Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 30-Δεκ-2020 08:07

    Ευκαιρίες και απειλές για την Ευρωπαϊκή Ένωση στην Αρκτική

    Ευκαιρίες και απειλές για την Ευρωπαϊκή Ένωση στην Αρκτική
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Andrea Raspotnik

    "Η γεωγραφία αλλάζει -παρόλο που δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη γεωγραφία", ήταν τα λόγια του τότε υπουργού Εξωτερικών της Νορβηγίας, Jonas Gahr Store, πριν από σχεδόν 10 χρόνια, όταν αποτύπωνε συνοπτικά την ουσία της αλλαγής της Αρκτικής - από τον αντίκτυπο της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής έως την αυξημένη ευαισθητοποίηση για όλα τα ζητήματα που αφορούν την περιοχή. Μια δεκαετία αργότερα, η ανάλυση του Store είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Η Αρκτική εξακολουθεί να αλλάζει διαρκώς. Και είναι ένας ταχύς ρυθμός αλλαγής, όπως δείχνουν οι τρομερά υψηλές θερμοκρασίες στην Ευρασιατική Αρκτική, οι προσπάθειες στρατιωτικοποίησης της Ρωσίας, τα αυξανόμενα περιφερειακά συμφέροντα της Κίνας ή τα tweets ενός ιδιαίτερα πολωτικού (πρώην) Προέδρου των ΗΠΑ.

    Παρά πόδα βρίσκεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα περίπλοκο πλάσμα που βρέθηκε επίσης αντιμέτωπο με πολλαπλές κρίσεις και τις επακόλουθες δυσκολίες τους που καλούν για αλλαγή. Μια Ένωση που βρίσκεται επί του παρόντος στη διαδικασία καθορισμού του ρόλου που θέλει να διαδραματίζει στην ασφάλεια και την άμυνα. Μια Ένωση που επίσης σκέφτεται την παρουσία της στην Αρκτική, τα συμφέροντα και την επιρροή της. Κατά τα τελευταία 10 χρόνια, το ζήτημα της ασφάλειας δεν ήταν ψηλά στην ατζέντα της ΕΕ για την Αρκτική, ούτε η Αρκτική έπαιζε σημαντικό ρόλο στους ευρύτερους ευρωπαϊκούς προβληματισμούς σχετικά με την ασφάλεια και την άμυνα. Αλλά μήπως αυτό πρόκειται να αλλάξει;

    Η στρατηγική και η ασφάλεια είναι για πάντα

    Τον τελευταίο καιρό, η ΕΕ αισθάνθηκε την ανάγκη να προσαρμόσει το ανάστημά της στην ολοένα και πιο συγκρουόμενη παγκόσμια σκηνή, είτε λόγω της αναδυόμενης αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων, της μεταβαλλόμενης διατλαντικής σχέσης, της πιο αποφασιστικής Κίνας ή των συνεχών συγκρούσεων της Ένωσης με τη Ρωσία. Για να ευθυγραμμίσει τις διαφορετικές κουλτούρες στρατηγικής των κρατών μελών της και για την αμοιβαία κατανόηση των απειλών και των δυνατοτήτων, η ΕΕ αναπτύσσει επί του παρόντος μια Στρατηγική Πυξίδα, η οποία αναμένεται να υιοθετηθεί στις αρχές του 2022. Η Παγκόσμια Στρατηγική του 2016 έχει ήδη αλλάξει τις αντιλήψεις της ΕΕ. Πλέον έχει γίνει ένας ισχυρός παίκτης, που θέλει να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του και να προστατεύσει την Ένωση και τους πολίτες του. Ωστόσο, η Παγκόσμια Στρατηγική εντυπωσίασε επίσης με την ασάφεια της για το πώς πρέπει η ΕΕ να ανταποκρίνεται πραγματικά σε όλες τις κρίσεις και τις συγκρούσεις παγκοσμίως, για να μην μιλήσουμε για εκείνες στην περιφέρεια της Ευρώπης. Η Στρατηγική Πυξίδα πρέπει επομένως να φέρει λίγο φως σε αυτό το σκοτάδι στρατηγικής. Αν και είναι απίθανο να θεραπευτούν όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ασφάλεια και η άμυνα της ΕΕ, Η Στρατηγική Πυξίδα της ΕΕ θα μπορούσε να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για να γεφυρωθούν οι διαφορές των κρατών μελών όσον αφορά την αντίληψη των απειλών και τις προοπτικές των στρατηγικών και να προωθηθούν συμφωνίες σε μερικούς τομείς προτεραιότητας για τη διαχείριση κρίσεων και τη δυνατότητα και ανάπτυξη εταιρικής σχέσης.

    Σε ένα πρώτο βήμα, μια ολοκληρωμένη ανάλυση απειλών - η πρώτη του είδους της - εντόπισε τις απειλές του άμεσου μέλλοντος που επηρεάζουν περισσότερο την ασφάλεια της Ένωσης. Μεταξύ άλλων, αυτές οι προκλήσεις αφορούν την επιβράδυνση της παγκοσμιοποίησης, τη μεγάλη (οικονομική) αντιπαλότητα, την κλιματική αλλαγή, τις περιφερειακές αστάθειες και ένα ευρύ φάσμα υβριδικών κινδύνων που προέρχονται από κρατικούς και μη κρατικούς φορείς. Όλα έχουν άμεση σχέση με την Αρκτική. Αλλά μπορεί η περιοχή να ταιριάξει στο καλούπι των ευρωπαϊκών στρατηγικών προβληματισμών, των αντιλήψεων περί απειλών και των επιπτώσεων στην ασφάλεια και την άμυνα;

    Η Ένωση που με αγνόησε

    Κατά την τελευταία δεκαετία, η περιοχή της Αρκτικής δεν καταλάμβανε καθόλου θέση σε συζητήσεις σχετικά με στρατηγικές προοπτικές, έλλειψη δυνατοτήτων ή μέσα για τη διαχείριση κρίσεων. Από τη μία πλευρά, η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλυψε μάλλον δειλά τα θέματα ασφάλειας της Αρκτικής στα έγγραφα περιφερειακής πολιτικής της και συζήτησε την ασφάλεια μόνο με έναν γενικό, έμμεσο τρόπο. Αυτή η συζήτηση περιλάμβανε την ενίσχυση της περιφερειακής και πολυμερούς συνεργασίας χαμηλότερων επιπέδων, την πίστη σε μια διεθνή έννομη τάξη και το όραμα μιας συνεταιριστικής Αρκτικής που δεν επηρεάζεται από τυχόν παράπλευρες επιπτώσεις. Η παγκόσμια στρατηγική του 2016 ακολούθησε την ίδια γραμμή, επισημαίνοντας την Αρκτική ως έναν πιθανό τόπο επιλεκτικής συνεργασίας με τη Ρωσία. Από την άλλη πλευρά, η ειρηνική και σταθερή Αρκτική του 21ου αιώνα μπορεί να είχε παράσχει πολύ λίγα κίνητρα (ή προβλήματα ασφάλειας που σχετίζονται με τη Ρωσία) για να συμπεριληφθεί σε διεξοδικές αναλύσεις για θέματα ασφάλειας και άμυνας.

    Ωστόσο, αυτό μπορεί να αλλάξει καθώς η Ένωση αναγνωρίζει ολοένα και περισσότερο τη μεταβαλλόμενη γεωπολιτική δυναμική της Αρκτικής και την ανάγκη διαχείρισής της υπό το πρίσμα των μεταβαλλόμενων ζητημάτων περιφερειακής και παγκόσμιας ασφάλειας. Τόσο η αναθεωρημένη πολιτική της Γερμανίας για την Αρκτική (Αύγουστος 2019) όσο και η πολιτική άμυνας της Γαλλίας για την Αρκτική (Οκτώβριος 2019) ανταποκρίθηκαν στις μεταβαλλόμενες πτυχές ασφάλειας της Αρκτικής. Πρόσφατα, η Σουηδία - στη νέα στρατηγική της για την Αρκτική (Οκτώβριος 2020) - προέτρεψε την ΕΕ να προσδιορίσει το στρατηγικό της ενδιαφέρον για την περιοχή, δεδομένου του μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος πολιτικής ασφάλειας. Ομοίως, η Πολωνία θα επισημάνει την άνοδο των πολιτικών εντάσεων στην Αρκτική, καθώς έχουν συνέπειες για τη διεθνή συνεργασία και τον διάλογο στην επερχόμενη Πολική Πολιτική της. Θα μπορούσαν άραγε ορισμένα από τα μεμονωμένα ζητήματα ασφάλειας των κρατών μελών για την Αρκτική να έχουν βρει το δρόμο τους στην ανάλυση απειλών της Στρατηγικής Πυξίδας; Εάν ναι, ποιο ρόλο θα μπορούσε να διαδραματίσει το σύγχρονο περιβάλλον ασφάλειας της Αρκτικής για τις στρατηγικές προοπτικές ασφάλειας της Ένωσης μετά το 2022;

    Πολλές δυνατότητες

    Ορισμένοι από τους στόχους της Στρατηγικής Πυξίδας ενδέχεται να μην είναι συμβατοί με τη σχέση ΕΕ-Αρκτικής ή να είναι τουλάχιστον υπερβολικοί εάν ληφθεί υπόψη η εκλεκτική περιφερειακή κατάσταση της περιοχής. Στις Βρυξέλλες, η Αρκτική βρίσκεται στη σφαίρα της "ήπιας πολιτικής" - δεν είναι γραμμένη στις Συνθήκες, χωρίς διακριτή πρόβλεψη στον προϋπολογισμό και κανένα βιβλίο κανόνων σχετικά με τον τρόπο προστασίας της Αρκτικής. Ωστόσο, μια αναθεωρημένη πολιτική της ΕΕ για την Αρκτική, η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί το φθινόπωρο του 2021, θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως σημαντικός περιφερειακός πρόλογος της Στρατηγικής Πυξίδας. Η αναθεώρηση της πολιτικής στην Αρκτική ενδέχεται να μην χρειάζεται καν να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα και ανοιχτά ζητήματα ασφαλείας που σχετίζονται, για παράδειγμα, με τις κινεζικές επενδύσεις στην περιοχή ή τις ρωσικές προσπάθειες για αύξηση του ελέγχου της ναυσιπλοΐας στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της.

    Ωστόσο, το θεσμικό έργο που θα φέρει την επικαιροποίηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια συγκεκριμένη και ολοκληρωμένη κατανόηση των ανησυχιών ασφάλειας που μοιράζονται τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη, στον καθορισμό των στρατηγικών στόχων και ενδεχομένως σε μια απόρρητη αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο η Ένωση θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές προκλήσεις ασφάλειας της Αρκτικής. Μια ανάλυση απειλών από την ασφάλεια της Αρκτικής θα μπορούσε επίσης να αναδείξει τις δυνατότητες που έχει η ΕΕ να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ανάπτυξης ή αναβίωσης νέων περιφερειακών μέσων συνεργασίας που υπερβαίνουν το Αρκτικό Συμβούλιο. Αυτό θα μπορούσε να δώσει ώθηση για τη σωστή διαχείριση του αυξανόμενου διεθνούς ενδιαφέροντος για την Αρκτική και να εξουδετερώσει τον αναδυόμενο παγκόσμιο γεωπολιτικό ανταγωνισμό που επηρεάζει επίσης την Αρκτική. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μην έχει τη δύναμη ή τη γεωγραφική εμβέλεια να αντιμετωπίσει όλα τα προβλήματα ασφάλειας που σχετίζονται με την Αρκτική, έχει σίγουρα τη φιλοδοξία και τη δυνατότητα να προσφέρει κατευθυντήριες γραμμές για τον καλύτερο τρόπο διαχείρισης της ανάπτυξης της Αρκτικής.

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ