Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 11-Νοε-2021 00:05

    Ρωσία και Λευκορωσία: Γιατί η Μόσχα κέρδισε τόσα λίγα;

    Πουτιν Λουκασενκο
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Maxim Samorukov

    Για τρία χρόνια, οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Λευκορωσίας περιστρέφονταν γύρω από συνομιλίες για περίπου 30 προγράμματα ενοποίησης, αλλά όταν οι δύο χώρες υπέγραψαν τελικά τα έγγραφα στις 4 Νοεμβρίου, δεν υπήρξε κάθαρση. Παρά τα χρόνια σπέκουλας και φόβου για την κυριαρχία της Λευκορωσίας σχετικά με το ποια μορφή θα μπορούσε να έχει μια στενότερη ενοποίηση, τα προγράμματα περιορίστηκαν τελικά σε μια ως επι το πλείστον μη δεσμευτική ρητορική.

    Πίσω στο 2019, ο Λευκορώσος ηγέτης Αλεξάντερ Λουκασένκο αντιστάθηκε λυσσαλέα στις απαιτήσεις της Ρωσίας να δημιουργηθεί μια οντότητα που θα ήταν περισσότερο ενοποιημένη και από την Ευρωπαϊκή ¨Ένωση, με κοινούς πολιτικούς θεσμούς, ενιαίο νόμισμα και υπερεθνικά ρυθμιστικά σώματα. Το 2021, αποδυναμωμένος από τις μαζικές διαδηλώσεις που ακολούθησαν την αμφιλεγόμενη επανεκλογή του τον Αύγουστο του 2020 και όλο και περισσότερο απομονωμένος από τη Δύση, φαινόταν στριμωγμένος και καταδικασμένος να υποκύψει στις πιέσεις της Μόσχας για στενότερη ενοποίηση.

    Ωστόσο το Κρεμλίνο έχει τώρα αφαιρέσει κάθε ένδειξη ριζικών αλλαγών στις σχέσεις των δύο χωρών, μετατρέποντας τα περιβόητα προγράμματα ενοποίησης σε μια ασαφή διακήρυξη προθέσεων για το μακρινό μέλλον: κάτι που η Ρωσία και η Λευκορωσία έχουν ήδη δει σε μεγάλο βαθμό. Ακόμη λιγότερο φιλόδοξοι στόχοι, όπως ένα κοινό φορολογικό σύστημα και νομισματική πολιτική, έφυγαν και αυτά. Τα σχέδια ενοποίησης που απομένουν, αφορούν κυρίως σε ασήμαντα ζητήματα όπως το σύστημα αλληλογραφίας και πολιτικές ταξιδιών. Τα σχέδια να σταλεί Λευκορώσος κοσμοναύτης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό δύσκολα μπορούν να αντικαταστήσουν το ενιαίο νόμισμα και την ενιαία ρυθμιστική αρχή ενέργειας που αναμενόταν πριν από λίγο καιρό.

    Αντί να εκμεταλλευτεί την απομόνωση του Μινσκ, η Μόσχα έκανε πίσω. Αυτό εγείρει το ερώτημα του πόσο σωστά κατανοούμε το έπος της στενότερης ενοποίησης, και ποιες είναι οι πραγματικές προτεραιότητες για τη Ρωσία και τη Λευκορωσία.

    Φαίνεται ότι η ελευθερία ελιγμών στη Δύση δεν ήταν ο καθοριστικός παράγοντας που βοήθησε τον Λουκασένκο να αντέξει την πίεση από τη Μόσχα στο παρελθόν. Η λίστα των νέων προγραμμάτων είναι γεμάτη με συμβιβασμούς και ασφαλώς αποτυπώνει πολλές από τις ευχές της πλευράς της Λευκορωσίας.

    Επομένως, δεν ήταν το φλερτ με τη Δύση που εμπόδισε τη Ρωσία να κάνει πρόοδο στο μέτωπο της Λευκορωσίας. Ένα μεγαλύτερο πρόβλημα για τη Μόσχα ήταν ο απόλυτος έλεγχος της χώρας από τον Λευκορώσο ηγέτη. Ο Λουκασένκο βρίσκεται στον πυρήνα της μηχανής της κυβέρνησης της Λευκορωσίας, επομένως είναι επικίνδυνο να τον πιέζεις πολύ. Λίγα έχουν αλλάξει από αυτή την άποψη στο περασμένο ενάμιση έτος, το οποίο εξηγεί γιατί η τρέχουσα διαπραγμάτευση μεταξύ Μινσκ και Μόσχας για τα προγράμματα ενοποίησης, είναι όμοια με τη σχέση τους πριν από 10-20 χρόνια.

    Ασφαλώς, οι ελιγμοί του Λουκασένκο στη Δύση ενίσχυσαν κάπως τις θέσεις του, αλλά η επικρατούσα λογική στη Μόσχα ήταν και πάλι η απροθυμία να αναλάβει ένα ρίσκο ασκώντας υπερβολική πίεση στο Μινσκ. Σε κάθε περίπτωση, δεν υπήρχε μεγάλη ανάγκη για τόσο μεγάλη πίεση: η Ρωσία ήταν γενικώς ικανοποιημένη με την κατάσταση των σχέσεων της με τη Λευκορωσία.

    Το Κρεμλίνο πιθανότατα θα ήθελε να δει την εισαγωγή ενός ενιαίου νομίσματος και υπερεθνικών ρυθμιστικών αρχών, αλλά όχι με οποιοδήποτε κόστος. Το να σταματήσει τη Λευκορωσία από το να αυτομολήσει προς τη Δύση, είναι πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα.

    Το 2019 ο ίδιος ο Λουκασένκο κοίταζε προς τη Δύση, επομένως έπρεπε να περιοριστεί με απαιτήσεις για βαθύτερη ενοποίηση. Αλλά το 2021, αυτό το πρόβλημα δεν είναι πλέον επίκαιρο, και οι κίνδυνοι προκύπτουν κυρίως από την εγχώρια κρίση στη Λευκορωσία. Από αυτή την άποψη, η υπερβολική πίεση για ενοποίηση μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό, από τη στιγμή που θα θέσει την κυβερνώσα ελίτ της Λευκορωσίας απέναντι από τη Μόσχα. Δύσκολα θα ήθελε εξάλλου να διακινδυνεύσει να χάσει το status της, με το να συγχωνευτεί σε ένα ουσιαστικά ενοποιημένο κράτος με τη Ρωσία.

    Είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να προχωρήσει σε συνταγματική μεταρρύθμιση και σε ελεγχόμενη μετάβαση της εξουσίας, για να περιορίσει τον κίνδυνο η Λευκορωσία να πάει προς τη Δύση ως αποτέλεσμα της εσωτερικής πολιτικής της αστάθειας. Η ελίτ της Λευκορωσίας και ακόμη και ο ίδιος ο Λουκασένκ είναι σε κάποιο βαθμό έτοιμοι να συνεργαστούν με τη Μόσχα σε αυτό το ζήτημα. Ανησυχούν για τη διατήρηση των προνομίων τους μακροπρόθεσμα και κατανοούν ότι πιθανότατα θα χρειαστούν τη στήριξη της Ρωσίας για να το κάνουν.

    Δεν είναι τυχαίο ότι η υπογραφή των χαρτών ενοποίησης συνέπεσε με άλλο ένα σημαντικό γεγονός στην πολιτική σκηνή της Λευκορωσίας στις 4 Νοεμβρίου: ο Λουκασένκο αποδέχθηκε το τελικό σχέδιο ενός νέου συντάγματος και δήλωσε για άλλη μια φορά ότι θα διεξαχθεί δημοψήφισμα για αυτό, τον ερχόμενο Φεβρουάριο. Η τελική διατύπωση του εγγραφούν είναι ακόμη άγνωστη, κάτι που υποδηλώνει ότι ο Λουκασένκο δεν θα είναι ξανά υποψήφιος για πρόεδρος. Κατανοεί ότι αυτό θα ήταν πολύ επικίνδυνο για όλους.

    Εάν ο Λευκορώσος ηγέτης σχεδίαζε να έχει επανεκλεγεί για αρκετές θητείες ακόμη, δεν θα υπήρχε πρόβλημα με το κείμενο του νέου συντάγματος. Θα ήταν αρκετό να γίνουν κάποιες μικρές αλλαγές στο παλιό, με ελαφρές υποδείξεις στις τρέχουσες τάσεις: να τεθεί εκτός νόμου ο γάμος των ομοφύλων και να επιβεβαιωθεί η πολεμική δόξα του παρελθόντος. Ως ένδειξη εκδημοκρατισμού, ο πρόεδρος θα περιοριζόταν σε δύο θητείες, οι οποίες θα μπορούσαν να του επιτρέψουν να είναι υποψήφιος για δύο ακόμη πενταετείς περιόδους με το πρόσχημα ότι οι έξι προηγούμενες θητείες ήταν με βάση το παλιό σύνταγμα και επομένως δεν θα πρέπει να ληφθούν υπόψη.

    Αλλά δεν είναι αυτό που συμβαίνει, προφανώς επειδή ο Λουκασένκο καταλαβαίνει ότι δεν πρέπει να θέσει ξανά υποψηφιότητα και ότι είναι ώρα να φύγει. Αλλά δεν έχει καταλήξει ακόμη σε μια στρατηγική ασφαλούς εξόδου, εξ ου και η αμφιταλάντευση του μεταξύ ολοκληρωμένων και μη σχεδίων, του νέου καθεστώτος για τη Λαϊκή Συνέλευση της Λευκορωσίας και ούτω καθ’ εξής.

    Στην τρέχουσα κατάσταση, ο κύριος στόχος για το Κρεμλίνο είναι να διατηρήσει μια ελεγχόμενη, φιλορωσική μετάβαση της εξουσίας. Θέλει να αποτρέψει τον Λουκασένκο και την ελίτ της Λευκορωσίας από το να επιδοθούν σε αναζήτησή νέων συμμάχων και να εκπονήσουν νέα σχέδια. Μια τέτοια συμπεριφορά θα μπορούσε να κλιμακώσει την κατάσταση στο εσωτερικό και να ωθήσει την ΕΕ και τις ΗΠΑ να αναζητούσαν νέες προσεγγίσεις, οι οποίες θα μπορούσαν ξανά να οδηγήσουν τη Λευκορωσία προς τη Δύση.

    Ασφαλώς, η Μόσχα μπορεί να προσπαθήσει να κερδίσει κάποια μικρά μπόνους απο΄το Μινσκ στην πορεία, όπως το να ανοίξει ένα εκπαιδευτικό κέντρο πυραυλικής άμυνας κοντά στην πόλη Grodno της ΛΕυκορωσίας ή να ενοποιήσει το καθεστώς βίζα των δύο χωρών. Αλλά αυτό δεν θα αλλάξει την κορυφαία προτεραιότητα της Μόσχας: Να καταστήσει σαφές ότι τα πράγματα δεν θα γίνουν χειρότερα. Και εάν αυτό απαιτεί να θυσιαστεί η στενότερη ενοποίηση υπέρ μιας εύρυθμης μετάβασης της εξουσίας, ας είναι.

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://carnegiemoscow.org/commentary/85749

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ