμπια με το λιμάνι Λομπίτο στην Αγκόλα, που υποστηρίζεται από το Global Gateway— μπορούν να ενισχύσουν την αξιοπιστία της Ευρώπης αν δημιουργήσουν ορατά οφέλη για τους Αφρικανούς και όχι απλώς να εξυπηρετήσουν εξωτερικές εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η σύνοδος της Ιταλίας για την Αφρική το 2026, ειδικότερα, θα αποτελέσει δοκιμασία για το αν η ευρωπαϊκή εμπλοκή μπορεί να ξεπεράσει την επίδειξη. Η διάσκεψη θα θέσει το Σχέδιο Mattei στο μικροσκόπιο, καθώς η Ρώμη επιδιώκει να επανατοποθετηθεί ως κεντρικός ευρωπαϊκός εταίρος για την Αφρική, ιδίως στην ενέργεια και την ανάπτυξη. Η πρόκληση θα είναι να αποδειχθεί ότι η πρωτοβουλία υπερβαίνει τη διαχείριση της μετανάστευσης και προσφέρει απτά, αμοιβαία επωφελή οικονομικά αποτελέσματα.

Ομοίως, η σύνοδος του Ναϊρόμπι της Γαλλίας αντικατοπτρίζει μια προσπάθεια επαναφοράς των σχέσεων μετά από χρόνια πολιτικής έντασης σε περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής. Η διεξαγωγή της συνάντησης στην Κένυα σηματοδοτεί την αναγνώριση ότι η Γαλλία πρέπει να εμπλακεί με την Αφρική πέρα από τα παραδοσιακά της δίκτυα και τις αποικιακές γεωγραφίες.

Η συσσώρευση συνόδων για την Αφρική το 2026 δεν θα αναδιαμορφώσει από μόνη της την παγκόσμια πολιτική. Όμως θα αποκαλύψει αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να αναπροσαρμόσει την προσέγγισή της σε μια ήπειρο που καθορίζει ολοένα και περισσότερο τη δική της ατζέντα. Η Αφρική δεν χρειάζεται περισσότερες συνόδους· χρειάζεται αξιόπιστους εταίρους και αποτελέσματα. Για να μη μείνει πίσω η Ευρώπη, πρέπει να στηρίξει τα λόγια με πόρους και να παραμείνει παρούσα αφού τραβηχτούν οι φωτογραφίες. Λιγότερη επίδειξη, περισσότερη διάρκεια.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου