Του Κώστα Ράπτη

Δεν συμφωνούν ως προς τον τόπο διεξαγωγής των συνομιλιών. Δεν συμφωνούν για τον αριθμό των παρισταμένων μερών. Και δεν συμφωνούν για το εύρος της ατζέντας. Οι προοπτικές παραγωγικής συνεννόησης του Ιράν και των ΗΠΑ φαντάζουν την ώρα αυτή πενιχρές.

Όμως το κρισιμότερο στοιχείο είναι άλλο: αμφότερες οι πλευρές προσέρχονται με δύο γραμμές η καθεμία.

Στο ιρανικό στρατόπεδο, ο μεταρρυθμιστής πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δεν κρύβει την προθυμία του να ακολουθήσει την οδό των διαπραγματεύσεων – εξ ού και εξουσιοδότησε τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να συναντηθεί με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Ουίτκοφ. Όμως δεν διαθέτει την στήριξη των ανώτερων κλιμακίων της εξουσίας (βλ. του αγιατολλάχ Αλί Χαμενεϊ και των Φρουρών της Επανάστασης), γεγονός που εξηγεί τις ποικίλες παλινωδίες της ιρανικής πλευράς, που πλέον αντιπροτείνει συνάντηση διμερή στο Ομάν και όχι πολυμερή στην Τουρκία, με τη συμμετοχή και γειτονικών χωρών, ενώ διαμηνύει ότι μόνο αντικείμενο διαπραγμάτευσης είναι η οριοθέτηση του πυρηνικού της προγράμματος έναντι άρσης των αμερικανικών κυρώσεων. Μάλιστα, δεν λείπουν στο Ιράν και οι φωνές εκείνων των σκληροπυρηνικών που ζητούν να υπάρξει "προληπτικό πλήγμα” κατά των αμερικανικών δυνάμεων.

Με δεδομένο το ότι η διαδοχή του γηραιού Χαμενεϊ βρίσκεται πάντοτε στην ατζέντα εκ των πραγμάτων, μεγάλο μέρος των εσωτερικών αντιπαραθέσεων στο Ιράν, αφορά όχι τόσο το αν θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία με τις ΗΠΑ, αλλά ποιος θα είναι αυτός που θα την επιτύχει.

Η σκλήρυνση της ιρανικής στάσης ήταν που οδήγησε την αμερικανική πλευρά στην αποστολή του μηνύματος της κατάρριψης ιρανικού drone το οποίο παρακολουθούσε το αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln στα διεθνή ύδατα.

Νεότερες πληροφορίες πάντως θέλουν την αμερικανική πλευρά να συγκατατίθεται στην μεταφορά των συνομιλιών στο Ομάν (που παίζει τον ρόλο "γέφυρας” ήδη από τις διεργασίες που οδήγησαν στη διεθνή συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης), με ανοικτό ακόμη το ερώτημα της συμμετοχής περιφερειακών παικτών όπως η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και η Αίγυπτος.

Αλλά και στην απέναντι πλευρά είναι προφανές ότι ενώ το Ισραήλ πιέζει την Ουάσιγκτον να επιτεθεί στο Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ είναι απρόθυμος να εμπλακεί σε περιπέτειες, ιδίως αφότου η Ισλαμική Δημοκρατία διαμήνυσε ότι "αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά” και δεν θα περιορισθούν σε "χορογραφημένες” και χρονικά οριοθετημένες ανταλλαγές πληγμάτων.

Παραδόξως, το ευκολότερο ζήτημα είναι αυτό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, που άλλωστε έχει περιέλθει σε κατάσταση μηδενικού εμπλουτισμού ουρανίου μετά τις ζημιές που υπέστησαν οι εγκαταστάσεις του Φορντό κατά τον περσινό Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών. Θεωρείται μάλιστα ότι η πρόσφατη συνάντηση του γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν Αλί Λαριτζανί με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα επικεντρώθηκε στην πιθανότητα μεταφοράς του ιρανικού αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου στη Ρωσία.

Όμως ο Τραμπ επιμένει να βάζει στο τραπέζι, κατόπιν επιμονής των Ισραηλινών, και μάλιστα χωρίς να δίνει ισχυρά κίνητρα στους Ιρανούς με υποσχέσεις ουσιαστικής άρσης των κυρώσεων, το ζήτημα του περιορισμού του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου και της άρσης της στήριξης από την Ισλαμική Δημοκρατία περιφερειακών μη κρατικών δρώντων όπως η Χεζμπολλάχ, η Χαμάς και οι Χούθι.

Ως προς το τελευταίο, οι Ιρανοί ιθύνοντες φέρονται διατεθειμένοι να συζητήσουν με τους γείτονές τους (και μόνον αυτούς), αλλά το βαλλιστικό πρόγραμμα, που απέδειξε την αξία του και στην στρατιωτική αναμέτρηση με το Ισραήλ, βρίσκεται εντελώς εκτός συζήτησης. Άλλωστε αυτό και τα ιρανικά drones είναι τα κύρια όπλα του Ιράν για να αμυνθεί απέναντι σε τυχόν νέα επίθεση, όταν η αεράμυνά του έχει αποδείξει τις περιορισμένες δυνατότητές της και οι περιφερειακοί του σύμμαχοι όπως η Χεζμπολλάχ έχουν αποδυναμωθεί και "γλείφουν τις πληγές τους”.

Ενδέχεται πάλι ο εμφανής δισταγμός του Τραμπ να μην είναι παρά τακτική εξαγοράς χρόνου, προκειμένου να συγκεντρωθούν στην περιοχή τα απαιτούμενα στρατιωτικά μέσα για μια επίθεση εναντίον του Ιράν.

Πρόκειται για ένα αδιέξοδο αποκλειστικά τραμπικής πατρότητας, καθώς το προηγούμενο της αποχώρησης από τη διεθνή συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα το 201ς, της δολοφονίας του στρατηγού Σολεϊμανί το 2020 και της έναρξης του Πολέμου των Δώδεκα Ημερών εν μέσω συνομιλιών το 2024 έχει καταλύσει οποιαδήποτε εμπιστοσύνη στις διπλωματικές διαδικασίες, ενώ τα όρια της στρατιωτικής ισχύος (και της ικανότητάς της να εμπνέει δέος στους αντιπάλους) γίνονται επίσης σαφή.