Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 19-Μαϊ-2021 09:12

    Πώς θα γίνει αξιόπιστος εταίρος της ΕΕ η Τουρκία στην εξωτερική πολιτική;

    Πώς θα γίνει αξιόπιστος εταίρος της ΕΕ η Τουρκία στην εξωτερική πολιτική;
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Των Ian Bond, Luigi Scazzieri, Senem Aydin-Duzgit

    Η συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας στην εξωτερική πολιτική και ασφάλεια χρονολογείται από την συμμετοχή της Τουρκίας ως εταίρος στη δυτική Ευρωπαϊκή Ένωση (WEU) το 1992. Η Τουρκία συμμετείχε στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου της WEU, στις ομάδες εργασίας και στα επικουρικά όργανα, αλλά χωρίς δικαιώματα ψήφου. Θα μπορούσε να διορίσει αξιωματούχους και να πάρει μέρος στις επιχειρήσεις της WEU με ίσους όρους με τα πλήρη μέλη. Δεδομένης της συμμετοχής στο ΝΑΤΟ, η Τουρκία ως μέλος-εταίρος της WEU είχε το δικαίωμα να λέει τη γνώμη της για επιχειρήσεις της WEU, και να συμμετέχει στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν assets του ΝΑΤΟ.

    Αυτό άλλαξε με την απόφαση της ΕΕ να διαλύσει την WEU το 1999. Μετά, η Άγκυρα ήταν όλο και πιο ανήσυχη μήπως μείνει εκτός της πολιτικής άμυνας και ασφαλείας της ΕΕ. Η Τουρκία άσκησε βέτο στη δημιουργία ενός άτυπο πλαισίου συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ, έως ότου τα βασικά αιτήματα της ευθυγραμμιστούν με τις ρυθμίσεις του 2003 Berlin Plus, οι οποίες όριζαν πως τα μέλη του ΝΑΤΟ που δεν συμμετέχουν στην ΕΕ, θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε αποστολές της ΕΕ χρησιμοποιώντας assets του ΝΑΤο. Αυτό άνοιξε τον δρόμο σε σημαντικές συνεισφορές από την Τουρκία σε εννέα αποστολές και επιχειρήσεις της ΕΕ, κυρίως με τη μορφή στρατευμάτων και προσωπικού, καθιστώντας την τη χώρα με τη μεγαλύτερη συνεισφορά μετά τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο βασίλειο.

    Η εντατική συνεργασία διήρκησε μέχρι που η Κύπρος εντάχθηκε στην ΕΕ το 2004. Προκειμένου να κατευνάσει τις τουρκικές ανησυχίες αναφορικά με τη συμμετοχή της Κύπρου, η berlin plus δεν επέτρεψε να περιλαμβάνονται μη μέλη του ΝΑΤΟ σε συνεργασίες ΝΑΤΟ-ΕΕ, εκτός κι αν ήταν μέλη του προγράμματος του ΝΑΤΟ "Συνεργασία για την Ειρήνη (PfP) για μη μέλη (που δεν ήταν η Κύπρος). Παρόλα αυτά, μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, η ΕΕ επέμεινε η Κύπρος να γίνει μέρος της συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ. Η Τουρκία με τη σειρά της άσκησε βέτο σε μια συμφωνία ασφάλειας μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Κύπρου, που θα είχε οδηγήσει στο να περιληφθεί η Κύπρος στο Pfp και ως εκ τούτου στη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ. Το βέτο της Τουρκίας ακολούθησε το βέτο της Κύπρου για τη συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας για την ανταλλαγή εμπιστευτικού υλικού και της συμμετοχής της Τουρκίας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας (EDA).

    Αυτό το διπλό βέτο, που είναι ακόμη σε ισχύ, οδήγησε στο πάγωμα του διαλόγου ΕΕ-ΝΑΤΟ και αποτρέπει την ουσιαστική συνεργασία των δύο οργάνων πέρα από το Berlin Plus. Σε επιχειρησιακό επίπεδο η Τουρκία συχνά κάνει τα στραβά μάτια στη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ, αλλά σε στρατηγικό επίπεδο, η συνεργασία είναι πιο δύσκολη. Παρόλα αυτά, η Τουρκία συνεχίζει να συμμετέχει στο EUFOR Althea της ΕΕ στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, με 242 άτομα προσωπικό, κατθιστώντας την ως τη χώρα με τη δεύτερη μεγαλύτερη συνεισφορά στην επιχείρηση. Η άγκυρα θέλει επίσης να ξεκινήσει να συμμετέχει εκ νέου στις αποστολές της ΕΕ σε ουκραανία και Κόσοβο, αφότου ανέστειλε τη συμμετοχή της μετά από την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016 στην Τουρκία.

    Το 2017 η ΕΕ ξεκίνησε τη Μόνιμη Δομημένη Συνεργασία (PESCO) ως έναν τρόπο να επιτρέψει στα κράτη-μέλη και πιθανώς σε τρίτες χώρες, να ενσωματώσουν περαιτέρω την άμυνα τους. Αυτό οδήγησε σε κάποια -αν και περιορισμένη- συζήτηση στην Τουρκία για το αν αυτό θα μπορούσε ή θα έπρεπε να αποτελέσει έναν τρόπο να επιστρέψει στην επίσημη συνεργασία με την ΕΕ, στην ασφάλεια και στην άμυνα. Η επικρατούσα αντίληψη σε ολόκληρη την τουρκική πολιτική ελίτ ότι η PESCO αποτελεί μια αδύναμη πρωτοβουλία και το γεγονός ότι η Κύπρος μπορεί να ασκήσει βέτο στη συμμετοχή της Τουρκίας, γρήγορα έδωσε τέλος στη συζήτηση. 

    Παρόλα αυτά, επισήμως η Τουρκία συνεχίζει να απαιτεί να συμμετάσχει στις αμυντικές πρωτοβουλίες της ΕΕ, δηλαδή στην PESCO καθώς και στο Ευρωπαϊκό Αμυντικό ταμείο. Σύμφωνα με έναν Τούρκο διπλωμάτη από τον οποίο πήραμε συνέντευξη τον Δεκέμβριο του 2020, η ΕΕ δεν θέλει να συζητήσει το θέμα ωστόσο.

    Ως μια χώρα που διαπραγματεύεται την ένταξη στην ΕΕ, η Τουρκία αναμένεται να ευθυγραμμιστεί με την ΕΕ σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβάνοντας την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας, προσυπογράφοντας ανακοινώσεις της ΕΕ και αντιγράφοντας την ουσία της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Στο διάστημα 2006-2011, το ποσοστό ευθυγράμμισης της Τουρκίας ήταν υψηλό, με την άγκυρα να προσυπογράφει μέχρι και 74%-98% των αποφάσεων του Συμβουλίου και των διακηρύξεων που έγιναν από τον ύπατο εκπρόσωπο για θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας της ΕΕ, για λογαριασμό της Ένωσης. ΤΟ ποσοστό ευθυγράμμισης της Τουρκίας έχει μειωθεί σημαντικά έκτοτε και διαμορφώνεται στο 21% το 2019.

    Επίσημες συζητήσεις ΕΕ-Τουρκίας για θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας λαμβάνουν χώρα σε πολιτικό διάλογο υψηλού επιπέδου μεταξύ του ύπατου εκπροσώπου της ΕΕ, του Επιτρόπου της ΕΕ για θέματα γειτονίας και διεύρυνσης, και του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών και του Τούρκου υπουργού για θέματα της ΕΕ. Θέματα σχετικά με την εξωτερική πολιτική και την ασφάλεια καλύπτονται επίσης σε συναντήσεις μεταξύ του πολιτικού διευθυντή του τουρκικού ΥΠΕΞ κι του ομολόγου του στην ΕΕAS. 

    Ωστόσο, όπως επιβεβαιώνουν τα χαμηλά ποσοστά ευθυγράμμισης, υπάρχουν αυξανόμενες τριβές μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας, κυρίως στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Σύρια και στη Ρωσία. Μετά τα συμπεράσματα του συμβουλίου του 2019, η ΕΕ έχει αναστείλει τον πολιτικό διάλογο υψηλού επιπέδου και καμία συνάντηση του Συμβουλίου Σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας δεν πραγματοποιήθηκε έκτοτε. Ωστόσο πραγματοποιήθηκε μια συνάντηση πολιτικών διευθυντών τον Σεπτέμβρη του 2019 και έχουν συνεχιστεί οι επαφές σε προεδρικό και πρωθυπουργικό επίπεδο. Πιο πρόσφατα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel και η πρόεδρος της Κομισιόν Ursula von der Leyen επισκέφθηκε την Άγκυρα για συναντήσεις με τον πρέδρο Erdogan στις 6 Απριλίου.

    Υπάρχουν δύο σημεία για την σχέση της Τουρκίας στην εξωτερική πολιτική και άμυνα με την ΕΕ, για τα οποία φαίνεται ότι υπάρχει ευρεία συμφωνία σε όλο το τουρκικό πολιτικό φάσμα. Το πρώτο είναι ότι η ΕΕ είναι σχετικά ένας ασθενής παράγοντας εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Το δεύτερο είναι ότι αν και η αξιωματική αντιπολίτευση της Τουρκία είναι επικριτική για την μονομέρεια της κυβέρνησης και την υπερβολική εξάρτηση στην σκληρή δύναμη, δεν αμφισβητεί την ουσία των διεκδικήσεων της τουρκικής κυβέρνησης.

    Όταν η Τουρκία είχε πιο φιλικές σχέσεις με την ΕΕ, η Ένωση ήταν σε θέση να επωφεληθεί από τη διπλωματική βαρύτητα της Τουρκίας και τις σημαντικές συνεισφορές της σε αποστολές και επιχειρήσεις της CSDP. Αλλά η Τουρκία δεν ήταν πολύ ικανοποιημένη με τη συνεργασία, δεδομένου ότι η ΕΕ ήταν απρόθυμη να  εμπλέξει την Άγκυρα στις αμυντικές της δομές. Αν και θεωρητικά είναι εφικτή η στενότερη συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας στις acfsp και CSDP, με τη δυνατότητα συμμετοχής της Τουρκίας στα projects PESCO, στην EDF, και στην EDAA, αυτο δεν φαίνεται εύλογο εκτός αν βελτιωθούν σημαντικά οι σχέσεις.

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://www.cer.eu/publications/archive/policy-brief/2021/eu-foreign-security-and-defence-policy-co-operation

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ