Η τελευταία πυρηνική συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας, η Συνθήκη New START, έληξε την Πέμπτη, απελευθερώνοντας επίσημα τόσο τη Μόσχα όσο και την Ουάσιγκτον από μια σειρά περιορισμών στα πυρηνικά τους οπλοστάσια και προκαλώντας φόβους για μια παγκόσμια κούρσα εξοπλισμών.

Η ισχύς της New START έληξε στις 02:00 (ώρα Ελλάδας).

Ο ΟΗΕ έκανε λόγο για "σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια" προειδοποιώντας ότι "για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μισό αιώνα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο χωρίς κανένα δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής". Όπως τόνισε ο ΓΓ του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, τα δύο αυτά κράτη "κατέχουν τη συντριπτική πλειονότητα του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων", γεγονός που καθιστά την εξέλιξη ιδιαίτερα ανησυχητική.

Ο επικεφαλής του ΟΗΕ υπενθύμισε ότι ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών "καθ' όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και μετά από αυτόν συνέβαλε στην αποτροπή της καταστροφής", καθώς "οικοδόμησε σταθερότητα και απέτρεψε ολέθριους λανθασμένους υπολογισμούς". Ιδιαίτερα υπογράμμισε ότι οι σχετικές συμφωνίες "διευκόλυναν τη μείωση χιλιάδων πυρηνικών όπλων από τα εθνικά οπλοστάσια", επισημαίνοντας πως "από τις Συνομιλίες Περιορισμού Στρατηγικών Όπλων (SALT) έως τη New START, ο στρατηγικός έλεγχος εξοπλισμών βελτίωσε δραστικά την ασφάλεια όλων των λαών".

"Η διάλυση δεκαετιών επιτευγμάτων δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή", καθώς "ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες", τόνισε, και μίλησε για "ευκαιρία επανεκκίνησης και δημιουργίας ενός καθεστώτος ελέγχου εξοπλισμών προσαρμοσμένου σε ένα ταχέως εξελισσόμενο περιβάλλον", χαιρετίζοντας ότι οι ηγέτες των δύο χωρών "αναγνωρίζουν την αποσταθεροποιητική επίδραση μιας κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών".

Κλείνοντας, απηύθυνε σαφή έκκληση προς Μόσχα και Ουάσιγκτον, τονίζοντας ότι "ο κόσμος προσβλέπει πλέον" στις δύο δυνάμεις "να μετατρέψουν τα λόγια σε πράξεις". Όπως υπογράμμισε, είναι αναγκαίο "να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς καθυστέρηση" και να συμφωνήσουν σε "ένα διάδοχο πλαίσιο που θα αποκαθιστά επαληθεύσιμα όρια, θα μειώνει τους κινδύνους και θα ενισχύει την κοινή μας ασφάλεια".

Ανησυχία στη Γερμανία

Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της γερμανικής διπλωματίας Γιόχαν Βάντεφουλ κάλεσε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στις διεθνείς σχέσεις.

"Κάθε συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών που λήγει πρέπει να μας προκαλεί ανησυχία", έκρινε ο Βάντεφουλ, κατά τη διάρκεια συνάντησής του με την Αυστραλή ομόλογό του Πένι Γουόνγκ στην Καμπέρα.

Χρειάζεται να ανοικοδομηθεί η εμπιστοσύνη σε διεθνές επίπεδο, να αποτελέσει θεμέλιο για νέες συμφωνίες, επέμεινε.

"Αυτό δεν έχει εφαρμογή μόνο στις σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία", επιχειρηματολόγησε ο ΥΠΕΞ Βάντεφουλ. "Πράγματι, πρέπει να συμπεριληφθεί επίσης η Κίνα" σε μελλοντικές συμφωνίες, έκρινε--μοιάζοντας να ενστερνίζεται θέση του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που απορρίπτει το Πεκίνο.

Σύμφωνα με τον Βάντεφουλ, η Κίνα, που τονίζει σε κάθε ευκαιρία τη δέσμευσή της στην πολυμερή συνεργασία, πρέπει να δείξει αυτή τη διάθεση και στο πεδίο του ελέγχου των εξοπλισμών, να φανεί διατεθειμένη να δείξει αυτοσυγκράτηση και να επενδύσει εμπιστοσύνη στις διεθνείς σχέσεις.

Ο Τραμπ θέλει "καλύτερη" συμφωνία

Η Ρωσία ξεκαθάρισε νωρίτερα πως δεν αισθάνεται πλέον να δεσμεύεται από τους περιορισμούς που προβλέπονταν από τη Νέα START, καθώς η ισχύς της εξέπνευσε.

Η Ουάσιγκτον ουδέποτε αντέδρασε επίσημα στην πρόταση της Μόσχας η συνθήκη να παραταθεί για έναν χρόνο, θύμισε χθες Τετάρτη το υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Όσα λέγονται δημόσια στις ΗΠΑ δεν υποδεικνύουν ότι η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει καμιά πρόθεση για αυτό.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ είπε ερωτηθείς σχετικά με τους τίτλους τέλους της Νέας START ότι θα ήθελε να κλειστεί "καλύτερη" συμφωνία. Η Ουάσιγκτον απαιτεί να συμπεριληφθεί η Κίνα, που επεκτείνει με ταχύ ρυθμό το πυρηνικό οπλοστάσιό της, σε δυνητική μελλοντική συμφωνία. Το Πεκίνο απορρίπτει κάθε τέτοιο ενδεχόμενο. Η Μόσχα δεν βρίσκει πως είναι απαραίτητο.

"Αν ποτέ χρειαστούμε πυρηνικά όπλα όπως αυτά που κατασκευάζουμε και που έχει η Ρωσία και που σε μικρότερο βαθμό έχει η Κίνα αλλά θα έχει στο μέλλον, εκείνη θα είναι μια πολύ θλιβερή ημέρα", είπε o Τραμπ τον Φεβρουάριο του προηγούμενου έτους. "Αυτή θα είναι πιθανότατα η ημέρα της αφάνειας"

Το συνολικό απόθεμα πυρηνικών κεφαλών μειώθηκε περίπου στις 12.000 το 2025 από ένα ιστορικό υψηλό πάνω από 70.000 το 1986, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία αναβαθμίζουν τα όπλα τους, ενώ η Κίνα έχει διπλασιάσει σχεδόν το οπλοστάσιό της την τελευταία δεκαετία.

Υποστηρικτές του ελέγχου όπλων στη Μόσχα και στην Ουάσινγκτον λένε ότι η λήξη της συνθήκης δεν θα αφαιρέσει μόνο τα όρια στις κεφαλές, αλλά θα βλάψει και την εμπιστοσύνη, τη διαφάνεια και την ικανότητα επαλήθευσης των πυρηνικών προθέσεων.

Οι αντίπαλοι του ελέγχου όπλων και στις δύο πλευρές υποστηρίζουν ότι αυτά τα οφέλη είναι τουλάχιστον ασαφή και ότι τέτοιες συνθήκες εμποδίζουν την πυρηνική καινοτομία από τις μεγάλες δυνάμεις, επιτρέπουν παραβιάσεις και ουσιαστικά περιορίζουν το πεδίο ελιγμών των μεγάλων δυνάμεων.