Υπό τον φόβο ότι δεν μπορεί να βασιστεί στις εγγυήσεις ασφαλείας των συμμάχων της σε οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία, η Ουκρανία θεωρεί ότι θα πρέπει να είναι "έτοιμη" να σταθεί μόνη της ως ένας "ατσάλινος σκαντζόχοιρος", ώστε να διασφαλίσει ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν θα επιστρέψει για μια νέα επίθεση.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρότρυνε πέρυσι το Κίεβο να μετατρέψει τη χώρα "σε έναν ατσάλινο σκαντζόχοιρο, αχώνευτο για τους σημερινούς και μελλοντικούς επιτιθέμενους".

Αυτό σημαίνει έναν μόνιμα τεράστιο στρατό, βαριές επενδύσεις στην πιο σύγχρονη τεχνολογία drones και πυραύλων, καθώς και εγχώρια παραγωγή οπλικών συστημάτων, όπως μεταδίδει το Politico.

"Η Ουκρανία έχει υποστεί μια θεμελιώδη επαναξιολόγηση του τι σημαίνουν οι εγγυήσεις ασφαλείας και σε τι πρέπει να βασίζονται", δήλωσε η Αλιόνα Γκέτμαντσουκ, επικεφαλής της αποστολής της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. "Στο παρελθόν, το όραμα επικεντρωνόταν κυρίως στις δεσμεύσεις προστασίας που παρείχαν οι εταίροι. Σήμερα, όμως, υπάρχει σαφής κατανόηση ότι ο πυρήνας κάθε εγγύησης ασφαλείας πρέπει να είναι ο ουκρανικός στρατός και οι αμυντικές του βιομηχανίες".

Για να γίνει αυτό πραγματικότητα, η Ουκρανία χρειάζεται να δημιουργήσει έναν βιώσιμο αμυντικό τομέα, να μεταρρυθμίσει τα συστήματα προμηθειών της, να αναδιοργανώσει τη στρατολόγηση, να συνεχίσει να βελτιώνει την τεχνολογία των drones, να αναπτύξει πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, να εξοπλίσει τις δυνάμεις της με σύγχρονα άρματα μάχης, πυροβολικό και μαχητικά αεροσκάφη (το Κίεβο έχει σκιαγραφήσει μια συμφωνία για την απόκτηση έως και 150 σουηδικής κατασκευής μαχητικών Saab JAS-39E Gripen) και να εξασφαλίσει δισεκατομμύρια σε βοήθεια, ώστε να οικοδομήσει έναν στρατό που η Ρωσία θα φοβάται να επιτεθεί ξανά.

Η μελλοντική ασφάλεια της Ουκρανίας "αφορά πρωτίστως την ανθεκτικότητα της παραγωγής", δήλωσε ο Ίγκορ Φεντίρκο, διευθύνων σύμβουλος του Ουκρανικού Συμβουλίου Αμυντικής Βιομηχανίας. "Όχι μεμονωμένα οπλικά συστήματα ούτε εφάπαξ τεχνολογικές καινοτομίες, αλλά την ικανότητα της αμυντικής βιομηχανίας να λειτουργεί διαχρονικά, υπό πίεση, με προβλέψιμη παραγωγή".

Οι εγγυήσεις ασφαλείας κρίνονται αναγκαίες, επειδή ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αποκλείσει την προτιμώμενη επιλογή της Ουκρανίας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, το οποίο προστατεύει τα μέλη του μέσω της ρήτρας συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5.

"Πέρα από ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, η Ουκρανία χρειάζεται ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας", σημείωσε την Τρίτη στο Κίεβο ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.

Ωστόσο, χωρίς το ΝΑΤΟ, η Ουκρανία πρέπει να βασιστεί σε ειδικές, κατά περίπτωση συμφωνίες, οι οποίες ενδέχεται να μην έχουν το ίδιο βάρος με τη δέσμευση της Συμμαχίας. Το Κίεβο αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τέτοιες συμφωνίες, έχοντας ήδη απογοητευτεί από υποσχέσεις που είχαν δοθεί από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο όταν η Ουκρανία παραιτήθηκε από το πυρηνικό της οπλοστάσιο το 1994 -δεσμεύσεις που τελικά αποδείχθηκαν κενές περιεχομένου.

"Ορισμένοι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν ανακοινώσει ότι θα αναπτύξουν στρατεύματα στην Ουκρανία μετά την επίτευξη συμφωνίας. Στρατεύματα στο έδαφος, μαχητικά αεροσκάφη στον αέρα, πλοία στη Μαύρη Θάλασσα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποτελέσουν το στήριγμα", δήλωσε ο Ρούτε, προσθέτοντας ότι οι δεσμεύσεις ασφαλείας είναι "στέρεες".

Ωστόσο, η Ρωσία στέλνει ήδη μηνύματα ότι θα αντιταχθεί σε οποιεσδήποτε εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία.

"Δεν γνωρίζουμε ποιες εγγυήσεις συμφωνήθηκαν, αλλά προφανώς πρόκειται για εγγυήσεις προς το ουκρανικό καθεστώς, το οποίο έχει ακολουθήσει μια ρωσοφοβική, νεοναζιστική πολιτική πορεία", σημείωσε στους δημοσιογράφους την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.

Ο πυρήνας των ανησυχιών της Ουκρανίας αφορά την αξιοπιστία των υποσχέσεων του Τραμπ, λόγω των απότομων αλλαγών πολιτικής του — από την επιθυμία του να προσαρτήσει τη Γροιλανδία έως την αμφισβήτηση της αξίας των συμμάχων στο ΝΑΤΟ και την καλλιέργεια θερμών σχέσεων με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

"Θα πήγαινε ο Τραμπ σε πόλεμο με τη Ρωσία για την Ουκρανία; Απολύτως όχι. Θα επέβαλλε ο Τραμπ κυρώσεις στη Ρωσία αν παραβίαζε οποιαδήποτε εκεχειρία; Πολύ απίθανο", έγραψε ο Τίμοθι Άς, αναλυτής που μελετά τη Ρωσία και την Ουκρανία.

Με τις όποιες εγγυήσεις ασφαλείας να μοιάζουν ανεπαρκείς, το Plan Β της Ουκρανίας είναι να βασιστεί στον ίδιο της τον εαυτό.

"Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο περισσότερο οι Ουκρανοί πείθονται ότι πρέπει πρωτίστως να βασίζονται στις δικές τους δυνάμεις", δήλωσε η Γκέτμαντσουκ. "Αυτό αντικατοπτρίζει τόσο την απογοήτευση από τις προηγούμενες δεσμεύσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία όσο και τον σκεπτικισμό σχετικά με τις προοπτικές ένταξης στο ΝΑΤΟ, καθώς και την αυξανόμενη εμπιστοσύνη στην ικανότητα της ίδιας της Ουκρανίας να αντισταθεί στον εχθρό".

Οικοδόμηση άμυνας

Βασικό στοιχείο μιας μελλοντικής αποτρεπτικής δύναμης είναι ένας μεγάλος στρατός.

Κατά τις ειρηνευτικές συνομιλίες, η Ουκρανία έχει επιμείνει στη διατήρηση στρατού με 800.000 στρατιώτες.

Με τον πόλεμο να συνεχίζεται, 2 εκατομμύρια Ουκρανοί καταζητούνται σήμερα για αποφυγή στράτευσης, ενώ 200.000 στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τις μονάδες τους χωρίς άδεια, δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Ουκρανός υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ. Αν τελικά υπάρξει εκεχειρία, πολλοί από τους στρατιώτες που υπηρετούν σήμερα θα θελήσουν να αποστρατευθούν.

Αυτό σημαίνει μια τεράστια και δαπανηρή προσπάθεια για τη δημιουργία και τη διατήρηση ενός μεγάλου στρατού σε καιρό ειρήνης, ο οποίος θα πρέπει να είναι σωστά οργανωμένος και αμειβόμενος. Για να επιτευχθεί αυτό, η Ουκρανία χρειάζεται να βελτιώσει τη στρατιωτική εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα, καθώς και να μετασχηματίσει την οργανωτική και επιτελική της δομή, δήλωσε ο Τάρας Τσμουτ, Ουκρανός στρατιωτικός αναλυτής και επικεφαλής του εθελοντικού στρατιωτικού ταμείου Come Back Alive.

Ο Φεντόροφ δεσμεύτηκε ότι έρχονται εκτεταμένες ψηφιοποιήσεις και άλλες μεταρρυθμίσεις. "Στόχος μας είναι να μεταμορφώσουμε το σύστημα: να υλοποιήσουμε στρατιωτική μεταρρύθμιση, να βελτιώσουμε τις υποδομές της πρώτης γραμμής, να εξαλείψουμε το ψέμα και τη διαφθορά και να καλλιεργήσουμε μια νέα κουλτούρα ηγεσίας και εμπιστοσύνης, ώστε όσοι φέρνουν πραγματικά αποτελέσματα να ανταμείβονται και να έχουν ευκαιρίες εξέλιξης".

Ο Κοστιαντίν Νεμίτσεφ, υποδιοικητής του συντάγματος μη επανδρωμένων συστημάτων Kraken του Τρίτου Σώματος Στρατού, κάλεσε σε αλλαγές στην εκπαίδευση των νεοσύλλεκτων και σε ισχυρότερη κατάρτιση των αξιωματικών και υπαξιωματικών, δεδομένου ότι αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του στρατού.

Φονικά drones

Η χώρα υποστηρίζει ότι η Ρωσία υφίσταται μηνιαίες απώλειες περίπου 35.000 ανδρών, κυρίως χάρη στα ουκρανικά drones. Αυτή η δυνατότητα πρέπει να ενισχυθεί ώστε να αποτραπεί μια νέα ρωσική επίθεση.

Η Ουκρανία έχει αναπτύξει μια ολόκληρη αγορά drones, έναν στόλο μη επανδρωμένων συστημάτων, πυραύλους, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, πυρομαχικά και αναχαιτιστικά, δήλωσε ο Φεντόροφ. "Όμως είναι αδύνατο να πολεμάς με νέες τεχνολογίες βασιζόμενος σε μια παλιά οργανωτική δομή".

Το 2025, το υπουργείο Άμυνας υπέγραψε συμβάσεις για 4,5 εκατομμύρια drones FPV και δαπάνησε περισσότερα από 110 δισ. χρίβνια (2,1 δισ. ευρώ) για προμήθειες που σχετίζονται με drones -ποσό τριπλάσιο σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

"Στα drones, τον ηλεκτρονικό πόλεμο, τα πυρομαχικά και τα συστήματα κρούσης, η παραγωγή μετριέται ήδη σε εκατοντάδες και χιλιάδες μονάδες. Σε αυτό το στάδιο, το βασικό ζητούμενο είναι η σταθερότητα από παρτίδα σε παρτίδα και ο ποιοτικός έλεγχος, διασφαλίζοντας ότι οι γραμμές παραγωγής λειτουργούν χωρίς διακοπές ή υποβάθμιση της απόδοσης", δήλωσε ο Φεντίρκο.

Η Ουκρανία αναπτύσσει επίσης τους δικούς της πυραύλους· αν διαθέτει επαρκείς ποσότητες, θα μπορούσε να απειλήσει τα ρωσικά διυλιστήρια, τις υποδομές και στρατιωτικούς στόχους με καταστροφικά πλήγματα σε περίπτωση νέας επίθεσης της Μόσχας.

Παλαιότερες δεσμεύσεις της ουκρανικής αμυντικής εταιρείας Fire Point -για την παραγωγή περίπου 200 πυραύλων Flamingo FP-5 τον μήνα, με κεφαλή 1.150 κιλών και εμβέλεια 3.000 χιλιομέτρων- δεν έχουν υλοποιηθεί, αν και ορισμένοι από αυτούς έχουν χρησιμοποιηθεί για πλήγματα σε ρωσικούς στόχους.

Ωστόσο, η Ουκρανία διαθέτει και άλλους πυραύλους cruise καθώς και drones μεγάλου βεληνεκούς που μπορούν να πλήξουν στόχους βαθιά μέσα στη Ρωσία. Παράλληλα, σε συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, εργάζεται στην ανάπτυξη ενός τακτικού βαλλιστικού πυραύλου με εμβέλεια 500 χιλιομέτρων και πολεμική κεφαλή 200 κιλών.

Όλα αυτά προϋποθέτουν μια ισχυρή αμυντική βιομηχανία και υγιή δημόσια οικονομικά.

Πέρυσι, οι ουκρανικές αμυντικές εταιρείες είχαν τη δυνατότητα να παράγουν εξοπλισμό αξίας περίπου 35 δισ. δολαρίων, όμως η κυβέρνηση του Κιέβου, αντιμετωπίζοντας σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς, μπόρεσε να υπογράψει συμβάσεις μόλις για περίπου 12 δισ. δολάρια, ανέφερε ο Φεντίρκο.

Πέρα από τον εξοπλισμό των δικών της δυνάμεων, η Ουκρανία ελπίζει να εξάγει όπλα, κάτι που οι τρέχοντες κανόνες πολέμου καθιστούν δύσκολο.

Οι νέες πρωτοβουλίες της ΕΕ για τις αμυντικές δαπάνες, όπως το πρόγραμμα SAFE δανείων-για-όπλα ύψους 150 δισ. ευρώ, είναι ανοικτές για τις ουκρανικές βιομηχανίες. Το μπλοκ σχεδιάζει επίσης να εκδώσει στην Ουκρανία δάνειο 90 δισ. ευρώ, τα δύο τρίτα του οποίου θα διατεθούν για την άμυνα.

Οι νομικά δεσμευτικές συμφωνίες ασφαλείας με τις ΗΠΑ και τα ευρωπαϊκά κράτη, καθώς και η πιθανή παρουσία μιας πολυεθνικής δύναμης τύπου "coalition of the willing", αποτελούν σημαντικά ζητήματα στις τρέχουσες ειρηνευτικές συνομιλίες.

"Ωστόσο, θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικές στον ίδιο τον ουκρανικό στρατό και όχι υποκατάστατό του", δήλωσε η Γκέτμαντσουκ.

Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αυτό σημαίνει την ενίσχυση των δικών της αμυντικών δυνατοτήτων ώστε να αποτρέψει τη Ρωσία.

"Με έναν τέτοιο γείτονα, οι Ουκρανοί πρέπει να είναι ικανοί και αποτελεσματικοί κυρίαρχοι στην άμυνα του κράτους τους, έτσι ώστε η Ουκρανία να είναι πάντα ανεξάρτητη και ελεύθερη από τη Ρωσία".