Του Χάρη Φλουδόπουλου

Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας και αυξανόμενων ενεργειακών ανισορροπιών, η Νοτιοανατολική Ευρώπη και η Ανατολική Μεσόγειος αναδεικνύονται σε περιοχή στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης "South East Europe Energy Outlook 2025/2026” του ΙΕΝΕ, η οποία χαρτογραφεί τις αγορές, τις υποδομές και –κυρίως– το τεράστιο επενδυτικό κύμα που δρομολογείται την επόμενη δεκαετία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της μελέτης, οι επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα της περιοχής την επόμενη δεκαετία ξεπερνούν τα 670 δισ. ευρώ, ενώ αν συνυπολογιστούν τα μεγάλα διασυνοριακά έργα ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, το συνολικό ύψος φθάνει τα 710–770 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά περίπου 50% σε σχέση με την προηγούμενη αντίστοιχη πρόβλεψη του 2021.

Η "μερίδα του λέοντος" στην ηλεκτροπαραγωγή και τα δίκτυα

Η ανάλυση του ΙΕΝΕ δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων κατευθύνεται στην ηλεκτροπαραγωγή, με τις ΑΠΕ να συγκεντρώνουν το επενδυτικό ενδιαφέρον, παρά τα αυξανόμενα προβλήματα κορεσμού δικτύων και περικοπών παραγωγής. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια αποτελούν πλέον τον βασικό άξονα νέων έργων, ιδιαίτερα στις χώρες-μέλη της ΕΕ, όπως η Ελλάδα και η Ρουμανία, που έχουν προχωρήσει ταχύτερα στη διαδικασία απανθρακοποίησης.

Παράλληλα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι χωρίς μαζικές επενδύσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα και στις διασυνδέσεις, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να "μπλοκάρει". Η περιοχή της ΝΑ Ευρώπης εξακολουθεί να διαθέτει αραιά και ανεπαρκώς διασυνδεδεμένα δίκτυα, γεγονός που αυξάνει την ανάγκη για νέα έργα μεταφοράς, τόσο εντός των χωρών όσο και διασυνοριακά .

Φυσικό αέριο, πετρέλαιο και νέος κύκλος upstream επενδύσεων

Παρά τη δυναμική των ΑΠΕ, το Outlook επισημαίνει ότι το φυσικό αέριο παραμένει στρατηγικό καύσιμο για την περιοχή, λειτουργώντας ως γέφυρα προς ένα χαμηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα. Οι επενδύσεις σε υποδομές LNG, αγωγούς και αποθήκες συνεχίζονται, με τον Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου να παραμένει κεντρικός πυλώνας διαφοροποίησης εφοδιασμού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκτίμηση ότι το επενδυτικό κλίμα για upstream δραστηριότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει βελτιωθεί, καθώς η διεθνής αγορά εμφανίζεται λιγότερο αρνητική απέναντι στα ορυκτά καύσιμα. Το ΙΕΝΕ καταγράφει αυξημένο ενδιαφέρον για έρευνες και εξορύξεις στη ΝΑ Ευρώπη και ειδικά στην Ελλάδα, όπου η παρουσία διεθνών ενεργειακών ομίλων ενισχύει την επενδυτική ορατότητα του κλάδου.

Πυρηνική ενέργεια και μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες

Ένα ακόμη στοιχείο που διαφοροποιεί τη νέα έκθεση είναι η αναβάθμιση του ρόλου της πυρηνικής ενέργειας. Το ΙΕΝΕ θεωρεί ότι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMRs) μπορούν να αποτελέσουν αξιόπιστη λύση για φορτίο βάσης, ιδίως σε χώρες όπως η Ρουμανία, που βρίσκονται πιο κοντά στην υλοποίηση τέτοιων έργων. Οι επενδύσεις στον τομέα αυτό εκτιμάται ότι θα αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα μετά το 2030.

Ενεργειακή απόδοση, υδρογόνο και CCS

Σημαντικό τμήμα των προβλεπόμενων κεφαλαίων κατευθύνεται και στην ενεργειακή απόδοση, που αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο για τη μείωση της κατανάλωσης και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Παράλληλα, το Outlook καταγράφει στοχευμένες αλλά ακόμη περιορισμένες επενδύσεις στο πράσινο υδρογόνο, ενώ μεγαλύτερη ωριμότητα εμφανίζουν τα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS), με την Ελλάδα να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή.

Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης

Στα τελικά της συμπεράσματα, η μελέτη του ΙΕΝΕ τονίζει ότι:

Η ΝΑ Ευρώπη μετατρέπεται από "διάδρομο διέλευσης" σε ενεργειακό κόμβο.

Οι επενδύσεις αυξάνονται ραγδαία, αλλά απαιτούνται επικαιροποιημένες εθνικές στρατηγικές και καλύτερος συντονισμός πολιτικών.

Η απανθρακοποίηση δεν μπορεί να είναι βίαιη, καθώς ο λιγνίτης και το κάρβουνο θα παραμείνουν για ένα διάστημα κρίσιμα για την ενεργειακή ασφάλεια ορισμένων χωρών.

Το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια διατηρούν κομβικό ρόλο στο μεταβατικό στάδιο.

Παρά τις θετικές προοπτικές, η ενεργειακή φτώχεια παραμένει ανοιχτή πρόκληση για μεγάλο μέρος του πληθυσμού της περιοχής .