Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει πακέτο ανταποδοτικών δασμών σε αμερικανικά εισαγόμενα προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ (ετησίως), σε περίπτωση που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει στην απειλή του για επιβολή δασμών σε έξι κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, από την 1η Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο των πιέσεών του για την απόκτηση της δανικής ημιαυτόνομης Γροιλανδίας.

Η λίστα των ευρωπαϊκών αντιμέτρων είχε καταρτιστεί ήδη από πέρυσι, ωστόσο είχε τεθεί σε αναστολή έως τις 7 Φεβρουαρίου, μετά την εκεχειρία που υπεγράφη στον εμπορικό πόλεμο μεταξύ των δύο πλευρών. Οι δασμοί θα ενεργοποιηθούν αυτόματα από εκείνη την ημερομηνία, εκτός εάν η πλειοψηφία των κρατών-μελών αποφασίσει εκ νέου την αναβολή τους.

Τι καλύπτουν οι δασμοί

Στο πλαίσιο της συμφωνίας που υπεγράφη πέρυσι στη Σκωτία μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η ΕΕ είχε αποδεχθεί δασμούς 15% στις περισσότερες εξαγωγές ευρωπαϊκών αγαθών προς τις ΗΠΑ και είχε "παγώσει" την εφαρμογή των δικών της αντιποίνων στα αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ.

Παρά τη συμφωνία, οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς χάλυβα και αλουμινίου εξακολουθούν να επιβαρύνονται με δασμούς 50%, ενώ η ΕΕ είχε συμφωνήσει να καταργήσει δασμούς σε βιομηχανικά προϊόντα και σε ορισμένα αγροτικά αγαθά των ΗΠΑ που εισέρχονται στην κοινή ευρωπαϊκή αγορά.

Οι ανασταλμένοι δασμοί επανέρχονται στο προσκήνιο μετά τις απειλές Τραμπ για επιβολή τιμωρητικών μέτρων σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία, οι οποίες συμμετείχαν σε σχεδιαζόμενη στρατιωτική άσκηση στη Γροιλανδία, έδαφος της Δανίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν θα εγκρίνει παράταση της αναστολής των δασμών αν δεν επιλυθεί το ζήτημα.

Τα προϊόντα που μπαίνουν στο στόχαστρο

Η Boeing αναμένεται να είναι ο μεγαλύτερος "χαμένος" σε ένα νέο γύρο εμπορικής σύγκρουσης. Το ευρωπαϊκό πακέτο προβλέπει δασμούς 25% στα αμερικανικά αεροσκάφη, με την εταιρεία να έχει τη μερίδα του λέοντος των 11 δισ. ευρώ εισαγωγών αμερικανικών αεροσκαφών στην ΕΕ το 2024.

Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης αυτοκίνητα, μπέρμπον και σόγια, σύμφωνα με έγγραφο που δεν έχει δημοσιοποιηθεί επισήμως, αλλά έχει περιέλθει σε γνώση των Financial Times. Στο στόχαστρο βρίσκονται ακόμη εμβληματικά αμερικανικά προϊόντα όπως οι μοτοσικλέτες Harley-Davidson, τα τζιν Levi’s και τα τσιγάρα Lucky Strike.

Επιπλέον, οι δασμοί αφορούν μηχανήματα, ιατρικές συσκευές, χημικά και πλαστικά προϊόντα, καθώς και ηλεκτρολογικό εξοπλισμό.

Γιατί επελέγησαν αυτά τα προϊόντα

Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους εμπορίου, οι στόχοι επιλέχθηκαν με προσοχή. Πρόκειται για προϊόντα που μπορούν να αντικατασταθούν σχετικά εύκολα από άλλες αγορές, ώστε να περιοριστεί η δυσαρέσκεια των καταναλωτών στην ΕΕ. Για παράδειγμα, οι καταναλωτές ουίσκι μπορούν να στραφούν σε σκωτσέζικα ή ιρλανδικά προϊόντα.

Παράλληλα, τα μέτρα στοχεύουν και συγκεκριμένες πολιτικές και εκλογικές ομάδες στις ΗΠΑ. Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Ρεπουμπλικανός βουλευτής Μάικ Τζόνσον και ο επικεφαλής της Ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στο σώμα, Στιβ Σκαλίζ, εκπροσωπούν τη Λουιζιάνα, πολιτεία με ισχυρή παραγωγή σόγιας.

Όπως δήλωσε ο Ιγνάσιο Γκαρσία Μπερθέρο, πρώην ανώτερος αξιωματούχος εμπορίου της ΕΕ, "το βασικό κριτήριο για την κατάρτιση μιας λίστας αντιποίνων είναι να επιλέγονται προϊόντα από τα οποία η ΕΕ δεν εξαρτάται, ώστε να περιορίζεται η οικονομική ζημιά για την Ένωση". Όπως σημείωσε, δευτερεύον κριτήριο είναι η άσκηση άμεσης πολιτικής πίεσης στις ΗΠΑ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίσει τη στήριξη των κρατών-μελών για την υιοθέτηση των δασμών, με ορισμένες πρωτεύουσες να έχουν ήδη ζητήσει την εξαίρεση συγκεκριμένων προϊόντων, φοβούμενες αντίποινα στις δικές τους εξαγωγές, όπως τα αλκοολούχα ποτά και το κρασί. Περισσότερα από 20 δισ. ευρώ προϊόντων έχουν ήδη αφαιρεθεί από την αρχική λίστα.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες έχουν συμφωνήσει και σε ελέγχους εξαγωγών για τα απορρίμματα αλουμινίου, τα οποία εισάγονται στις ΗΠΑ για ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση.

Το ενδεχόμενο του "εμπορικού μπαζούκα"

Η ΕΕ διαθέτει και το λεγόμενο αντικαταναγκαστικό μέσο (Anti-Coercion Instrument – ACI), που υιοθετήθηκε το 2023 αλλά δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ. Το εργαλείο αυτό θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών και άλλων εταιρειών στην ενιαία αγορά και έχει χαρακτηριστεί ως το "εμπορικό μπαζούκα" της Ένωσης.

Μεταξύ άλλων, θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανάκληση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, επιβολή δασμών σε υπηρεσίες όπως το Netflix ή ταινίες του Χόλιγουντ, αποκλεισμό αμερικανικών εταιρειών από δημόσιους διαγωνισμούς, ακόμη και περιορισμούς στην πρόσβαση αμερικανικών τραπεζών στις ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές αγορές.

Η Γαλλία πιέζει για την ενεργοποίηση του ACI, ωστόσο άλλες κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές, εκτιμώντας ότι τέτοια μέτρα θα μπορούσαν να πλήξουν την ευρωπαϊκή οικονομία και τους καταναλωτές, ενώ σε τομείς όπως τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου ή το cloud computing οι εναλλακτικές εκτός ΗΠΑ είναι περιορισμένες.

Επιπλέον, η διαδικασία θεωρείται χρονοβόρα, καθώς απαιτεί έρευνα της Κομισιόν, διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ και έγκριση από ειδική πλειοψηφία κρατών-μελών, κάτι που μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες.