Του Κώστα Ράπτη

Η δυναμική της πολεμικής έντασης ενδεχομένως να μην είναι πια αντιστρεπτή. Οι απειλές που εξαπολύει ο Ντόναλντ Τραμπ εναντίον του Ιράν και κυρίως η ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή δημιουργούν μια συνθήκη από την οποία είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ποια πλευρά και με ποιο τρόπο θα αποκλιμακώσει. Πολλοί αναλυτές έκριναν ότι ακόμη και η σημερινή ημέρα θα μπορούσε να αποδειχθεί εκρηκτική.

Μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, το Ιράν δεν έδειχνε διατεθειμένο να υποκύψει στα αμερικανικά τελεσίγραφα σχετικά με το πυρηνικό και το πυραυλικό του πρόγραμμα, την αναστολή των οποίων έθεσε ο Τραμπ ως όρο της τελευταίας στιγμής, για να μην αναλάβει στρατιωτική δράση σε κλίμακα "πολύ χειρότερη" από τον περσινό πόλεμο των Δώδεκα Ημερών.

"Δεν θέλουμε να εισέλθουμε σε κανενός είδους διαπραγμάτευση που είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί ως άλλο ένα πρόσχημα για έναν ακόμη πόλεμο", δήλωσε στο al-Monitor Ιρανός αξιωματούχος υπό τον όρο της ανωνυμίας. Προφανώς για την Τεχεράνη το ζητούμενο είναι να "αποδράσει" από μια κατάσταση διαρκούς πίεσης, η οποία θα ξεδιπλώνεται επί μακρό χρόνο, ακόμη και αν σε βραχύ χρόνο εκδηλωθούν σημάδια υποχώρησης.

Χωρίς "χορογραφία"

Την ίδια στιγμή οι περιφερειακοί παίκτες αποδύονται σε διπλωματικές πρωτοβουλίες, αξιολογώντας ως σοβαρές τις απειλές της Ισλαμικής Δημοκρατίας, να γενικεύσει τη σύγκρουση σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση και να μην περιορισθεί σε "χορογραφημένες" ανταλλαγές πληγμάτων, όπως συνέβη πέρσι.

Παράλληλα οι συμμαχικές προς το Ιράν πολιτοφυλακές, συμπεριλαμβανομένης της Κατάεμπ Χεζμπολάχ του Ιράκ και των Χούθι της Υεμένης, έχουν σηματοδοτήσει ότι θα συμμετάσχουν στον αγώνα. Ο Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η χώρα του "δεν έχει άλλη επιλογή από το να διασφαλίσει ότι όλα όσα έχει στη διάθεσή της μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντεπίθεση".

Ο Τούρκος πρόεδρος, Ταγίπ Ερντογάν, σε χθεσινή τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ιρανό ομόλογό του, Μασούντ Πεζεσκιάν, πρότεινε να παρεμβληθεί σε ρόλο μεσολαβητή μεταξύ της Τεχεράνης και της Ουάσινγκτον, προκειμένου "να αποκλιμακωθεί η ένταση και να επιλυθούν τα προβλήματα", όπως ανέφερε σε ανακοίνωσή της η τουρκική προεδρία. Σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, ο Τούρκος πρόεδρος πιέζει για τη διοργάνωση μιας τριμερούς συνόδου ΗΠΑ - Ιράν - Τουρκίας.

"Η επιτυχία οποιασδήποτε διπλωματικής πρωτοβουλίας εξαρτάται από την καλή θέληση των ενδιαφερόμενων πλευρών και την αποχή από εχθρικές και απειλητικές κινήσεις στην περιοχή", ήταν η απάντηση του Πεζεσκιάν. Από χθες βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, για επαφές με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν.

Τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πεζεσκιάν είχε και ο Εμίρης του Κατάρ, ενώ προηγουμένως ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, διαβεβαίωσε τον Ιρανό πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσκιάν, ότι το Ριάντ δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί ο εναέριος χώρος ή το έδαφός του για ενέργειες εναντίον της Τεχεράνης.

Κατά το Axios, η Ουάσινγκτον υποδέχεται αντιπροσωπείες τόσο από το Ισραήλ, για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με πιθανούς στόχους μέσα στο Ιράν, όσο και από τη Σαουδική Αραβία, σε επιδίωξη μιας διπλωματικής λύσης.

Στο επίκεντρο πάλι τα πυρηνικά

Το σκεπτικό για μια αμερικανική επέμβαση αλλάζει διαρκώς, αλλά η πρόθεση παραμένει αναλλοίωτη. Ό,τι ξεκίνησε ως μια χειρονομία στήριξης προς τους αντικυβερνητικούς διαδηλωτές του Ιράν, στους οποίους ο Ντόναλντ Τραμπ υποσχέθηκε στις αρχές του χρόνου ότι "η βοήθεια βρίσκεται καθ’ οδόν", μετατρέπεται σε μοχλό άσκησης πίεσης σχετικά με το παλαιόθεν εκκρεμές ζήτημα του ιρανικού οπλοστασίου.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε σε ακρόαση της Γερουσίας την Τετάρτη ότι δεκάδες χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες στην περιοχή ήταν "εντός της εμβέλειας ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και βαλλιστικών πυραύλων". Παρά τη στοχοποίηση του αποθέματος πυραύλων και εκτοξευτών του Ιράν από το Ισραήλ, Ισραηλινοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι το Ιράν διαθέτει πλέον περίπου 2.000 βαρείς βαλλιστικούς πυραύλους, περίπου τον ίδιο αριθμό που είχε την παραμονή του περσινού πολέμου.

Η ιρανική πλευρά αρνείται να διαπραγματευθεί σχετικά με το συμβατικό της οπλοστάσιο. Όσο για το πυρηνικό της πρόγραμμα, προθυμοποιείται απλώς να παγώσει τις ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου, όχι όμως και να τερματίσει τις δραστηριότητες εμπλουτισμού, τις οποίες θεωρεί κυριαρχικό της δικαίωμα.

Γιατί ο Τραμπ κρατά τη στρατιωτική λύση στο τραπέζι

Προφανώς, σε συνθήκες αμφισημίας και αβεβαιότητας, οι Ιρανοί ιθύνοντες προετοιμάζονται για το χειρότερο σενάριο και το επαπειλούμενο κόστος αυξάνεται. Εάν η αναμέτρηση προσληφθεί ως υπαρξιακή, οι αναστολές θα είναι λιγότερες. Περισσότερο από όλους το γνωρίζουν αυτό οι επιτελείς του Πενταγώνου, εξ ου και δεν αποτελούν φανατικούς θιασώτες της στρατιωτικής λύσης. Γιατί λοιπόν ο Τραμπ την κρατά πάνω στο τραπέζι;

Μια ερμηνεία θα ήταν η λανθασμένη ανάγνωση των εσωτερικών δυναμικών του Ιράν, ήτοι η πεποίθηση ότι η προοπτική της αμερικανικής βοήθειας θα αναζωπύρωνε τις αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις. Όμως αντίθετα από τις εντυπώσεις που άφησε ο επικοινωνιακός πόλεμος, το ιρανικό καθεστώς αποδείχθηκε αρκούντως σταθερό. Και ενώ δεν εμφανίζει ρωγμές στον πυρήνα του, παραμένει ταυτόχρονα αρκούντως "πολυκεντρικό", ώστε να μην είναι εύκολο να παραλύσει από μια επιχείρηση "αποκεφαλισμού".

Μια δεύτερη ερμηνεία για τη στάση του Τραμπ είναι η περιπλοκότητα της ισραηλινο-αμερικανικής σχέσης. Οι ΗΠΑ προφανώς ενδιαφέρονται να εξασφαλίσουν ένα περισσότερο "συνεργάσιμο" Ιράν, ώστε να διεμβολίσουν συνολικά τον ευρασιατικό άξονα. Αλλά δεν ενδιαφέρονται (αν εξαιρέσουμε κέντρα του βαθέος κράτους που στοιχειώνει η ρεβάνς για το 1979 και την κρίση των Αμερικανών ομήρων) για περιπέτειες μεγάλου κόστους, εξ ου και τις απορρίπτουν εδώ και είκοσι χρόνια, που καταβάλλει την αντίθετη προσπάθεια ο Βενιαμίν Νετανιάχου με "αποκαλυψιακή" ρητορική. Το Ισραήλ, πάλι, επιδιώκει ένα "συριοποιημένο" Ιράν, αντιμετωπίζοντας την ίδια την κρατική υπόσταση του τελευταίου ως εμπόδιο στην πολιτική καθυπόταξη της περιοχής, χωρίς την οποία η ίδια η επιβίωση του εβραϊκού κράτους θα παραμένει ανοικτό ιστορικό ερώτημα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος θα ήθελε μια ταχεία επιχείρηση χαμηλού κόστους για την αμερικανική πλευρά (προφανώς χωρίς δέσμευση χερσαίων δυνάμεων), αλλά το Ιράν δεν είναι "Βενεζουέλα", τόσο από άποψη μορφολογίας και στρατιωτικών δυνατοτήτων όσο και πολιτικών αντοχών. Η εικόνα μοιάζει πραγματικά αδιέξοδη, εκτός και αν ο Λευκός Οίκος, ο οποίος έως τώρα χαρακτηριστικά κωλυσιεργεί, φυλά κάποιον άσο στο μανίκι.