Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 10-Σεπ-2019 11:16

    Η πυρκαγιά στον Αμαζόνιο και οι "κόντρες" εξουσίας

    Η πυρκαγιά στον Αμαζόνιο και οι "κόντρες" εξουσίας
    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Jean Pisani-Ferry

    Την παραμονή της πρόσφατης συνόδου G7 στο Biarritz, ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel macron περιέγραψε το τροπικό δάσος του Αμαζονίου ως "τους πνεύμονες του πλανήτη μας”. Και επειδή η διατήρηση του τροπικού δάσους απασχολεί όλο τον κόσμο, πρόεδρο ο Macron, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος Jair Bolsonaro δεν έχει το δικαίωμα "να καταστρέψει τα πάντα”. Ως απάντηση, ο Bolsonaro κατηγόρησε τον Macron ότι εργαλειοποιεί "ένα εσωτερικό βραζιλιάνικο ζήτημα”, και τόνισε πως το ότι συζήτησε το θέμα η G7 χωρίς να είναι παρούσες οι χώρες του Αμαζονίου, ήταν απόδειξη "μιας κακώς διατηρημένης αποικιοκρατικής νοοτροπίας”.

    Η κόντρα έχει έκτοτε κλιμακωθεί περαιτέρω, με τον Macron τώρα να απειλεί να μπλοκάρει την προσφάτως ολοκληρωθείσα εμπορική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Mercosur, εκτός κι αν η Βραζιλία -το μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής ένωσης της Λατινικής Αμερικής- κάνει περισσότερα για να προστατεύσει το δάσος.

    Η διαφωνία Macron-Bolsonaro αναδεικνύει την ένταση μεταξύ δύο μεγάλων πρόσφατων τάσεων: της αυξημένης ανάγκης για παγκόσμια συλλογική δράση και της αυξημένης ζήτησης για εθνική κυριαρχία. Περαιτέρω συγκρούσεις μεταξύ των δύο αυτών δυνάμεων είναι αναπόφευκτες, και το εάν μπορούν ή όχι να συμφιλιωθούν, θα καθορίσει τις τύχες του κόσμου μας.

    Τα παγκόσμια κοινά δεν είναι κάτι νέο. Η διεθνής συνεργασία για την καταπολέμηση μεταδοτικών ασθενειών και την προστασία της δημόσιας υγείας, χρονολογείται πίσω στις αρχές του 19ου αιώνα. Αλλά η παγκόσμια συλλογική δράση δεν έλαβε παγκόσμια διάσταση μέχρι τη στροφή της χιλιετίας. Η έννοια των "παγκόσμιων δημόσιων αγαθών”, που διαδόθηκε από τους οικονομολόγους της Παγκόσμιας Τράπεζας, εφαρμόστηκε στη συνέχεια σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την προστασία του κλίματος και την βιοποικιλότητα έως την χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ασφάλεια στο Διαδίκτυο.

    Στο πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά από τον Ψυχρό Πόλεμο, οι διεθνιστές πίστευαν ότι οι παγκόσμιες λύσεις θα μπορούσαν να συμφωνηθούν και να εφαρμοστούν για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων. Δεσμευτικές παγκόσμιες συμφωνίες, ή το διεθνές δίκαιο, θα εφαρμοζόταν και θα ενισχυόταν με την βοήθεια ισχυρών διεθνών θεσμικών οργάνων. Το μέλλον, φαινόταν, ότι άνηκε στην παγκόσμια διακυβέρνηση.

    Αυτό αποδείχθηκε ψευδαίσθηση. Η θεσμική αρχιτεκτονική της παγκοσμιοποίησης, απέτυχε να αναπτυχθεί όπως ήλπιζαν οι υποστηρικτές της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Αν και ο ΠΟΕ καθιερώθηκε το 1995, κανένα άλλο σημαντικό παγκόσμιο όργανο δεν έχει δημιουργηθεί έκτοτε (και ο ίδιος ο ΠΟΕ δεν έχει μεγάλη εξουσία πέρα από το να διαιτητεύει διαφορές(). Τα σχέδια για παγκόσμια θεσμικά όργανα που θα επιβλέπουν επενδύσεις, τον ανταγωνισμό ή το περιβάλλον, απομακρύνθηκαν. Και ακόμη και πριν ο πρόεδρος Trump αρχίσει να αμφισβητεί την πολυμέρεια, οι περιφερειακές διευθετήσεις άρχισαν την αναδιάρθρωση του διεθνούς εμπορίου και των παγκόσμιων δικτύων χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

    Αντί για την έλευση της παγκόσμιας διακυβέρνησης, ο κόσμος βιώνει την άνοδο του οικονομικού εθνικισμού. Όπως διαπιστώνουν οι Monica de Bolle και Jeromin Zettelmeyer του Peterson Institute σε μια συστηματική ανάλυση των πλατφόρμων 55 μεγάλων πολιτικών κομμάτων από τις χώρες της G20, η έμφαση στην εθνική κυριαρχία και η απόρριψη της πολυμέρειας είναι ευρέως διαδεδομένες. Όταν ο John Bolton, ο τωρινός σύμβουλος εθνικής ασφάλειας στις ΗΠΑ, έγραψε το 2000 ότι η παγκόσμια διακυβέρνηση ήταν μια απειλή στον "αμερικανισμό”, πολλοί θεώρησαν την ιδέα ανέκδοτο. Αλλά λίγοι είναι αυτοί που γελούν τώρα.

    Είναι αλήθεια ότι ο εθνικισμός δεν έχει κερδίσει τον πόλεμο. Παρά το Brexit και την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων στην Ιταλία και σε άλλες χώρες, οι ευρωεκλογές τον Μάιο δεν έφεραν το εθνικιστικό σκηνικό που φοβόμασταν. Όλο και μεγαλύτερα τμήματα της κοινής γνώσης, θέλουν απλώς από τους φορείς χάραξης πολιτικής να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο, και σε ευρωπαϊκό ή παγκόσμιο επίπεδο αν χρειαστεί.

    Σήμερα όμως, η διεθνής συλλογική δράση δεν μπορεί να βασιστεί σε περαιτέρω υποχρεώσεις που βασίζονται σε διεθνείς συνθήκες. Το ερώτημα τότε είναι ποιοι εναλλακτικοί μηχανισμοί μπορούν να αντιμετωπίσουν παγκόσμιες προκλήσεις αποτελεσματικά, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα τις καταπατήσεις της εθνικής κυριαρχίας.

    Κάποια μοντέλα λειτουργούν ήδη διεθνώς,. Στο εμπόριο για παράδειγμα, οι ομαδοποιήσεις "μεταβλητής γεωμετρίας” αντιμετωπίζουν νέα ζητήματα που αφορούν στους κανονισμούς "πίσω από τα σύνορα”, όπως τεχνικά πρότυπα, και τη θολή διάκριση μεταξύ αγαθών και υπηρεσιών. Η κατάχρηση εξουσίας παγκοσμίως από επιχειρηματικούς κολοσσούς, βρίσκεται αντιμέτωπη με τις εξωεδαφικές αποφάσεις των εθνικών αρχών ανταγωνισμού. Ομοίως, η αποτελεσματική ενίσχυση των κεφαλαιακών δεικτών των τραπεζών, δεν απορρέει από κανένα διεθνές δίκαιο, αλλά από την εθελοντική υιοθέτηση των κοινών, μη δεσμευτικών προτύπων. Και αν και ο κόσμος υστερεί στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, η συμφωνία του 2015 του Παρισιού για το κλίμα έχει παρακινήσει διάφορες χώρες να αναλάβουν δράση, συμπεριλαμβανομένης και της κινητοποίησης των περιφερειακών και τοπικών κυβερνήσεων, και ενεργοποιώντας ιδιωτικές επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες.

    Αλλά επειδή δεν είναι όλα τα παγκόσμια προβλήματα ίδια, οι μηχανισμοί αυτοί θα παράσχουν ένα κατάλληλο πρότυπο συλλογικής δράσης μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Όταν διάφοροι παράγοντες είναι πρόθυμοι να δράσουν, ένα ελάχιστο ποσοστό διαφάνειας και οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι επαρκές για τη διασφάλιση συνεργασίας. Σε άλλες περιπτώσεις ωστόσο, ο πειρασμός της αποχής μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με ισχυρά κίνητρα, ή ακόμη και με κυρώσεις.

    Αυτό μας φέρνει πίσω στις πυρκαγιές του Αμαζονίου. Τα συμφέροντα της Βραζιλίας και της διεθνούς κοινότητας δεν είναι ευθυγραμμισμένα. Για τους μικρούς γεωργούς της Βραζιλίας και τις μεγάλες επιχειρήσεις αγροτικών καλλιεργειών, η οικονομία αξία της γης, έχει μεγάλη σημασία. Αλλά ο υπόλοιπος κόσμος ανησυχεί κυρίως για την οικολογική αξία του τροπικού δάσους και την βιοποικιλότητα αυτού. Οι χρονικοί ορίζοντες διαφέρουν επίσης: δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι πλούσιοι στον βορρά παγκοσμίως αξιολογούν το μέλλον περισσότερο από ό,τι κάνουν οι φτωχοί στο Νότο. Ακόμη και αν μεγάλα τμήματα της βραζιλιάνικης κοινωνίας αποτιμούν τη συντήρηση του τροπικού δάσους, είναι ευσεβής πόθος να πιστέψουμε ότι μόνο η ηθική σκέψη και οι φωνές θα επιλύσουν τις διαφωνίες μεταξύ της Βραζιλίας και των εξωτερικών της εταίρων.

    Στην περίπτωση του Αμαζονίου, τα μόνα σκληρά διαθέσιμα μέσα είναι τα λεφτά και οι κυρώσεις. Μέσω της μεταβίβασης περισσότερων από 1 δισ. δολαρίων στο Ταμείο του Αμαζονίου από το 2008, η Νορβηγία ήδη επιχορηγεί την διατήρηση της περιβαλλοντικής υπηρεσίας που παρέχει το τροπικό δάσος στον κόσμο (διέκοψε τις μεταβιβάσεις τον Αύγουστο ως διαμαρτυρία ενάντια στις πολιτικές Bolsonaro). Η εναλλακτική του Macron είναι να εξαναγκάσει την Βραζιλία να αποτιμήσει το περιβάλλον, καθιστώντας τις εμπορικές συμφωνίες και άλλες διεθνείς συμφωνίες εξαρτώμενες από το εάν η χώρα διαχειρίζεται τους εθνικούς της πόρους με βιώσιμο τρόπο.

    Και οι δύο επιλογές είναι προβληματικές. Οι πληρωμές ανοίγουν ένα τεράστιο κουτί της Πανδώρας και η επίτευξη σημαντικής κλίμακας απαιτεί μια συμφωνία για το ποιος θα αναλάβει πραγματικά το φορτίο: η ετήσια κοινωνική αξία της δέσμευσης άνθρακα από το τροπικό δάσος του Αμαζονίου είναι εκατοντάδες φορές μεγαλύτερο από τις μεταβιβάσεις της Νορβηγίας. Ο εξαναγκασμός είναι επίσης δύσκολος, διότι υπάρχει μόνο μία λογική σχέση μεταξύ της αποψίλωσης και του εμπορίου. Αλλά επειδή δεν υπάρχουν άλλες επιλογές, οι λύσεις πιθανώς θα πρέπει να περιλαμβάνουν κάποιον συνδυασμό των δύο.

    Με την πάροδο του χρόνου, η κόντρα Macron-Bolsonaro ίσως γίνει μια απλή σημείωση, αλλά νέες κόντρες που προκαλούν παγκόσμια ανησυχία έναντι της εθνικής κυριαρχίας, είναι σίγουρο ότι θα ξεσπάσουν, και ο κόσμος πρέπει να βρει τρόπους για να τις διαχειριστεί.

    © Copyright Bruegel. Η μετάφραση του κειμένου έγινε από το Capital.gr. Η δημοσίευση της ελληνικής μετάφρασης δεν αποτελεί προϊόν επίσημης συνεργασίας

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://bruegel.org/2019/09/dousing-the-sovereignty-wildfire/

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων