Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 28-Φεβ-2008 08:33

    Μαθήματα αμερικανικής ιστορίας από τον B. Bernanke

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Η μελέτη του επικεφαλής της Fed για τη δράση της Κεντρικής Τράπεζας τη δεκαετία του 1920-όταν είχε εφαρμοσθεί περιοριστική νομισματική πολιτική- ενδέχεται να σημαίνει πως θα αγνοήσει τις πληθωριστικές πιέσεις και θα συνεχίσει ακάθεκτος να μειώνει το ύψος των επιτοκίων. 

    Του Peter Coy 

    Στο Καπιτώλιο παρέστη για ακόμα μία φορά στις 27 Φεβρουαρίου ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Ben S. Bernanke, θυμίζοντας στρατηγό που μετέβη από το πεδίο της μάχης ενώπιον της πολιτικής ηγεσίας για να εξηγήσει γιατί χάνεται ο πόλεμος. Το πρόβλημα -όπως εξήγησε ο ίδιος στην επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Γερουσίας στο πλαίσιο της εξαμηνιαίας αναφοράς του επί της νομισματικής πολιτικής της Fed- είναι το ότι η οικονομία μάχεται πολλαπλούς «εχθρούς» σε παράλληλα μέτωπα: από τη μία τη χρηματοπιστωτική κρίση και από την άλλη τον πληθωρισμό. Όταν δίνει βάρος στην καταπολέμηση της χρηματοοικονομικής κρίσης και της ενδεχόμενης ύφεσης, τόσο πιο πολύ έδαφος κερδίζει ο πληθωρισμός, και τανάπαλιν. 

    Επομένως, ο Bernanke, που ανέλαβε τα ηνία της Fed μόλις πριν από δύο χρόνια αντικαθιστώντας τον Alan Greenspan, αντιμετωπίζει τρομακτικό δίλημμα. Σύμφωνα με τον Bernanke, η Fed είναι αναγκασμένη να λειτουργεί εντός περιβάλλοντος «με κινδύνους καθοδικής απόκλισης για την οικονομία, πιέσεις στις χρηματοοικονομικές συνθήκες και πληθωριστικές πιέσεις». 

    Ο Bernanke κατέστησε σαφές πως προς το παρόν πρώτη στη λίστα με της προτεραιότητες του είναι η αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η επαναφορά της οικονομίας σε ανοδική τροχιά, και εν συνεχεία έπεται η συγκράτηση του πληθωρισμού. Ο ίδιος μάλιστα δήλωσε πως οι «χρηματοοικονομικές αγορές συνεχίζουν να βρίσκονται κάτω από σημαντικό στρες». Αν και η Fed προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας της τάξης του 1,3%-2% για το 2008 «υπάρχουν κίνδυνοι καθοδικής απόκλισης σε αυτές τις προβλέψεις». Στους εν λόγω κινδύνους συγκαταλέγεται η πιθανότητα μεγαλύτερης της εκτιμωμένης επιβράδυνσης στην αγοράς κατοικίας και εργασίας, καθώς και «περαιτέρω επιδείνωση των συνθηκών στις πιστωτικές αγορές», παρά τις παρεμβατικές κινήσεις της Fed.
    Αναφορικά με τον πληθωρισμό, ο Bernanke τόνισε πως η Fed «βλέπει» «σημαντικό περιορισμό» των πιέσεων εντός του 2008. 

    Με την συνήθη μειλιχιότητα του, ο Bernanke δήλωσε πως η Fed «θα δράσει -οπότε κρίνει αναγκαίο- για να στηρίξει την ανάπτυξη και να παρέχει επαρκή προστασία απέναντι στους κινδύνους καθοδικής απόκλισης». Από την εν λόγω φράση οι traders κατάλαβαν πως ο επικεφαλής της Fed έχει ήδη αποφασίσει να προχωρήσει σε σημαντική μείωση των επιτοκίων των ομοσπονδιακών κεφαλαίων στις 18 Μαρτίου. Οι traders στα futures στοιχηματίζουν σε μείωση κατά μισή ποσοστιαία μονάδα στο ύψος των ομοσπονδιακών κεφαλαίων στο 2,5% από 3%, ενώ δεν ήταν λίγοι αυτοί που αμέσως μετά την κατάθεση του Bernanke έσπευσαν να κάνουν λόγο για μείωση έως και 75-100 μονάδων βάσης. 

    Άσχημα τα νέα από το μέτωπο 

    Πάντως, η αλήθεια είναι πως ότι και αν καταλήξει να κάνει η Fed, το αποτέλεσμα δεν θα είναι τελείως ικανοποιητικό, δεδομένης της αντικρουόμενης φύσης της προάσπισης της ανάπτυξης και της καταπολέμησης του πληθωρισμού. Ο χρυσός, που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις πληθωριστικές ανησυχίες, έχει φθάσει κοντά στα 1.000 δολάρια η ουγγιά. Το πετρέλαιο κινείται γύρω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Στις 26 Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση ανακοίνωση πως ο δείκτης τιμών παραγωγού ενισχύθηκε τον Ιανουάριο.
    Ωστόσο, τις ενδείξεις αυτές αντισταθμίζουν περαιτέρω σημάδια πως επίκειται ραγδαία επιβράδυνση της οικονομίας. Το Conference Board ανακοίνωσε στις 26 Φεβρουαρίου πως ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης υποχώρησε 12 μονάδες στις 75, ενώ ο σύνθετος δείκτης των καταναλωτικών προσδοκιών βρέθηκε σε χαμηλό 17 ετών. Την ίδια ημέρα, η Standard & Poor΄s γνωστοποίησε την εμφάνιση πτώσης 9,1% στο δείκτη τιμών κατοικιών που καταρτίζει για 20 πόλεις των ΗΠΑ, ενώ η RealtyTrac ανέφερε πως παρατηρήθηκε άνοδος 57% στην έναρξη διαδικασιών κατάσχεσης κατοικιών  τον Ιανουάριο πέρυσι. Στις 27 Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε απροσδόκητα μεγάλη πτώση στις παραγγελίες για διαρκή αγαθά. 

    Το μεγάλο ερώτημα που εγείρεται, λοιπόν, είναι το κατά πόσο ο Bernanke θα συνεχίσει να δίνει έμφαση στην χρηματοπιστωτική κρίση και στην επιβράδυνση της οικονομίας, ακόμα και αν ο πληθωρισμός συνεχίσει να αποτελεί πρόβλημα; Μέρος της απάντησης βρίσκεται στο ακαδημαϊκό έργο του Bernanke αναφορικά με το Κραχ του 1929 και τη Μεγάλη Ύφεση, περίοδο όπου η νεοσύστατη Fed αντιμετώπιζε –παραδόξως- παρεμφερές δίλημμα με αυτό του τωρινού επικεφαλής της Fed. Ο Bernanke έχει γράψει κατ’ εξακολούθηση πως οι τότε κινήσεις της Κεντρικής Τράπεζας επιδείνωσαν αυτό που θα μπορούσε να είναι απλή ύφεση- η οποία ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1929. Στη διάρκεια ομιλίας του το 2002, ο ίδιος ανέφερε πως η Fed είχε αγνοήσει τα προβλήματα που έκαναν την εμφάνιση του στο τραπεζικό σύστημα και διατήρησε τα επιτόκια υψηλά, ούτως ώστε να αποτρέψει τη «διαφυγή» των επενδυτών σε χρυσό στο εξωτερικό. 

    Η Ιστορία επαναλαμβάνεται;

    Ο παραλληλισμός της Μεγάλης Ύφεσης με την τωρινή κρίση είναι καθαρά ακαδημαϊκού χαρακτήρα, αν όχι τελείως ανακριβής. Τη δεκαετία του 1920 είχε καταγραφεί ραγδαία άνοδος του χρηματιστηρίου, τεχνολογική μανία (με το ραδιόφωνο) και «φούσκα» στην αγορά ακινήτων (κυρίως στην Φλόριντα). Η Fed θα έπρεπε να είχε προχωρήσει σε επιθετικές μειώσεις των επιτοκίων αμέσως μετά την αρχή της ύφεσης το 1929, αντ’ αυτού όμως επέλεξε να διατηρήσει σε υψηλό επίπεδο το ύψος του κόστους δανεισμού, ενώ μάλιστα το ανέβασε κιόλας, εκτιμώντας πως ήταν ύψιστης σημασίας να διατηρηθεί η διασύνδεση του χρυσού με το δολάριο (τα υψηλά επιτόκια ενθαρρύνουν τους ξένους επενδυτές να συνεχίσουν να φέρουν δολάρια αντί να τα ανταλλάσσουν με χρυσό). Η έρευνα που πραγματοποίησε ο Bernanke, μέσω του πανεπιστημίου του Princeton, έδειξε πως όσο περισσότερο παρέμειναν οι χώρες συνδεδεμένες στον «κανόνα του χρυσού» (gold standard) στη διάρκεια του 1930, τόσο πιο βαθιές υφέσεις αντιμετώπιζαν. Τότε, «τα γεράκια» της νομισματικής πολιτικής υποστήριζαν κάθετα την παραμονή στον «κανόνα του χρυσού».

    Το αντίστοιχο επιχείρημα εν έτει 2007 είναι πως ο πληθωρισμός είναι ο μεγαλύτερος «δημόσιος κίνδυνος» για τις ΗΠΑ, ενώ το αντίστοιχο μεγαλύτερο λάθος στη νομισματική πολιτική θα είναι να παραμείνει σε υψηλό επίπεδο το ύψος των επιτοκίων, στην προσπάθεια συγκράτησης του γενικού επιπέδου των τιμών. Κατά πάσα πιθανότητα, ο Bernanke θα αποφύγει παρόμοια ατοπήματα με αυτά του μακρινού παρελθόντος, χάρη στη διαίσθηση του και στη βαθιά μελέτη των λαθών στην πολιτική της δεκαετίας του 1930. "Ο Bernanke έχει πλήρη επίγνωση του ρόλου της Κεντρικής Τράπεζας ως πιστωτή την ύστατη ώρα της κρίσης, ούτως ώστε να αποφευχθούν σοβαρές διαταραχές στο χρηματοπιστωτικό σύστημα» αναφέρει ο Barry Eichengreen, οικονομολόγος στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. 

    Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως η επιλογή του προέδρου της Fed είναι εύκολη. Ο ίδιος γνωρίζει πολύ καλά πως αν οι τάσεις για υψηλότερο πληθωρισμό παγιωθούν τότε αργά ή γρήγορα θα αναγκασθεί να αυξήσει τα επιτόκια, ούτως ώστε να τις περιορίσει. Για να πέσει ο πληθωριστικός «πυρετός» της δεκαετίας του 1970, η Κεντρική Τράπεζα είχε αναγκασθεί- υπό την προεδρία του Paul Volcker- να ανεβάσει στο 19% το ύψος των επιτοκίων, που και πάλι δεν θα είχε και μεγάλο αποτέλεσμα αν δεν είχαν ακολουθήσει διαδοχικές υφέσεις από το 1980 έως το 1982. Παράλληλα, τα νέα ευφυή χρηματοοικονομικά ευρήματα όπως οι τιτλοποιήσεις καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολο για την Fed να λάβει ξεκάθαρα μηνύματα για την οικονομία. Επομένως, τα πάντα είναι δυνατά. Όπως λέει και ο Eichengreen, "οι Κεντρικοί Τραπεζίτες πλέον αυτοσχεδιάζουν». 

    Η ηγεσία μπορεί να βρίσκεται στη μείωση των επιτοκίων

    Η Fed –με τον Bernanke στα «ηνία» της- έχει προβεί σε καινοτομίες ούτως ώστε να συνεχιστεί η ομαλή προσφορά χρήματος στο τραπεζικό σύστημα. Έχει δανείσει χρήματα στις τράπεζες για μεγαλύτερο διάστημα, ενώ έχει ευρύ φάσμα εγγυήσεων. Παράλληλα, μόλις σε ένα μήνα (Ιανουάριο) μείωσε κατά 1,25% το ύψος των επιτοκίων. Αδιαμφισβήτητα, οι δυσχερείς συνθήκες στις χρηματοοικονομικές αγορές θα ήταν ακόμα πιο δύσκολες, δίχως ορισμένα από τα δημιουργικά μέτρα της Fed. 

    Ωστόσο, όσο χαμηλότερα επιτόκια, τόση μεγαλύτερη αντίσταση θα συναντά ο Bernanke. Ο Richard W. Fisher, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας του Dallas, ήταν ο μόνος «αντιφρονούντας» στη μείωση των επιτοκίων κατά τη συνεδρίαση της 30ης Ιανουαρίου. Στις 7 Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο ομιλίας του στο Μεξικό, ο Fisher παρομοίωσε το «εύκολο» χρήμα με την καλή τεκίλα- γευστική αλλά επικίνδυνη.

    Το ερώτημα πλέον είναι για πόσο ακόμα θα μπορεί ο Bernanke να συγκρατεί τις απόψεις των μελών της Fed που εναντιώνονται στην επεκτατική νομισματική πολιτική. Ο ίδιος είχε αναφέρει κάποτε πως η Μεγάλη Ύφεση είχε προκληθεί εν μέρει και από το γεγονός πως «η Κεντρική Τράπεζα της πλέον σημαντικής οικονομίας του κόσμου εν έτει 1929 δεν είχε ουσιαστικά ηγέτη και πείρα». Εάν αυτή είναι πραγματικά η θέση του, τότε μπορεί να αποφασίσει πως η ηγεσία βρίσκεται στη μείωση των επιτοκίων για όσο διάστημα χρειαστεί για να κρατήσει τον όποιον κίνδυνο μακριά από την οικονομία των ΗΠΑ. 

    Ο Coy είναι ο συντάκτης Οικονομίας του BusinessWeek.
     
    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ