Υπάρχει ένα νήμα που συνδέει τους δασμούς με την ανατροπή ενός ξένου ηγέτη. Όλα έχουν να κάνουν με τη διεύρυνση της εξουσίας της προεδρίας των ΗΠΑ. Με τον κατακλυσμό του από εκτελεστικά διατάγματα και τις καθημερινές προκλήσεις προς το δικαστικό σύστημα που τροφοδοτούν έναν αδιάκοπο κύκλο ειδήσεων από τον Λευκό Οίκο, λίγοι αναρωτιούνται αν υπάρχει μια φιλοσοφία που καθοδηγεί τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τους στενότερους συμβούλους του. Οι βαρύγδουπες ανακοινώσεις και οι "ψυχαγωγικές" παρατυπίες από αξιωματούχους και τον ίδιο τον πρόεδρο κάνουν εύκολο το να υποθέσει κανείς ότι δεν υπάρχει πίσω απ’ όλα αυτά κάτι συνεκτικό. Κι όμως, υπάρχει κατά κάποιο τρόπο μια "θεωρία Τραμπ".

Οι περισσότερες ενέργειες της κυβέρνησης –οι αμφιλεγόμενες συναλλαγές με κρυπτονομίσματα, ο διορισμός αναρμόδιων πολιτικών συμμάχων του αρχηγού του κράτους σε υψηλές θέσεις, οι αντισυνταγματικές απελάσεις και αναπτύξεις της Εθνοφρουράς, η ανατροπή ενός ηγέτη της Λατινικής Αμερικής– έχουν μια εσωτερική λογική που τις συνέχει. Αποτελούν προσπάθειες διεύρυνσης της εκτελεστικής εξουσίας, βήματα προς έναν τύπο αυτοκρατορικής προεδρίας.

Εκείνο που περιορίζει την εξουσία οποιουδήποτε πολιτικού φορέα, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου των ΗΠΑ, είναι πόσο αποτελεσματικός μπορεί να είναι στην κινητοποίηση πόρων, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού, για την επίτευξη των στόχων του. Επιπλέον, οι νόμοι και οι γενικές νόρμες που εφαρμόζονται στη συμπεριφορά οποιουδήποτε κατόχου αξιώματος λειτουργούν ως θεσμικά "φρένα".

Ο Τραμπ προσπαθεί να μετασχηματίσει ακριβώς αυτές τις νόρμες γύρω από την προεδρία των ΗΠΑ. Θα είχε θεωρηθεί απολύτως απαράδεκτο για προηγούμενους προέδρους να ζητήσουν από τον Γενικό Εισαγγελέα ή το υπουργείο Δικαιοσύνης να κινηθούν εναντίον προσωπικών εχθρών ή πολιτικών αντιπάλων του επικεφαλής του κράτους. Θα είχε επίσης θεωρηθεί απαράδεκτο να επικαλεστεί ένας πρόεδρος μια μη επαρκώς τεκμηριωμένη "κατάσταση έκτακτης ανάγκης σχετικά με το έγκλημα" για να στείλει την Εθνοφρουρά σε πόλεις ή να συνεχίσει να συμμετέχει σε οικογενειακές επιχειρήσεις ενώ κατέχει το ύπατο αξίωμα. Αυτές οι νόρμες έχουν πλέον παραβιαστεί, σίγουρα στη διάρκεια της προεδρίας του Τραμπ, ίσως όμως και οριστικά.

Οι συμπεριφορές αυτές αποκτούν έτσι νέο νόημα όταν εξετάζονται υπό το πρίσμα αυτής της στρατηγικής. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση Τραμπ αψήφησε εντολή δικαστή να μην απελάσει φερόμενα ως μέλη συμμοριών από τη Βενεζουέλα στο Ελ Σαλβαδόρ. Ήταν λάθος; Πιθανότατα όχι. Αν θέλεις να παραβιάσεις νόρμες, πρέπει να τις "προκαλέσεις" – κι αυτή είναι μια μορφή αυτής της πρόκλησης.

Εξουσία

Η κατάργηση νομικών φραγμών για την προεδρική εξουσία αποτελεί εξίσου σημαντικό μέρος του έργου του Τραμπ. Το Ανώτατο Δικαστήριο, υπό τον πρόεδρό του, Τζον Ρόμπερτς, έδειξε διάθεση για διεύρυνση της εκτελεστικής εξουσίας με ποικίλους τρόπους. Σε μια απόφαση της 1ης Ιουλίου 2024, χορήγησε στους Αμερικανούς προέδρους σχεδόν απόλυτη ασυλία από ποινικές διώξεις για επίσημες ενέργειές τους, ενώ κατέχουν το προεδρικό αξίωμα. Επίσης, περιορίστηκε η δυνατότητα των κατώτερων ομοσπονδιακών δικαστηρίων να εκδίδουν απαγορευτικά διατάγματα για προεδρικές πράξεις και επικυρώθηκε η εξουσία του προέδρου να απολύει επικεφαλής ανεξάρτητων ομοσπονδιακών αρχών χωρίς τη συγκατάθεση του Κογκρέσου.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει "εισβάλει" και σε αρμοδιότητες του Κογκρέσου, όπως η διαχείριση της εθνικής ασφάλειας, των δασμών και της εποπτείας συγκρούσεων συμφερόντων. Αυτά τα εμπόδια είχαν περιορίσει την εκτελεστική εμβέλεια προηγούμενων προέδρων, αλλά πλέον απομακρύνονται, με σημαντικές συνέπειες, όπως το να βλέπει κανείς την οικογένεια Τραμπ να αποκομίζει έως 1 δισ. δολάρια από κρυπτονομίσματα ενώ, παλαιότερα, μέλη της θα είχαν ελεγχθεί ή διωχθεί.

Τα πιο θεμελιώδη βήματα στοχεύουν στην αύξηση της ντε φάκτο εξουσίας του προέδρου, δηλαδή της ικανότητάς του να ελέγχει και να κινητοποιεί υπηρεσίες και ανθρώπους. Παρά τη διάκριση τριών κλάδων κρατικής εξουσίας από τους ιδρυτές του αμερικανικού κράτους, αναδείχθηκε ένας τέταρτος πυλώνας, οι ανεξάρτητες και ημιανεξάρτητες υπηρεσίες ("δημόσια διοίκηση"), όπως η Federal Reserve, το FBI, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, κρίσιμες για τη λειτουργία του κράτους. Ο Τραμπ, διορίζοντας πιστούς του ως επικεφαλής, επεκτείνει την εξουσία του, καθώς είναι πιο πιθανό να υπακούνε στις επιθυμίες του και λιγότερο να τον αμφισβητήσουν, ακόμη και αν ενεργεί παράνομα.

Αυτή η προσέγγιση εξηγεί την προτίμησή του σε διορισμούς προσώπων χωρίς κατάλληλα προσόντα ή εμπειρία, καθώς οι ανεπαρκείς επικεφαλής είναι πιο πιστοί και συνεργάσιμοι στην καταστροφή νορμών.

Ακόμη και η εξωτερική πολιτική του πρέπει να εξετάζεται υπό αυτό το πρίσμα. Η δυνατότητα ενός προέδρου να καθορίζει μονομερώς δασμούς και περιορισμούς μεταφράζεται σε τεράστια αύξηση της εσωτερικής του εξουσίας, γιατί η μεγαλύτερη επιρροή σε παγκόσμια θέματα αυξάνει την ορατότητα και την εξουσία στο εσωτερικό. Επιπλέον, η ικανότητά του να ανατρέπει τις εφοδιαστικές αλυσίδες μεγάλων εταιρειών, όπως οι Apple και Walmart, τις καθιστά υποτελείς στον ίδιο. Έτσι, οι δασμοί του Τραμπ και η απομάκρυνση Μαδούρο αφορούν περισσότερο την εσωτερική του ατζέντα παρά την εξωτερική πολιτική.

Κίνδυνοι

Η επικινδυνότητα αυτής της ατζέντας έγκειται στο ότι συνδυάζει δύο ξεχωριστές πλευρές. Η πρώτη, από τον ίδιο τον Τραμπ και τους συμβούλους του, αφορά τη μεγιστοποίηση της εξουσίας του προέδρου για επίτευξη προσωπικών, πολιτικών ή ιδεολογικών στόχων. Η δεύτερη έχει ρίζες στη φιλοσοφία του Καρλ Σμιτ, ο οποίος υποστήριζε ότι η δημοκρατία και η κοινοβουλευτική τάξη είναι ανεπαρκείς και ότι χρειάζεται ένας απόλυτος αποφασιστικός πόλος σε καταστάσεις εξαίρεσης.

Αυτή η τάση είναι που καθιστά την ατζέντα του Τραμπ επικίνδυνη. Η διεύρυνση των εκτελεστικών του εξουσιών δεν θα προκαλέσει μόνο αναστάτωση και πλουτισμό της οικογένειάς του, αλλά θα αλλάξει θεμελιωδώς την αμερικανική πολιτική, ανεξάρτητα από το αν ο διάδοχός του θα είναι Δημοκρατικός ή Ρεπουμπλικάνος. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος που προκύπτει από τη "θεωρία Τραμπ".

Απόδοση - Επιμέλεια: Γιώργος Δ. Παυλόπουλος