Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 23-Ιαν-2020 13:43

    Putin: Θα μείνει ή θα φύγει; Ο ρόλος του πάντως θα αλλάξει

    Putin: Θα μείνει ή θα φύγει; Ο ρόλος του πάντως θα αλλάξει
    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Kadri Liik

    Ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin θα αφήσει την εξουσία το 2024 ή θα παραμείνει; Αυτό είναι το ερώτημα που θέτουν οι παρατηρητές της Ρωσία από το 2012, όταν ο Putin επέστρεψε στο Κρεμλίνο. Πολλοί έχουν ισχυριστεί ότι θα παραμείνει χωρίς αμφιβολία, ενώ μια μειοψηφία θεωρεί ότι θα αποχωρήσει. Παραδόξως, τώρα που ο Putin έχει τελικά περιγράψει το όραμά του για την μετά το 2024 Ρωσία, και οι δύο πλευρές αισθάνονται δικαιωμένες –και δικαίως. Ο Putin έχει δώσει στον κόσμο μια αίσθηση για τα σχέδιά του αλλά όπως είναι χαρακτηριστικό του, αφήνει επίσης πολλές επιλογές ανοιχτές. Ωστόσο, παρακάτω είναι κάποια πράγματα που έχουμε μάθει.

    1. Το μοντέλο μετάβασης

    Μετά από τις προεδρικές εκλογές του 2018, το μεγάλο αν και με ησυχία συζητήσιμο, πολιτικό ερώτημα στη Ρωσία, αφορά στα σχέδια του Putin για το 2024. Θα διορίσει έναν διάδοχο για να αναλάβει τα σημερινά του καθήκοντα; Θα επιδιώξει να μείνει στο Κρεμλίνο και θα τροποποιήσει αντίστοιχα το Σύνταγμα; Ή θα αναμορφώσει το πολιτικό σύστημα έτσι να του επιτρέψει να φύγει;

    Τελικά, είναι ένας συνδυασμός και των τριών –όπως ίσως έπρεπε να είναι. Εάν υποθέσουμε ότι ο Putin δεν σχεδιάζει να παρατείνει την προεδρία του μετά το 2024, να πάει για άλλη μια προσωρινή αλλαγή θέσης ή να ξεκινήσει άλλη μία απομίμηση μεταβίβασης εξουσίας, τότε πρέπει να τεθεί το ερώτημα εάν η Ρωσία μπορεί να βρει έναν "νέο Putin". Ένας τέτοιος ηγέτης θα πρέπει να ενεργεί ως ένας διαιτητής μεταξύ των ελίτ και το πιο σημαντικό, να έχει αρκετή, γνήσια, στήριξη από τον ευρύτερο πληθυσμό –κάτι που πάντα υποστήριζε την προεδρία του Putin, ενισχύοντας την δύναμή του έναντι των ελίτ. Εάν ο πρόεδρος και οι ελίτ δεν μπορούν να βρουν ή να συμφωνήσουν σε έναν νέο Putin, τότε η επανεισαγωγή ορισμένων ελέγχων και ισορροπιών, γίνεται η προφανής επιλογή.

    Και αυτό ακριβώς είναι που ανακοίνωσε ο Putin στις 15 Ιανουαρίου: μια διαφοροποίηση της εξουσίας που καθιστά την προεδρία λιγότερο ισχυρή από ό,τι ήταν προσφάτως και την κρατική Δούμα πιο σημαντική, και αυτό δημιουργεί έναν νέο ρόλο με επιρροή για το Κρατικό Συμβούλιο. Ο Putin θα εξακολουθεί να χρειάζεται έναν διάδοχο –όποιος πάρει τη θέση με την μειωμένη εξουσία θα χρειαστεί την έγκρισή του. και ο ίδιος ο Putin δεν θα περάσει στην αφάνεια –αναμφίβολα θα έχουμε νέα του μετά από το 2024. Αλλά θα ενεργεί υπό νέα ιδιότητα σε ένα μεταβαλλόμενο τοπίο.

    2. Ο μελλοντικός ρόλος του Putin

    Επομένως, πώς θα μοιάζει ο νέος ρόλος του Putin; Είναι δύσκολο να τον φανταστούμε να γίνεται ξανά πρωθυπουργός (δεν του άρεσε καθόλου ο ρόλος αυτός και ήταν προφανές την τελευταία φορά) ή πρόεδρος της Δούμα. Το πιο πιθανό, ο Putin εξασφαλίζει για τον ίδιο τον ρόλο του επικεφαλής του Κρατικού Συμβουλίου, ενός θεσμικού οργάνου το οποίο μπορεί να διαμορφώσει όπως θέλει. Πραγματικά, εάν χρειαστεί, το Κρατικό Συμβούλιο θα μπορούσε να είναι η συνέχιση της προεδρίας του όπως την ξέρουμε. Ωστόσο, είναι πιο πιθανό η εξουσία του Putin να αλλάξει. Θα γίνει πιο επιλεκτική: θα ασχολείται με θέματα που τον ενδιαφέρουν, αφήνοντας τα υπόλοιπα ζητήματα σε άλλους. Θα αναλάβει τον ρόλο ενός άτυπου ηγέτη όσο και ενός επίσημου: οι συγκρίσεις κάποιες φορές που γίνονται από Ρώσους πολιτικούς παρατηρητές, γίνονται πολλές φορές με τον Deng Xiaoping μετά από την αποχώρησή του και με τον Ayatollah Ruhollah Khomeini.

    Αυτό θα αποτελούσε καινοτομία για το ρωσικό πολιτικό σύστημα. Ο ρόλος του "ανώτατου ηγέτη" ή ενός πρώην ηγέτη με επιρροή δεν υπήρχε ποτέ στη Ρωσία. Ακριβώς το αντίθετο: οι κάτοχοι της εξουσίας μπορούσαν να φύγουν από τη θέση τους ζωντανοί μετά από την συνταξιοδότηση του Nikita Khrushchev στα μέσα της δεκαετίας του 1960- και δεν διατήρησαν ποτέ την επιρροή τους μετά από αυτό. Αλλά με τον Putin αυτό είναι αδιανόητο. Όχι τόσο επειδή θέλει να κρατήσει την εξουσία, αλλά επειδή το σύστημα τον χρειάζεται ακόμη. Ένα πολιτικό τοπίο που θυμίζει έρημο –χωρίς εμπιστοσύνη ή λειτουργικές συμφωνίες ανταλλαγής εξουσίας- απαιτεί μια τέτοια προσωπικότητα, τουλάχιστον για αρχή. Και για τον Putin, αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να του προσφέρει την ευκαιρία να τερματίσει την παραμονή του στην εξουσία όσο σταδιακά επιθυμεί.

    3. Η στασιμότητα θα επιβραδυνθεί

    Μπορεί να φανεί ότι το 2024 είναι ακόμη πολύ μακριά και ότι ο Putin έχει ξεκινήσει την μετάβαση αινιγματικά νωρίς. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν συμβαίνει. Αν μη τι άλλο, η ανακοίνωσή του στις 15 Ιανουαρίου ήταν σχεδόν δύο χρόνια καθυστερημένη. Από τις εκλογές το 2018, το ρωσικό πολιτικό σύστημα περιμένει σαφήνεια για το μέλλον. Η απουσία σαφήνειας έχει απογοητεύσει την γραφειοκρατία, έχει αυξήσει τις καταστροφικές εντάσεις μεταξύ των ελίτ, έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια στην ευρύτερη κοινωνία και έχει δημιουργήσει μια ευρεία αίσθηση στασιμότητας. Ο Putin έπρεπε να το σταματήσει αυτό. Και έπρεπε να το κάνει νωρίτερα παρά αργότερα.

    Εάν ο Putin επιθυμεί πραγματικά να διεξάγει ένα δημοψήφισμα για να εγκρίνει τις προτεινόμενες συνταγματικές τροποποιήσεις, αυτό πρέπει να συμβεί τουλάχιστον ένα χρόνο πριν από τις επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές, που είναι προγραμματισμένες για τον Σεπτέμβριο του 2021. Και πραγματικά, σύμφωνα με τα τελευταία νέα, η ψηφοφορία για τις τροποποιήσεις προγραμματίζεται εδώ και κάποιο καιρό, πριν από τον Μάιο του 2020.

    Είναι πιθανό ότι ο Putin θα θέλει να εκλεγεί η επόμενη Δούμα σύμφωνα με νέες ρυθμίσεις. Το πιο σημαντικό είναι ότι η πολιτική συζήτηση απλώς έπρεπε να ενεργοποιηθεί εκ νέου -έπρεπε να δοθεί κάτι για να εστιάσει επάνω του. Η συνεχιζόμενη στασιμότητα μέχρι τα τέλη του 2021 θα μπορούσε να έχει διαβρώσει επικίνδυνα τα θεμέλια ενός κουρασμένου πολιτικού συστήματος που ήταν ανίκανο να μεταρρυθμίσει, και ότι δεν επωφελείται πλέον από την ανάπαυλα που του παρείχε η προσάρτηση της Κριμαίας. Το πολιτικό σύστημα της Ρωσίας είναι πολύ πιο εύρωστο από ό,τι θέλουν να παραδεχτούν οι αντίπαλοι του, αλλά ακόμη και έτσι, το να μην κάνει τίποτα μέχρι το 2021, θα ήταν τουλάχιστον απερίσκεπτο.

    4. Είναι νωρίς ακόμη να συζητήσουμε ονόματα

    Οι περισσότεροι παρατηρητές φαίνεται να συμφωνούν ότι ο νέος πρωθυπουργός, Mikhail Mishustin, είναι ένας τεχνοκράτης χωρίς ελπίδα να ανέβει -ή ίσως ακόμη και να ευχηθεί να ανέβει- στο Κρεμλίνο. Ο Dmitry Trenin, διευθυντής του Carnegie Moscow Center, έχει δηλώσει πως το Κρεμλίνο προορίζεται για τον Dmitry Medvedev. Αυτό είναι δύσκολο να το πιστέψουμε: η άνοδος του Medvedev θα έκανε την διαδοχή να μοιάζει σαν μια γελοία επανάληψη της προεδρίας Medvedev του 2008-2012, σε αντίθεση με μια πραγματική, αν και βαθμιαία, αλλαγή. Και πάλι, ο Putin είναι αρκετά ικανός να λάβει απροσδόκητες αποφάσεις που προκαλούν αναστάτωση μέσω της πλήρης απουσίας φαντασίας -σκεφτείτε μόνο το 2012.

    5. Αλλά μην έχετε τίποτα δεδομένο

    Ο Ρωσο-Εσθονός Juri Lotman κάποτε περιέγραψε την σχέση της Ρωσίας με τον φιλελευθερισμό χρησιμοποιώντας παραμύθι για μια γάτα που μεταμορφώθηκε σε πριγκίπισσα. Η πριγκίπισσα ήταν εξαιρετικά ευχάριστη, ευγενική και με καλούς τρόπους, αλλά είχε ένα ελάττωμα: όποτε έβλεπε ένα ποντίκι, δεν μπορούσε παρά να πηδήσει και να το κυνηγήσει. Ομοίως, σύμφωνα με τον Lotman, οι Ρώσοι κάτοχοι της εξουσίας δεν μπορούσαν παρά να κυνηγήσουν φιλελεύθερες ιδέες.

    Η ανάγκη για έλεγχο είναι χαρακτηριστικό της πολιτικής της Ρωσίας, και του Putin προσωπικά. Και αυτή η τάση μπορεί ακόμη να ανατρέψει την προγραμματισμένη διαφοροποίηση των εξουσιών, περιορίζοντάς την σε απλή διακόσμηση. Ορισμένοι γνώστες της ρωσικής πολιτικής ισχυρίζονται ότι η παρέμβαση του ΝΑΤΟ στη Λιβύη τον Μάρτιο του 2011 (με τον Medvedev ως πρόεδρο να αρνείται να την εμποδίσει), έκανε τον Putin να αλλάξει την γνώμη του για το να μείνει εκτός Κρεμλίνου. Εάν αυτό είναι αλήθεια –ή εάν θα μπορούσε οποιαδήποτε ξένη κρίση κατ’ αρχήν, να έχει τόσο σοβαρό αντίκτυπο στις εσωτερικές διευθετήσεις της Ρωσίας- τότε οποιαδήποτε μελλοντική διαφοροποίηση της εξουσίας κινδυνεύει επίσης να καταρρεύσει σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που εμπνέει τον Putin να πάρει τον έλεγχο της ρωσικής πολιτικής. Ίσως να ξέρει τι δεν θα ήταν καλό –αλλά μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του; και εάν όχι, είναι κανένας πρόθυμος να του πει ότι είναι ώρα να φύγει; Θα το δούμε.

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων