Ευρεία επίθεση εξαπολύουν οι ευρωπαϊκές χώρες στα social media, με όλο και περισσότερες να εξετάζουν το ενδεχόμενο απαγόρευσής τους για τους ανήλικους, θέτοντας τα θεμέλια για μια νέα σύγκρουση με μερικές από τις μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες.

Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε αρχικά στην Αυστραλία, καλύπτοντας πλατφόρμες όπως το Instagram και το Facebook της Meta, το Snap, το X του Έλον Μασκ, το TikTok και το YouTube της Google. Τώρα κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη, απειλώντας να κόψει την πρόσβαση εκατομμυρίων νεαρών χρηστών σε υπηρεσίες που οι ρυθμιστικές αρχές χαρακτηρίζουν επιβλαβείς και εθιστικές — και τα σημαντικά έσοδα από διαφημίσεις που συνοδεύουν αυτές τις υπηρεσίες.

Η υπόθεση πήρε έντονα πολιτική, ιδεολογική και προσωπική διάσταση όταν η Ισπανία έγινε η τελευταία χώρα που πρότεινε απαγόρευση τέτοιων υπηρεσιών, με τον σοσιαλιστή ηγέτη της χώρας και τον Μασκ — ο οποίος έχει ζητήσει την κατάργηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είδε τα γραφεία του X στο Παρίσι να ερευνώνται — να φέρνουν τη διαμάχη στο δημόσιο πεδίο.

"Τα social media έχουν γίνει αποτυχημένο κράτος", δήλωσε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ σε ομιλία του στο Ντουμπάι την Τρίτη. "Ξέρω ότι δεν θα είναι εύκολο. Οι εταιρείες κοινωνικών μέσων είναι πλουσιότερες και ισχυρότερες από πολλά έθνη, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μου. Αλλά η δύναμή τους δεν θα πρέπει να μας τρομάζει", συμπλήρωσε.

Ο Μασκ απάντησε λίγες ώρες αργότερα στο X: "Ο βρώμικος Σάντσεθ είναι τύραννος και προδότης του ισπανικού λαού".

Με τουλάχιστον άλλες έξι χώρες -Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Δανία, Ελλάδα και Ολλανδία- και η ΕΕ να εξετάζουν παρόμοια μέτρα, οι κινήσεις αυτές στέλνουν ένα σαφές μήνυμα κατεύθυνσης και εντείνουν τον "πολιτισμικό πόλεμο" με τη διοίκηση Τραμπ και μερικούς από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες του κόσμου.

Οι εκπρόσωποι της Meta Platforms, Snap, TikTok, YouTube και X δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλια.

Παρά το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκοί ρυθμιστικοί φορείς έχουν επανειλημμένα επιπλήξει τις αμερικανικές εταιρείες κοινωνικών μέσων για μονοπωλιακές πρακτικές, η εκτεταμένη συλλογή δεδομένων των χρηστών και η διάδοση επιβλαβούς περιεχομένου έχουν εντείνει την αντιπάθεια προς τη Silicon Valley τις τελευταίες εβδομάδες.

Αυτό οφείλεται κυρίως στην οργή για το Grok του Έλον Μασκ, αφού το chatbot τεχνητής νοημοσύνης, διαχειριζόμενο από την xAI του Μασκ, δημιούργησε εκατομμύρια σεξουαλικά φορτισμένες εικόνες χωρίς τη συναίνεση των χρηστών στην πλατφόρμα X. Πολλές από αυτές ήταν γυναικείες, αλλά υπήρχαν και γυμνές εικόνες παιδιών.

Η εταιρεία δήλωσε ότι θα περιορίσει το εργαλείο, αλλά οι ρυθμιστικές αρχές σε όλο τον κόσμο αντέδρασαν άμεσα, και το ζήτημα έγινε επίσης πολιτικά ευαίσθητο για ψηφοφόρους και πολιτικούς.

Τα ευρωπαϊκά μέτρα ενδέχεται να προκαλέσουν έντονη αντίδραση από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το περιβάλλον του. Η Ευρώπη υπήρξε συχνά στόχος της οργής του, και η διατλαντική συνεργασία που αποτέλεσε θεμέλιο της παγκόσμιας τάξης τα τελευταία οκτώ χρόνια βρίσκεται κοντά στο όριο.

Τον Δεκέμβριο, ο Τραμπ προειδοποίησε την Ευρώπη "να είναι πολύ προσεκτική" αφότου οι ευρωπαϊκοί τεχνολογικοί ρυθμιστικοί φορείς επέβαλαν πρόστιμο 140 εκατ. δολαρίων στην X του Μασκ για παραβίαση του κανονισμού διαδικτυακού περιεχομένου.

Μετά τα γεγονότα στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, οι εντάσεις θα μπορούσαν εύκολα να αναζωπυρωθούν αργότερα αυτόν τον μήνα στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου πέρυσι ο αντιπρόεδρος Τζέι ντι Βανς είχε κατηγορήσει τους Ευρωπαίους για "ψηφιακή λογοκρισία".

Η προσωπική αντιπάθεια ήταν εμφανής όταν ο Σάντσεθ κατηγόρησε τον Μασκ για διάδοση "ψευδών ειδήσεων" σχετικά με το μέτρο της Ισπανίας να νομιμοποιήσει τους αδήλωτους μετανάστες.

"Στις αρχές της προεδρίας Τραμπ, υπήρχαν ανησυχίες για αντίποινα εάν οι χώρες ενεργούσαν πολύ αυστηρά κατά των Big Tech", δήλωσε ο Ζακ Μέγιερς, διευθυντής έρευνας στο Centre on Regulation in Europe. "Αυτό έχει μειωθεί κάπως τους τελευταίους μήνες".

Οι πλατφόρμες έχουν πολλά να χάσουν αν διακοπεί η ροή νεότερων χρηστών. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Snapchat γνώρισαν έκρηξη δημοτικότητας χάρη στη χρήση από εφήβους, των οποίων οι προτιμήσεις για λειτουργίες όπως φίλτρα, κάθετα βίντεο και προσωρινές δημοσιεύσεις έχουν επηρεάσει γενικότερα τον σχεδιασμό εφαρμογών.

Το YouTube έχει τεράστιο κοινό παιδιών, γεγονός που στο παρελθόν έχει προσελκύσει πολιτική προσοχή.

Ωστόσο, αυτές οι λειτουργίες θεωρούνται επίσης εθιστικές, και αρκετά από τα μεγαλύτερα δίκτυα αντιμετωπίζουν αγωγές στις ΗΠΑ, με κατηγορίες ότι τα προϊόντα τους είναι επιβλαβή για τους νέους.

Η Ευρώπη αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά για πολλές τεχνολογικές εταιρείες μετά τη Βόρεια Αμερική, χάρη στη διάδοση της τεχνολογίας και σε ένα ώριμο οικοσύστημα διαδικτυακής διαφήμισης. Για τη Snap Inc. και τη Meta Platforms, τα έσοδα αυξάνονται ταχύτερα στην Ευρώπη παρά στις ΗΠΑ.

"Η Ευρώπη είναι η "χρυσή αγελάδα" για τις Big Tech, οπότε αυτό αποτελεί μεγάλο πρόβλημα γι’ αυτές, χωρίς αμφιβολία", δήλωσε η Alicia García Herrero, ανώτερη ερευνήτρια στο Bruegel, προσθέτοντας ότι στις ΗΠΑ πιθανότατα θα θεωρηθούν πολιτικά οι απαγορεύσεις.

Η εφαρμογή τέτοιων περιορισμών δεν είναι εύκολη. Οι ειδικοί σε ψηφιακές πολιτικές αμφισβητούν επίσης αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι μια απαγόρευση θα ενθάρρυνε τα παιδιά να περνούν περισσότερο χρόνο εκτός διαδικτύου.

Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που επέβαλε περιορισμούς στα social media για παιδιά, με τις εταιρείες τεχνολογίας να κλείνουν λογαριασμούς τον Δεκέμβριο για περίπου 5 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 16 ετών.

Οι τεχνολογικές πλατφόρμες υποστήριξαν εκεί ότι η απομάκρυνση ανηλίκων από τις υπηρεσίες είναι δύσκολη, αν όχι αδύνατη, και θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερα προβλήματα.

Η διαδικασία απόδειξης ηλικίας μπορεί να απαιτεί την κοινοποίηση ευαίσθητων εγγράφων, όπως άδεια οδήγησης ή διαβατήριο, ανοίγοντας δρόμους για κυβερνοεπιθέσεις ή κακή χρήση δεδομένων. Μια απαγόρευση επίσης ενέχει τον κίνδυνο να σπρώξει τους χρήστες σε λιγότερο νόμιμες υπηρεσίες.

Οι χώρες που θέλουν να μιμηθούν τους αυστραλιανούς νόμους θα αντιμετωπίσουν η καθεμία τα δικά της εμπόδια.

Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει υπερασπιστεί σθεναρά τους περιορισμούς ηλικίας στα social media. Το 2024 χαρακτήρισε την εξάρτηση από την οθόνη ως επίκεντρο κάθε είδους προβλημάτων: εκφοβισμό, βία, εγκατάλειψη του σχολείου". Την περασμένη εβδομάδα, η Εθνοσυνέλευση της χώρας ψήφισε απαγόρευση των υπηρεσιών κοινωνικών μέσων για παιδιά κάτω των 15 ετών. Το νομοσχέδιο θα προωθηθεί τώρα στη Γερουσία για έγκριση.

Ωστόσο, η Γαλλία έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες στην εφαρμογή άλλων μέτρων διαδικτυακής εποπτείας. Ένας πρόσφατος νόμος που απαγόρευε την πορνογραφία για ανηλίκους απαιτούσε επαλήθευση ηλικίας μέσω τρίτων υπηρεσιών. Υπάρχουν στοιχεία ότι πολλοί χρήστες του διαδικτύου χρησιμοποίησαν εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN) για να αποκρύψουν την ταυτότητά τους.

"Τα VPN είναι το επόμενο θέμα στη λίστα μου", δήλωσε η Άνν Λε Ενάν, υπουργός Τεχνητής Νοημοσύνης και ψηφιακών υποθέσεων της Γαλλίας, σε γαλλικό κανάλι την περασμένη εβδομάδα.

Παρόμοιες ανησυχίες υπήρξαν όταν το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε ελέγχους ηλικίας, και η χώρα συμβουλεύεται σχετικά με διαφορετικά μέτρα, όπως περιορισμό πρόσβασης ανά ηλικία, νυχτερινούς περιορισμούς για κινητά και κανόνες γύρω από σχεδιασμό εθισμού. Αναμένει να λάβει απόφαση το καλοκαίρι.

"Δεν έχει νόημα να κάνω διαβούλευση αν ήδη έχω αποφασίσει", δήλωσε η Υπουργός Τεχνολογίας της Βρετανίας, Λιζ Κένταλ, σε συνέντευξη τον προηγούμενο μήνα. "Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις που εκφράζονται έντονα και από τις δύο πλευρές".