Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 19-Οκτ-2021 09:02

    Θα είναι η Ρωσία αυτή που θα σώσει την ΕΕ από την ενεργειακή κρίση

    Θα είναι η Ρωσία αυτή που θα σώσει την ΕΕ από την ενεργειακή κρίση
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Sergei Kapitonov

    Με τις τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη να υπερβαίνουν τα 1000 δολάρια ανά 1000 κυβικά μέτρα, και τους Ευρωπαίους κατασκευαστές λιπασμάτων και χάλυβα να σταματούν την παραγωγή και να μειώνουν τις εξαγωγές εξαιτίας της αύξησης του κόστους, τι έχει οδηγήσει στην κρίση, και πώς αυτή μπορεί να επιλυθεί;

    Η τρέχουσα αναταραχή στην αγορά αερίου, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ίδια την Ευρώπη. Τα τελευταία 15 χρόνια, οι χώρες της ΕΕ ήταν αυτές που δημιούργησαν το μοντέλο τιμολόγησης που διασφαλίζει χαμηλές τιμές όταν η ζήτηση είναι χαμηλή (όπως πέρυσι, εξαιτίας της πανδημίας), αλλά σημαίνει πως όταν η ζήτηση είναι υψηλή, οι τιμές αυξάνονται.

    Ιστορικά, η Ευρώπη είχε και τη δική της βιομηχανία φυσικού αερίου και εισήγαγε αέριο από τη Σοβιετική ¨Ένωση, τη Νορβηγία και τη Βόρεια Αφρική. Από τη στιγμή που οι παραγωγοί φυσικού αερίου χρειάζονται κάποιου είδους εγγύηση αποπληρωμής μετά από επενδύσεις εκατομμυρίων στην ανάπτυξη κοιτασμάτων και στην κατασκευή αγωγών, καθιερώθηκε ένα σύστημα μακροπρόθεσμων συμβάσεων, 20-30 ετών, που θα εγγυηθεί τις πωλήσεις αερίου για τις επόμενες δεκαετίες.

    Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο μηχανισμός καθορισμού της τιμής ήταν η τιμή του πετρελαίου η ενός καλαθιού πετροχημικών προϊόντων. Όταν οι τιμές του πετρελαίου διαμορφώθηκαν στο ιστορικό υψηλό των 140 δολαρίων το βαρέλι το 2008, προκαλώντας τις ρωσικές τιμές αερίου να αυξηθούν στα 500-1000 δολάρια κυβικά μέτρα, η Ευρώπη ανέλαβε δράση. Ξεκινώντας το 2009, η Gazprom αντιμετώπισε ένα κύμα διαδικασιών διαιτησίας από τους πελάτες της, κυρίως με στόχο την αλλαγή της φόρμουλας τιμολόγησης.

    Στα επόμενα 10 χρόνια, οι χώρες της ΕΕ κατάφεραν να φέρουν σημαντικές αλλαγές στους μηχανισμούς καθορισμού των τιμών που χρησιμοποιούνται στα ρωσικά συμβόλαια αερίου. Το 2010, μόλις το 10%-15% των συμβολαίων της Gazprom περιλάμβανε στοιχείο spot τκμής (επιτρέποντας την ταχεία παράδοση και πληρωμή). Μέχρι το τέλος του 2020, αυτό το ποσοστό είχε αυξηθεί στο 87%.

    Ένας άλλος Ρουβίκωνας ήταν το τρίτο ενεργειακό πακέτο της ΕΕ που εγκρίθηκε το 2009, πράγμα που σήμαινε ότι η Gazprom δεν θα μπορούσε πλέον αποτελεσματικά να έχει στην κατοχή της τους αγωγούς που χρησιμοποιεί για να μεταφέρει αέριο στην Ευρώπη. Η νέα νομοθεσία οδήγησε τη Ρωσία να εγκαταλείψει το project με τον αγωγό South Stream, και προκάλεσε προβληματα τόσο με το OPAL (την επέκταση του Nord Stream 1) όσο και με το Nord Stream 2.

    Τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια της Gazprom βρέθηκαν επίσης υπό πίεση. Μια εξαετής αντιμονοπωλιακή έρευνα από την Κομισιόν σε συνδυασμό με τις τάσεις της αγοράς, υποχρέωσαν την Gazprom να αφαιρέσει τις ρήτρες από τις συμβάσεις της που απαγορεύουν την επανεξαγωγής αερίου σε τρίτες χώρες, παρόλο που τέτοιες ρήτρες παραμένουν σε συμβόλαια LNG σε όλο τον κόσμο.

    Παρόλες τις δυσκολίες στη σχέση της με την Ευρώπη την τελευταία δεκαετία, η Gazprom έχει επενδύσει αρκετά στην ανάπτυξη των κοιτασμάτων και υποδομών μεταφοράς φυσικού αερίου στο βόρειο τμήμα της Ρωσίας, καθώς και στην κατασκευή αρτηριακών αγωγών για εξαγωγές. Η εξόρυξη ξεκίνησε στο τεράστιο πεδίο Bovanenkovo στη Χερσόνησο Γιαμάλ το 2012, και το 2021 έφτασε την πλήρη προγραμματισμένη χωρητικότητα των 115 δισ. Κυβικών μέτρων ετησίως. Η Gazprom μετακινείται προς τον Βορρά, αναπτύσσοντας ένα άλλο Γιαμάλ πεδίο, το Kharasavey, του οποίου η ικανότητα θα διαμορφωθεί στα 32 δισ. Κυβικά μέτρα ετησίως.

    Σε αυτό το πλαίσιο, η Gazprom προωθεί ενεργά το αφήγημα ότι έχει ένα τεράστιο πλεόνασμα παραγωγικής ικανότητας σε σχέση με τη ζήτηση: περίπου 150 δισ. Κυβικά μέτρα, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο, Alexei Miller. Πρόκειται για έναν πραγματικά τεράστιο όγκο. Μεγαλύτερο από τη συνολική ετήσια παραγωγή της Νορβηγία (της δεύτερης μεγαλύτερης χώρας προμήθειας με αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά) ή της Αυστραλίας (του μεγαλύτερου προμηθευτή LNG παγκοσμίως). Εάν η Gazprom έχει όντως τόση πρόσθετη παραγωγική ικανότητα (δεν έχουν πειστεί όλοι ότι έχει), τότε η ρωσική εταιρεία είναι σε θέση να βγάλει μόνη της την Ευρώπη από οποιαδήποτε ενεργειακή κρίση.

    Το ότι μπορεί ωστόσο δεν σημαίνει και ότι είναι υποχρεωμένη να το κάνει. Η Gazprom δεν υποχρεώνεται νομικά να βάλει τους spot όγκους της (τυχόν προμήθειες που μπορεί να έχει επιπλέον των μακροπρόθεσμων συμβάσεων) στην αγορά για οποιονδήποτε λόγο. Το ίδιο ισχύει και για την ικανότητα μεταφοράς. Αυτή τη στιγμή, η ρωσική εταιρεία παρακάμπτει τους περιορισμούς στη χρήση του μισού γερμανικού αγωγού OPAL: θα μπορούσε να έχει επικαλεστεί τις ρυθμίσεις της ΕΕ και να αποφύγει να τις προσπεράσει, δημιουργώντας ως εκ τούτου ένα ακόμη μεγαλύτερο έλλειμμα και περισσότερη αναστάτωση στην αγορά. Εάν συμβεί μια παρόμοια κρίση στο μέλλον, όπου το 50% του Nord Stream 2 θα είναι αποκλεισμένο, τότε νομικά, η Gazprom θα έχει κάθε νομικό δικαίωμα να αγνοήσει, να αρνηθεί να αυξήσει τις προμήθειες μέσω εναλλακτικών αγωγών αερίου, και τελικά να πει στην Ευρώπη να λύσει τα προβλήματα της μόνη της.

    Στα μάτια πολλών εταίρων της, η Gazprom έχει γίνει κάτι περισσότερο από έναν απλώς πιστοποιημένο προμηθευτή στην ευρωπαϊκή αγορά. Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ δεν ασκεί απλώς ισχυρές πιέσεις στην Gazprom. Έχει προνοήσει για αυτό. Ακόμη και μετά την κρίση στην Ουκρανία το 2014, η ΕΕ ποτέ δεν ταύτισε την Gazprom με την ρωσική εξωτερική πολιτική. Ο κολοσσός αερίου συνέχισε να αποκομίζει ετήσια έσοδα 30-40 δισ. δολαρίων στην Ευρώπη, αποφεύγοντας τις κυρώσεις και ολοκληρώνοντας την κατασκευή νέων αγωγών αερίου στις χώρες της ΕΕ.

    Αλλά αυτή η μαγική αύρα θα μπορούσε να εξαφανιστεί εάν δεν ήταν η Gazprom αυτή που έρχεται να βοηθήσει την Ευρώπη στην τρέχουσα κρίση, αλλά η Νορβηγία για παράδειγμα ή προμηθευτές LNG που είναι σε θέση να ανακατευθύνουν ταχύτατα τις προμήθειες τους στις ευρωπαϊκές ακτές εάν η τιμή είναι η σωστή. Και αργότερα, έχοντας υπολογίσει τις ζημιές τους από την κρίση του αερίου το 2021, οι ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να ξεκινήσουν πιο ενεργά να επενδύουν στην ενεργειακή μετάβαση και σταδιακά να αποδεσμευτούν όχι μόνο από το ρωσικό αέριο, αλλά από το αέριο γενικότερα. Για αυτόν τον λόγο, η άμεση σταθεροποίηση της αγοράς φυσικού αερίου στην Ευρώπη δεν είναι μόνο προς το συμφέρον ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που καταρρέουν, και της Gazprom επίσης.

    Παραδόξως, η ΕΕ έχει γίνει όμηρος της δικής της ενεργειακής πολιτικής. Σε πιο ήρεμους καιρούς, περιόρισε και αναμόρφωσε τη συνεργασία της με την Gazprom, αλλά όταν ήρθε πάλι κρίση, προσέφυγε στην εταιρεία για την αύξηση του εφοδιασμού. Ωστόσο η Gazprom παραμένει ακόμη κάτι περισσότερο από μια απλώς εταιρεία παροχής αερίου στην Ευρώπη. Η Εταιρεία αναμένεται να διατηρήσει την επιρροή της στην αγορά. Εξακολουθεί να κυριαρχεί στις εισαγωγές φυσικού αερίου της ΕΕ -με αντιστοιχία μεγαλύτερη του 40%- και αυτό συνεπάγεται τεράστια ευθύνη. Το πώς η Gazprom διαχειρίζεται τη μοναδική της θέση αυτή τη στιγμή, θα καθορίσει το μέλλον όλων των ρωσικών αγωγών φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://carnegiemoscow.org/commentary/85545

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ