Του Κώστα Ράπτη

Είναι η διπλωματία η εναλλακτική στη θερμή αναμέτρηση ή απλώς μια επιβεβλημένη ουβερτούρα προτού μιλήσουν τα όπλα; Το ερώτημα αυτό προβάλλει ως το κρισιμότερο, την επαύριο των συνομιλιών που είχαν στο Ομάν οι αντιπροσωπείες των ΗΠΑ και του Ιράν, σε μια συγκυρία κλιμακούμενης έντασης, σημαδεμένη από τη συγκέντρωση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή, με επικεφαλής το αεροπλανοφόρο "Abraham Lincoln".

Αδιευκρίνιστο παρέμενε μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές ποια υπήρξε η έκβαση των χθεσινών διαβουλεύσεων, όπου ακόμα και η σύνθεση των εκατέρωθεν αντιπροσωπειών άλλαζε μέχρι την τελευταία στιγμή, με χαρακτηριστικότερη όλων την προσθήκη του προεδρικού γαμπρού, Τζάρεντ Κούσνερ, και του διοικητή της CENTOM, ήτοι της διακλαδικής Κεντρικής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, που έχει ως χώρο ευθύνης τη Μέση Ανατολή.

Προσερχόμενος στις συνομιλίες, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, τόνισε ότι "η Ισλαμική Δημοκρατία χρησιμοποιεί τη διπλωματία για να υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντά της", αλλά και είναι έτοιμη "να υπερασπιστεί την κυριαρχία και την εθνική ασφάλεια της χώρας έναντι οποιασδήποτε υπερβολικής απαίτησης και απόπειρας τυχοδιωκτισμού".

Αλλά αν αυτό ήταν επίδειξη αγέρωχης στάσης, τι μπορεί κανείς να πει για την εκπρόσωπο Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, η οποία εν όψει των διαπραγματεύσεων τόνισε: "Θα ήθελα να υπενθυμίσω στο ιρανικό καθεστώς ότι ο πρόεδρος Τραμπ έχει πολλές επιλογές στη διάθεσή του, πέρα από τη διπλωματία, ως ο ανώτατος διοικητής του ισχυρότερου στρατού στην παγκόσμια ιστορία".

Οι παλινωδίες μέχρι το Ομάν

Είναι, πάντως, χαρακτηριστικές οι παλινωδίες που είχαν προηγηθεί μέχρι την επίσημη οριστικοποίηση της συνάντησης, καθώς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη φέρονταν μέχρι τα μέσα της εβδομάδας να διαφωνούν ως προς τον τόπο διεξαγωγής της, την ατζέντα της, αλλά και τον αριθμό των συμμετεχόντων. Η αρχική πρόταση για πολυμερή συνάντηση (με τη συμμετοχή και περιφερειακών παικτών, όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος) στην Κωνσταντινούπολη συνάντησε τις αντιρρήσεις των Ιρανών ιθυνόντων, οι οποίοι προτιμούσαν αυστηρώς διμερή συνάντηση, και μάλιστα στο Ομάν (το οποίο επανειλημμένα, ήδη από τις διεργασίες που οδήγησαν στη σύναψη της διεθνούς συμφωνίας του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, έχει παίξει τον ρόλο του μεσολαβητή), με μοναδικό αντικείμενο την οριοθέτηση του εν λόγω πυρηνικού προγράμματος έναντι άρσης των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Την περιρρέουσα ασάφεια δεν περιόρισε ασφαλώς η παρεμβολή την Τετάρτη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος υπό τύπον τελεσιγράφου ζήτησε τη διεξαγωγή της συνάντησης στην Κωνσταντινούπολη, και δη επί διευρυμένης ατζέντας που θα περιλαμβάνει (κατά την πάγια επιδίωξη ΗΠΑ και Ισραήλ) το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν, την "περιφερειακή συμπεριφορά" του, ήτοι τη στήριξη προς μη κρατικούς δρώντες όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, καθώς και την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την οποία επανέφερε θεαματικά στο προσκήνιο η αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων του περασμένου μήνα. Εντέλει, όμως, η επιλογή αξιοποίησης του προεδρικού διαπραγματευτή Στιβ Ουίτκοφ απεδείχθη ισχυρότερη και ο πρόεδρος Τραμπ έδωσε το πράσινο φως για τη συνάντηση στο Ομάν.

Ο ένοικος του Λευκού Οίκου διατήρησε επιμελώς την επιλογή της "στρατηγικής αμφισημίας", δηλώνοντας ότι ο Ιρανός ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ "θα πρέπει να είναι πολύ ανήσυχος" και προσθέτοντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία ειδοποιήθηκε πως "θα υποστεί πολύ σκληρά πράγματα" εάν υλοποιήσει σχέδιά της, τα οποία φέρεται να περιήλθαν σε γνώση των Αμερικανών, για δημιουργία νέας πυρηνικής εγκατάστασης σε αναπλήρωση αυτής που βομβαρδίσθηκε κατά τον περυσινό "Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών".
Τα προειδοποιητικά μηνύματα άλλωστε δεν έλειψαν ούτε στιγμή, με την αμερικανική πλευρά να καταρρίπτει την Τετάρτη ιρανικό drone το οποίο παρακολουθούσε το αεροπλανοφόρο στα διεθνή ύδατα, αλλά και τους Ιρανούς να φέρονται να καταλαμβάνουν την Πέμπτη δύο διερχόμενα δεξαμενόπλοια και να αιχμαλωτίζουν 15 μέλη των πληρωμάτων τους με την κατηγορία του λαθρεμπορίου.

Αγκάθι το βαλλιστικό οπλοστάσιο

Οι πληροφορίες, τις οποίες διαψεύδει η ιρανική πλευρά, θέλουν να έχει κατατεθεί στο τραπέζι, με την πρωτοβουλία γειτονικών κρατών, ένα σχέδιο μίνιμουμ συμφωνίας, βάσει του οποίου το Ιράν θα παγώσει για τρία χρόνια τις δραστηριότητες εμπλουτισμού ουρανίου και κατόπιν δεν θα τις επαναλάβει πέραν του επιπέδου του 1,5%, θα παραδώσει το υφιστάμενο απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου σε τρίτη χώρα, θα δεσμευθεί να μη μεταφέρει οπλισμό και τεχνολογία στη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς και τους Χούθι της Υεμένης, θα συνάψει σύμφωνο μη επίθεσης με τις ΗΠΑ, αλλά και θα δεχθεί να μην κάνει πρώτο χρήση των βαλλιστικών πυραύλων του. Πρόκειται για προβλέψεις τις οποίες δύσκολα θα αποδεχθεί η Τεχεράνη, ενώ καθόλου δεν κατευνάζουν τους φόβους του Ισραήλ, το οποίο αποτελεί την "κινητήριο δύναμη" πίσω από την πολιτική Τραμπ.
Οι Ιρανοί ιθύνοντες φέρονται διατεθειμένοι να συζητήσουν με τους γείτονές τους (και μόνον αυτούς) τα περιφερειακά ζητήματα, αλλά το βαλλιστικό πρόγραμμα, που απέδειξε την αξία του και στη στρατιωτική αναμέτρηση με το Ισραήλ, βρίσκεται εντελώς εκτός συζήτησης. Άλλωστε αυτό και τα ιρανικά drones είναι τα μόνα ουσιαστικά όπλα του Ιράν για να αμυνθεί απέναντι σε τυχόν νέα επίθεση, όταν η αεράμυνά του έχει αποδείξει τις περιορισμένες δυνατότητές της και οι περιφερειακοί του σύμμαχοι, όπως η Χεζμπολάχ, έχουν αποδυναμωθεί και "γλείφουν τις πληγές τους".

Πάνω στην ώρα, άλλωστε, το πρακτορείο Fars έκανε γνωστό ότι οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναπτύξει βαλλιστικούς πυραύλους Khorramshahr 4, οι οποίοι έχουν βεληνεκές 2.000 χιλιομέτρων και το φορτίο τους μπορεί να ξεπερνά τον έναν τόνο εκρηκτικών. Είναι αυτό το στοιχείο το οποίο φέρει τους Αμερικανούς επιτελείς να προσανατολίζονται περισσότερο σε απομακρυσμένα πλήγματα από αέρος, που όμως περιορίζουν τη δυνατότητα ελέγχου των εξελίξεων επί του ιρανικού εδάφους, αλλά και την πιθανότητα αμερικανικών απωλειών.

Με δύο γραμμές η κάθε πλευρά

Αν κάτι περιπλέκει απεριόριστα την κατάσταση, αυτό είναι η αμφιθυμία που επικρατεί σε καθεμία από τις δύο πλευρές.

Στο ιρανικό στρατόπεδο, η πρόσφατη εσωτερική αναταραχή είναι εύλογο να κινητοποιεί αντανακλαστικά επιβίωσης του καθεστώτος, άρα και αποφυγής νέων περιπετειών. Εξού και ο μεταρρυθμιστής πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, εξουσιοδότησε τον Αραγτσί να συναντηθεί με τον Ουίτκοφ. Όμως δεν διαθέτει τη στήριξη των ανώτερων κλιμακίων της εξουσίας (βλ. του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και των Φρουρών της Επανάστασης), ενώ δεν λείπουν στο Ιράν και οι φωνές εκείνων των σκληροπυρηνικών που ζητούν να υπάρξει "προληπτικό πλήγμα" κατά των αμερικανικών δυνάμεων, καθώς η παράταση μιας κατάστασης διαρκούς απειλής που αναζωπυρώνεται ανά εξάμηνο και οικονομικής πολιορκίας είναι εξίσου φθοροποιός για το καθεστώς.

Αλλά και στην απέναντι πλευρά είναι προφανές ότι, ενώ το Ισραήλ πιέζει την Ουάσινγκτον να επιτεθεί στο Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ είναι απρόθυμος να εμπλακεί σε περιπέτειες μεγάλης διάρκειας και κόστους, ιδίως αφότου η Ισλαμική Δημοκρατία διαμήνυσε ότι "αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά" και οι συγκρούσεις δεν θα περιορισθούν σε "χορογραφημένες" και χρονικά οριοθετημένες ανταλλαγές πληγμάτων.

Ενδέχεται, πάλι, ο εμφανής δισταγμός του Τραμπ να μην είναι παρά τακτική εξαγοράς χρόνου, προκειμένου να συγκεντρωθούν στην περιοχή τα απαιτούμενα στρατιωτικά μέσα για μια επίθεση εναντίον του Ιράν. Τα επόμενα 24ωρα θα γίνει σαφές ποια τάση επικρατεί.