Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 07-Δεκ-2022 07:30

    Τέσσερα μαθήματα από τις νέες ενεργειακές συμφωνίες της ΕΕ

    189743924_m
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Των Susi Dennison, Pawel Zerka

    Το 2022 ήταν μία χρονιά κατά την οποία τα κράτη μέλη της ΕΕ μεταμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο προμηθεύονται την ενέργειά τους. Μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ξεκίνησαν μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια με στόχο να μειώσουν την ενεργειακή τους εξάρτηση από τη Ρωσία, στον απόηχο της εισβολής της στην Ουκρανία.

    Για να γίνει κατανοητή αυτή η αλλαγή, το ECFR δημιούργησε ένα νέο EU Energy Deals Tracker, το οποίο εντόπισε 56 νέες ενεργειακές συμφωνίες που τα κράτη μέλη της ΕΕ ή η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν υπογράψει με τρίτες χώρες φέτος. Η ομάδα ερευνητών του ECFR διαπίστωσε ότι η Ιταλία, η Γερμανία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν οι πιο ενεργοί παίκτες: έκλεισαν 12, 8 και 9 συμφωνίες αντίστοιχα. Ωστόσο, 18 από τα 27 κράτη μέλη έχουν υπογράψει τουλάχιστον μία νέα συμφωνία φέτος. Αυτό αποτελεί μέρος μιας σημαντικής σταδιακής αλλαγής σε σύγκριση με τη σχετική σταθερότητα της προσφοράς των προηγούμενων ετών.

    Πίσω από αυτές τις λέξεις, έρχονται τέσσερις βασικοί κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκοί φορείς χάραξης πολιτικής στην προσπάθειά τους να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ.

    Τέλος με την παλιά εξάρτηση, ξεκινά η νέα

    Η επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία έφερε στο προσκήνιο την εξάρτηση των κρατών της ΕΕ από τη Ρωσία για φυσικό αέριο, καθώς στην αρχή της σύγκρουσης οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής βρήκαν περιορισμένο περιθώριο ελιγμών στην προσπάθειά τους να ανταποκριθούν. Καθώς οι Ευρωπαίοι απεξαρτώνται από τη Ρωσία και αναζητούν νέες προμήθειες, θα πρέπει να φροντίσουν να μην πέσουν σε νέες ενεργειακές εξαρτήσεις.

    Τα στοιχεία μας αποκαλύπτουν ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν συγκεντρώσει μέχρι στιγμής ένα αρκετά ευρύ χαρτοφυλάκιο νέων προμηθειών. Με άλλα λόγια, οι Ευρωπαίοι δεν βάζουν πλέον όλα τα καρπούζια στην ίδια μασχάλη. Επιπλέον, έχουν αρχίσει να εισάγουν ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), οι οποίες ολοένα και αυξάνονται, αντί να βασίζονται κυρίως στο φυσικό αέριο μέσω αγωγών. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στους Ευρωπαίους να αξιοποιήσουν μια μεγαλύτερη ομάδα προμηθευτών.

    Ωστόσο, το αν αυτό θα μπορέσει να μετουσιωθεί σε μεγαλύτερο βαθμό ευελιξίας θα εξαρτηθεί από τη βάση των νέων συμφωνιών, οι οποίες συνήθως δεν είναι δημόσιες. Τέτοια ερωτήματα περιλαμβάνουν το εάν η Γερμανία έχει δεσμευτεί να εισάγει μια συγκεκριμένη ποσότητα φυσικού αερίου από το Κατάρ και εάν οι προμηθευτές LNG πιέζουν τους Ευρωπαίους να υπογράψουν μακροπρόθεσμες συμφωνίες.

    Πράγματι, ξεκάθαρα προειδοποιητικά σημάδια ενυπάρχουν σε ορισμένες συνεργασίες. Επενδύοντας σε έναν αγωγό φυσικού αερίου για την εισαγωγή αζερικού φυσικού αερίου και βασιζόμενοι σε μεγάλο βαθμό στο Κατάρ για εισαγωγές LNG, οι Ευρωπαίοι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν νέους περιορισμούς σε αυτές τις γεμάτες προκλήσεις σχέσεις. Και, δεδομένου του ότι έχουν εξαρτηθεί τόσο πολύ από την εξασφάλιση οποιασδήποτε πιθανής εισαγωγής LNG ή φυσικού αερίου στο εγγύς μέλλον, αυτό τους θέτει σε θέση ικεσίας και έναντι των άλλων εξαγωγέων - συμπεριλαμβανομένης της Αλγερίας, της Νιγηρίας, της Αιγύπτου, ακόμη και της Νορβηγίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, που έχουν πλέον αντικαταστήσει τη Ρωσία ως οι δύο κύριοι πάροχοι αερίου της ΕΕ.

    Παρά την τρέχουσα ενότητα της Δύσης απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία, οι πιθανές προστριβές είναι αναμενόμενες στις διατλαντικές σχέσεις – από την πολιτική για την Κίνα, την κατανομή του βάρους της βοήθειας προς την Ουκρανία, έως τη δυσκολία της ΕΕ να ανταγωνιστεί την κρατική βοήθεια των ΗΠΑ για βιομηχανίες που χρησιμοποιούν "πράσινη" τεχνολογία. Αυτά τα ζητήματα μπορεί να ενταθούν εάν ένας Ρεπουμπλικανός πρόεδρος έρθει στην εξουσία το 2025. Οτιδήποτε άλλο πέρα από μια προσωρινή αυξημένη εξάρτηση από το "αέριο ελευθερίας" των Ηνωμένων Πολιτειών θα αντιπροσώπευε επομένως μια αποτυχία της ΕΕ να αντλήσει τα κατάλληλα μαθήματα που δίνει η υπερβολική εξάρτηση από απρόβλεπτους εταίρους.   

    Ο κίνδυνος επιστροφής στο (ρωσικό) φυσικό αέριο

    Η αποφασιστικότητα της ΕΕ να απογαλακτιστεί από τη ρωσική εξάρτηση αποδείχθηκε ισχυρή καθ' όλη τη διάρκεια του 2022. Η γνωστή εξαίρεση σε αυτό είναι η Ουγγαρία, η οποία συνεχίζει να εισάγει φυσικό αέριο από τη Ρωσία, αγνοώντας επιδεικτικά τις αποτρόπαιες ενέργειές της στην Ουκρανία. Όπως καλύπτει ο tracker του ECFR, η Ουγγαρία έχει υπογράψει ακόμη και νέες συμφωνίες με την Gazprom.

    Ωστόσο, οι ερευνητές μας αποκάλυψαν και άλλους κινδύνους. Μια διασύνδεση φυσικού αερίου με τη γειτονική Ελλάδα θα πρέπει επιτέλους να επιτρέψει στη Βουλγαρία να σταματήσει να βασίζεται στο αέριο του ρωσικού αγωγού - αλλά η πολιτική αβεβαιότητα στη χώρα αφήνει υπόνοιες ότι θα μπορούσε να συνεχιστεί η σχέση με τη Ρωσία. Εν τω μεταξύ, η Σλοβακία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Αυστρία, καθώς και η βιομηχανική Γερμανία, βρίσκουν ιδιαιτέρως δύσκολη την κίνηση απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο. Αυτό συμβαίνει επειδή ίσως η πρόσβαση σε LNG να είναι πιο δύσκολη ή λόγω των τεράστιων ποσοτήτων αερίου που απαιτούνται. Εάν τέτοιες χώρες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε επαρκείς προμήθειες μη ρωσικών καυσίμων, οι εκκλήσεις για επιστροφή στις παλιές πρακτικές (συμπεριλαμβανομένης της χρήσης υφιστάμενων αγωγών από τη Ρωσία) θα μπορούσαν να γίνουν όλο και πιο δημοφιλείς. Αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην Πράγα συνιστούν ήδη έναν κώδωνα κινδύνου. Πολλά εξαρτώνται από το εάν η Γερμανία μπορεί να εξασφαλίσει αρκετές εναλλακτικές εισαγωγές και εάν οι γείτονές της μπορούν να βασιστούν στο Βερολίνο για να μην τις κρατήσει όλες για τον εαυτό του.

    Το κόστος ευκαιρίας της βιασύνης για νέες υποδομές φυσικού αερίου

    Η ενεργειακή ανασφάλεια με την οποία είναι αντιμέτωπη φέτος η Ευρώπη ανάγκασε πολλά κράτη μέλη να επιταχύνουν τη λήψη ορισμένων σημαντικών αποφάσεων για τις υποδομές. Οι συμφωνίες που έχουν συνάψει αυτές και οι Βρυξέλλες με τρίτες χώρες αντικατοπτρίζουν αυτό ακριβώς. Από τις 56 συμφωνίες που προσδιορίζει το πρόγραμμα παρακολούθησης, οι 33 έχουν επιπτώσεις στις υποδομές. Για παράδειγμα, εξωτερικώς, η ΕΕ έχει δεσμευτεί να επενδύσει στον αγωγό Southern Gas Corridor για εισαγωγή μεγάλων ποσοτήτων αζερικού φυσικού αερίου, ενώ ορισμένοι από τους υπάρχοντες αγωγούς (όπως αυτοί που συνδέουν την Αλγερία με την Ισπανία) ενδέχεται να απαιτήσουν αύξηση χωρητικότητας για την εξυπηρέτηση των αυξανόμενων εισαγωγών.

    Επιπλέον, έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένες εξελίξεις στις υποδομές εντός της ΕΕ. Αυτές περιλαμβάνουν την πρόσφατη εγκαινίαση του αγωγού διασύνδεσης μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, σχέδια επέκτασης του αγωγού Adria της Κροατίας και κατασκευή αγωγού μεταξύ Βαρκελώνης και Μασσαλίας και νέους τερματικούς σταθμούς LNG από τη Γερμανία και τη Γαλλία προς την Ιρλανδία και την Εσθονία. Αυτές οι επενδύσεις στην ενεργειακή υποδομή της Ευρώπης θα πρέπει να αυξήσουν την ενεργειακή κυριαρχία της ΕΕ, διασφαλίζοντας μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και καλύτερη ολοκλήρωση.

    Ωστόσο, θα υπάρχει ένα κόστος ευκαιρίας στην επιλογή του να επενδύσει κάποιος σε μεγάλο μέρος αυτής της υποδομής. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπορεί να χρειαστεί να εξηγήσουν τις συνέπειες των επιλογών τους σε ένα νευρικό ευρωπαϊκό κοινό, το κόστος ζωής του οποίου δέχεται ήδη πιέσεις. Θα πρέπει να φροντίσουν να μην επενδύσουν σε υποδομές που θα μπορούσαν να αποδειχθούν απαρχαιωμένες ή αδικαιολόγητα δαπανηρές σε μακροπρόθεσμη βάση. Έχοντας αυτό υπόψη, η έντονη εστίαση της ΕΕ σε νέες υποδομές φυσικού αερίου θα μπορούσε να εμποδίσει τη μελλοντική της μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Επιχειρήσεις και πολιτικοί υποστηρίζουν συχνά ότι οι υποδομές φυσικού αερίου και πετρελαίου που κατασκευάζονται τώρα θα αποδώσουν με την πάροδο του χρόνου, επειδή μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για υδρογόνο. Αλλά ο βαθμός στον οποίο η μετάβαση σε υδρογόνο είναι επιτεύξιμη ή οικονομικώς αποδοτική απέχει παρασάγγας από το να έχει αποδειχθεί.

    Πυρηνική ενέργεια: Μια διαφαινόμενη επιστροφή σε μια έντονη διαμάχη

    Ο ρόλος της πυρηνικής ενέργειας ως μέρος της διαδικασίας απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα διχάζει εδώ και καιρό τα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι πολέμιοι της πυρηνικής ενέργειας εγείρουν ανησυχίες σχετικά με τη διάθεση πυρηνικών αποβλήτων, την προμήθεια πρώτων υλών και την αξιοπιστία αυτής της πηγής ενέργειας, η οποία ήρθε στο προσκήνιο προσφάτως, όταν μεγάλος αριθμός πυρηνικών αντιδραστήρων της Γαλλίας έκλεισε για συντήρηση.

    Ωστόσο, η ρευστότητα της ενεργειακής εικόνας το 2022 φαίνεται να αναγκάζει ορισμένα κράτη-μέλη να επανεξετάσουν τις θέσεις τους. Χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο και η Ολλανδία έχουν παρατείνει τη λειτουργία των πυρηνικών τους σταθμών. Η Πολωνία μόλις επέλεξε μια εταιρεία που θα κατασκευάσει το πρώτο πυρηνικό εργοστάσιο της χώρας και εξετάζει το ενδεχόμενο χτισίματος ακόμη ενός. Η Λετονία συζητά το ενδεχόμενο να επενδύσει στην πυρηνική ενέργεια, ενώ η Σουηδία εξετάζει το ενδεχόμενο να επεκτείνει την πυρηνική της ικανότητα. Πιθανότατα θα υπάρξουν περισσότερες συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με την πυρηνική ενέργεια κατά την επικείμενη σουηδική προεδρία της ΕΕ την Άνοιξη του 2023.

    Εάν η πυρηνική ενέργεια γίνει όλο και πιο αποδεκτή και επιδοτούμενη, αυτό θα μπορούσε να παραγκωνίσει μέρος της πολιτικής υποστήριξης και των οικονομικών επενδύσεων προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - κάτι που θα σηματοδοτήσει την επιστροφή σε μια έντονης συζήτησης σχετικά με τα πλεονεκτήματα αυτών των δύο στρατηγικών απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα.

    Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής είναι επί του παρόντος επιφυλακτικώς αισιόδοξοι σχετικά με την ικανότητα της ΕΕ να περάσει την Άνοιξη του 2023 χωρίς μεγάλη κρίση. Αυτή η αισιοδοξία προέρχεται κυρίως από το καλό επίπεδο αποθήκευσης φυσικού αερίου στην ΕΕ, το οποίο υπερβαίνει το 95% της χωρητικότητας, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, σε συνδυασμό με το ζεστό φθινόπωρο και χειμώνα που παρατηρείται μέχρι στιγμής. Όπως προτείνει το Energy Deals Tracker της ECFR, η πρόκληση τώρα είναι να προετοιμαστούμε για τους επόμενους χειμώνες και όχι μόνο. Υπάρχουν επίσης θετικά σημάδια σχετικά με την προθυμία των κρατών μελών να συνεργαστούν περαιτέρω για την οικοδόμηση της ενεργειακής κυριαρχίας και να εργαστούν από κοινού στην πλευρά της προσφοράς. Το ζήτημα του πόση διαφάνεια είναι διατεθειμένα να επιδείξουν μεταξύ τους, αλλά και με τις Βρυξέλλες τα κράτη-μέλη, σχετικά με τις συμφωνίες που κάνουν θα τύχει δοκιμασίας.

    Ωστόσο, η σαφής ανάγκη για την ΕΕ και τα κράτη μέλη παραμένει και προβλέπει να προβληματιστούν συλλογικώς σχετικά με τις στρατηγικές προοπτικές για τη βιώσιμη ενεργειακή τους ασφάλεια - τόσο γεωγραφικά, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος υπερβολικής εξάρτησης από φορείς με τους οποίους οι σχέσεις θα μπορούσαν ενδεχομένως να επιδεινωθούν, όσο και όσον αφορά τη διασφάλιση της διατήρησης της απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα στην πορεία. Για το τελευταίο, θα πρέπει να διπλασιάσουν τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις για την ταχεία κλιμάκωση της ενεργειακής υποδομής χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Αυτό θα είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι οι καθαρές πηγές θα γίνουν γρήγορα βιώσιμη επιλογή για ένα αυξανόμενο μερίδιο του ευρωπαϊκού ενεργειακού μείγματος.

    Οι οικονομίες κλίμακας θα είναι ζωτικής σημασίας και, για να τις αξιοποιήσουν, η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν προσεκτικά τις επιμέρους μορφές συνεργασίας που εμφανίστηκαν προσφάτως. Αυτές περιλαμβάνουν το σύμφωνο υπεράκτιων αιολικών πάρκων στη Βόρεια Θάλασσα που συμφωνήθηκε από τη Γερμανία, τη Δανία, την Ολλανδία και το Βέλγιο, και το αντίστοιχο μεταξύ των οκτώ χωρών της Βαλτικής Θάλασσας της ΕΕ. Τέτοια παραδείγματα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πυρήνες από τους οποίους μπορεί να αναπτυχθεί η πανευρωπαϊκή συνεργασία. Οι τρέχουσες δυσμενείς οικονομικές συνθήκες που αντιμετωπίζει η ΕΕ είναι σημαντικές - αλλά εάν το μπλοκ ξεφύγει από το μονοπάτι της απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα, οι κίνδυνοι για τη διεθνή αξιοπιστία της ΕΕ και την ευρύτερη παγκόσμια συναίνεση γύρω από τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα είναι τεράστιοι.

    Δείτε τη δημοσίευση του πρωτότυπου άρθρου εδώ

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ