Της Nele Anders

Η απόφαση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αυτή την εβδομάδα να αποσύρει τις ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων 31 υπηρεσιών του ΟΗΕ, θα αποδυναμώσει θεμελιωδώς τις συλλογικές προσπάθειες για την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και την προώθηση της δράσης για το κλίμα.

"Ωστόσο, η κριτική που ασκείται στο διεθνές σύστημα διεθνούς βοήθειας δεν είναι αβάσιμη. Για πολλά χρόνια αντιμετωπίζει υψηλό διοικητικό κόστος σε ακριβούς κόμβους του ΟΗΕ, κακώς στοχευμένη χρηματοδότηση και προγράμματα που καθοδηγούνται από τους δωρητές αντί από τις πραγματικές ανάγκες. Ο θεσμικός κατακερματισμός και οι επικαλύψεις, οι αδύναμοι μηχανισμοί λογοδοσίας και η χρόνια έλλειψη τοπικής τεχνογνωσίας έχουν υπονομεύσει την αποτελεσματικότητα και την πολιτική νομιμοποίηση στις χώρες-εταίρους. Αυτό έχει επίσης τροφοδοτήσει τον σκεπτικισμό στη Δύση απέναντι στις δαπάνες για βοήθεια.

Βραχυπρόθεσμα, η αποχώρηση των ΗΠΑ θα επηρεάσει τους αποδέκτες της βοήθειας. Παράλληλα όμως προσφέρει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ευκαιρία να επανατοποθετήσουν την ΕΕ και τα κράτη-μέλη της ως τον κεντρικό σταθεροποιητή του διεθνούς συστήματος αναπτυξιακής βοήθειας.

Στόχος τους θα πρέπει να είναι η μετατροπή της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης της βοήθειας σε μοχλό επιρροής και ισχύος διαμόρφωσης ατζέντας: η ανάπτυξη προτύπων για βοήθεια βασισμένη στις ανάγκες και με τοπική καθοδήγηση, η άσκηση επιρροής στα αναδυόμενα συστήματα διακυβέρνησης της βοήθειας και η από κοινού διαμόρφωση κανόνων συνεργασίας με εταίρους από τον παγκόσμιο Νότο. Εάν μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις αναποτελεσματικότητες του συστήματος, η Επιτροπή και οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών θα μπορούσαν να αποκαταστήσουν την αξιοπιστία τους απέναντι σε χώρες που έχουν απογοητευθεί από την αρχιτεκτονική της βοήθειας και έχουν καταστεί δεκτικές σε εναλλακτικούς παρόχους.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι αυτό θα μπορούσε να αποτρέψει άλλους, όπως η Ρωσία και η Κίνα, από το να εισέλθουν και να διαμορφώσουν τους κανόνες σε αυτόν τον τομέα — για παράδειγμα προωθώντας μοντέλα που δίνουν προτεραιότητα στην κυριαρχία και περιορίζουν την ανεξάρτητη και αποτελεσματική ανθρωπιστική δράση. Αυτό θα ήταν σε ευθεία αντίθεση με τα συμφέροντα της ΕΕ. Παράλληλα, ένα δυσλειτουργικό σύστημα θα αύξανε τον κίνδυνο πολιτικής αστάθειας και συγκρούσεων παγκοσμίως.

Ο συντονισμός γύρω από αυτή τη κοινή μεταρρύθμιση θα μπορούσε να αναληφθεί από την Ισπανία, ενδεχομένως στο πλαίσιο μιας "συμμαχίας των προθύμων". Οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση των εφικτών σημείων της "ανθρωπιστικής επανεκκίνησης", μιας πρωτοβουλίας υπό την ηγεσία του ΟΗΕ για τη μεταρρύθμιση της παγκόσμιας βοήθειας, η οποία έχει βαλτώσει λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και πολιτικής ηγεσίας. Η συγκέντρωση πόρων, συμπεριλαμβανομένων και εντός της ΕΕ, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα. Η Ισπανία κατατάσσεται παραδοσιακά στη μεσαία βαθμίδα των δωρητών Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας (ODA). Όμως, καθώς οι ΗΠΑ, η Σουηδία, η Γερμανία και άλλες χώρες έχουν μειώσει τις δαπάνες τους, η Ισπανία κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση και αύξησε τις δεσμεύσεις της σε ODA. Μια ισπανική ώθηση για ευρωπαϊκή ηγεσία στη μεταρρύθμιση της βοήθειας θα μπορούσε επίσης να αναζωογονήσει τη "ήπια ισχύ" της Ευρώπης. Μακροπρόθεσμα, μια συμμαχία κρατών-μελών της ΕΕ που θα καθιστά δυνατό ένα πιο αποτελεσματικό, συνεκτικό και υπόλογο σύστημα βοήθειας θα ενίσχυε την ικανότητα της Ένωσης να διαμορφώνει ατζέντες αντί να περιορίζεται στο να αντιδρά σε αυτές.

Η απόδειξη του αντίκτυπου και της σχέσης κόστους–οφέλους θα βοηθούσε στην αποδυνάμωση λαϊκιστικών αφηγήσεων που επιτίθενται στη αναπτυξιακή συνεργασία στην Ευρώπη. Με την επικοινωνία σαφών αποδόσεων των επενδύσεων — από τη σταθερότητα έως την οικονομική συνεργασία — οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να προστατεύσουν καλύτερα τους προϋπολογισμούς βοήθειας από πολιτικές πιέσεις.

Η αποχώρηση των ΗΠΑ αποτελεί την πιο πρόσφατη υποχώρηση από τη διεθνή συνεργασία στον τομέα της αναπτυξιακής βοήθειας. Αν και η κλίμακα της τρέχουσας αποχώρησης είναι πρωτοφανής, η λογική που τη διέπει δεν είναι. Η συναλλακτική προσέγγιση "Πρώτα η Αμερική" του Τραμπ και ο σκεπτικισμός του απέναντι στους πολυμερείς θεσμούς ήταν εμφανείς ήδη από την πρώτη του θητεία.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου