Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 15-Νοε-2017 11:14

    Ευρωπαϊκές ανησυχίες για τις τάσεις απομονωτισμού

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Ευρωπαϊκές ανησυχίες για τις τάσεις απομονωτισμού


    της Μαρίας Δεμερτζή

    Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η "στενότερη ένωση” των ευρωπαϊκών κρατών και οικονομιών, έχει περάσει μια πολύ δύσκολη δεκαετία. Ακόμη και τώρα που επανέρχεται τελική η ανάπτυξη, η κληρονομιά της χρηματοπιστωτικής κρίσης απέχει πολύ από την επίλυση. Στο μεταξύ, η ελλιπής διαχείριση των μεταναστευτικών και προσφυγικών πιέσεων οδήγησε σε μεγάλες πληθυσμιακές ροές εντός και γύρω από την ήπειρο, από τα Νότια και Νοτιοανατολικά. Για πολλούς, αυτή η δεκαετία έχει φέρει απόψεις από παλιές και πολύ διαφορετικές εποχές.

    Αυτές οι μακροχρόνιες κρίσεις εκθέτουν τις σημαντικές ατέλειες στην αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η εσωτερική μεταρρύθμιση της ΕΕ είναι καθυστερημένη. Αλλά δύο πιο πρόσφατα γεγονότα έχουν επίσης υποχρεώσει την Ευρώπη να επανεξετάσει τη θέση της στον ευρύτερο κόσμο. Οι σύμμαχοι της Ευρώπης αποσύρονται.

    Πρώτον, οι ΗΠΑ απροσδόκητα εξέλεξαν τον Donald Trump. Αυτό από μόνο του έχει επιταχύνει μια υπάρχουσα τάση: οι ΗΠΑ αμφισβητούν τον ρόλο τους ως η σταθερά του παγκοσμιου συστήματος. Και αυτό δεν αφορά μόνο την αποχώρηση από μια ενεργό ηγετική θέση. Η ρητορική του trump "η Αμερική πρώτα” υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ μπορούν να κάνουν καλύτερες συμφωνίες εάν δρουν μόνες τους- πιθανώς έξω από τα όρια των πολυμερών πλαισίων.

    Δεύτερον, το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε την αποχώρηση από την ΕΕ. Η κυβέρνηση τώρα προσπαθεί να χαρακτηρίσει την κίνηση ως την έναρξη της "Παγκόσμιας Βρετανίας”, μιας ανοιχτής χώρας που βρίσκει δικούς της τρόπους σύνδεσης με τον υπόλοιπο κόσμο. Αλλά το σύνθημα της εκστρατείας, "ανακτούμε τον έλεγχο” δεν είναι τόσο διαφορετικό από την αμερικανική τάση για εσωστρέφεια, για την προστασία των εδαφών της και την υιοθέτηση μιας ανταγωνιστικής αντί συνεργατικής θέσης με τους άλλους.

    Πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικά γεγονότα, αλλά στα μάτια των Ευρωπαίων αντανακλούν μια παρόμοια επιθυμία "να αποχωρήσουν, ως ένας τρόπος να βελτιωθούν”. Αυτό είναι εντελώς διαφορετικό από το πολυμερές πνεύμα που ακολουθεί η ΕΕ στο εσωτερικό και παγκοσμίως.: "συνεργαστείτε, καθώς έτσι θα τα πάμε καλύτερα”. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και παγκοσμιοποίηση είναι και τα δύο βασισμένα σε αυτή την ιδέα.

    Είναι αυτές οι εξελίξεις σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο μια ένδειξη ότι η παγκοσμιοποίηση και η πολυμερής προσέγγιση είναι σε αντίστροφη πορεία; Ή είναι απλώς κάποιες εγχώριες αντιδράσεις; Εάν ναι, αντιδράσεις απέναντι σε τι; Οι απαντήσεις θα καθορίσουν την πορεία της Ευρώπης.

    Θα ήθελα να δώσω δύο πιθανές εξηγήσεις για αυτά τα δύο συμβάντα, με μάλλον διαφορετικές επιπτώσεις για το μέλλον της παγκοσμιοποίησης και τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο.

    Η πρώτη εξήγηση είναι πως αυτοί οι πολιτικοί σεισμοί είναι στην πραγματικότητα μετασεισμοί της χειρότερης χρηματοπιστωτικής κρίσης των 50 ετών. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, επίσης, στην Ευρώπη, η τελευταία δεκαετία έχει φέρει μία άνοδο του λαϊκισμού, του προστατευτισμού και τελικά ακόμη και του εθνικισμού. Κατά την άποψή μου αυτό είναι συνέπεια των αποφάσεων που ελήφθησαν προκειμένου να διορθωθούν οι μεγάλες οικονομικές ανισότητες στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το σύστημα σώθηκε, αλλά υπάρχουν και πολλοί αθώοι ηττημένοι.

    Τώρα, ενώ αυτό το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί σε όλο τον Δυτικό κόσμο, η ηπειρωτική Ευρώπη έχει καταφέρει να περιορίσει τον λαϊκισμό πιο αποτελεσματικά από ό,τι οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Και ενώ οι λαϊκιστές, ακόμη και οι εθνικιστές, παραμένουν, τα εκλογικά σώματα δεν τους έφεραν στην εξουσία. Δεν υπάρχει για την ώρα ακόμη αποχώρηση.

    Ο λόγος πίσω από αυτή τη διαφορά είναι ότι η Ευρώπη ήταν καλύτερη στο να κατανέμει τα πλεονεκτήματα της διαφάνειας και του εμπορίου στους πολίτες της. Τα ευρωπαϊκά εύπορα κράτη κατόρθωσαν να αποτρέψουν τις μεγάλες ανισότητες, και ως συνέπεια, εξασφάλισαν μια πιο συνεκτική στήριξη της παγκοσμιοποίησης. Αυτό δεν ισχύει τόσο στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η δυσαρέσκεια των πολιτών για την ανισότητα επέτρεψε τις λαϊκιστικές φωνές να επιβάλλουν τεράστιες αλλαγές: τον Trump και το Brexit αντιστοίχως.

    Σε αντίθεση περίπτωση, εάν μόνο η ανισότητα βρισκόταν πίσω από αυτή την παρατηρούμενη δυσαρέσκεια, η ενεργητική πολιτική θα μπορούσε να εξαλείψει τα αίτια των λαϊκιστικών φωνών για αποχώρηση. Πιο αποτελεσματική κατανομή και κοινωνική προστασία, θα μπορούσαν να αποκαταστήσουν τη στήριξη για το διεθνές εμπόριο.

    Ωστόσο, εκτιμώ ότι μπορεί να υπάρχει άλλος λόγος, πιο εδραιωμένος, που θα το αποτρέψει αυτό: υπάρχει μια αργή αλλά εποχική μετατόπιση στην ισορροπία των παγκόσμιων δυνάμεων.

    Η εμφάνιση της Κίνας στο διεθνές στάδιο, μαζί με την σταθερή αποχώρηση των ΗΠΑ από την παγκόσμια ηγεσία, έχει οδηγήσει σε ένα τριπολικό σύστημα των παγκόσμιων εξουσιών που κατανέμεται μεταξύ των ΗΠΑ, της Ευρώπης και της Κίνας. Αλλά γιατί μια τέτοια αλλαγή να οδηγούσε σε μεγαλύτερη εσωστρέφεια στις ΗΠΑ ή σε ορισμένες ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως το Ηνωμένο Βασίλειο;

    Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η τριπολική δεν είναι ισοδύναμη με την πραγματική πολυμερή: πρέπει και πάλι να γίνουν συμφωνίες. Αλλά τώρα είναι πιο δύσκολο, καθώς οι κανόνες με βάση τους οποίους αλληλεπιδρούν αυτές οι χώρες, δεν μπορούν πλέον να συμφωνούνται μεταξύ μόνο των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Χρειάζεται και η κινεζική συναίνεση επίσης. Η Δύση δεν θα έρχεται πάντα στην κορυφή. Οι ψηφοφόροι και οι εργαζόμενοι θα το δείξουν,

    Υπάρχουν πραγματικές και σοβαρές δυσκολίες εδώ: η Κίνα έχει πολύ διαφορετικές απόψεις, συγκεκριμένα για το ρόλο του κράτους στην αγορά. Αυτό αναπόφευκτα σημαίνει ότι η παραδοσιακή ιδεολογία laissez-faire της Δύσης αμφισβητείται τώρα. Ο ανταγωνισμός δεν θα είναι πάντα δίκαιος. Η πολυμερής διακυβέρνηση δεν ήταν ποτέ εύκολη, αλλά οι διαφωνίες για τις ίδιες τις αρχές της οικονομικής αλληλεπίδρασης είναι ένα εμπόδιο για την παγκοσμιοποίηση, για τους Ευρωπαίους και τις ΗΠΑ. Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η αποχώρηση μια αντανάκλαση αυτού του αδιεξόδου για το ποιοι θα πρέπει να είναι οι συλλογικοί κανόνες.

    Οι ΗΠΑ απειλούν να απορρίψουν τα πολυμερή φόρουμ υπέρ των διμερών συμφωνιών, ως έναν τρόπο άσκησης της άμεσης εξουσίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο απομακρύνεται από τον κόσμο και τους γείτονές του. Η ΕΕ είναι λιγότερο σαφής για το πώς θα προχωρήσει. Από τη μία πλευρά, θέλει να διατηρήσει αυτό που ήταν πάντα η πιο φυσική από τις συνεργασίες της, με τις ΗΠΑ. Αλλά από την άλλη πλευρά, θέλει επίσης προστατεύσει τον πολυμερισμό, κάτι που δεν μπορεί να το κάνει μόνη. Η Κίνα είναι ένας σθεναρός υπερασπιστής του πολυμερισμού ω έννοια, αλλά οι οικονομικές της αξίες είναι πολύ διαφορετικές από τις ευρωπαϊκές.

    Το ερώτημα τότε είναι εάν η επικράτηση διαφορετικών απόψεων για το "πώς να κάνουμε business” θέτει ένα φυσικό όριο στην παγκοσμιοποίηση. Ο προστατευτισμός, και ακόμη και η απειλή του προστατευτισμού, αντιβαίνει στο πνεύμα της παγκοσμιοποίησης και απειλεί να καταστρέψει οικονομικές σχέσεις που έγιναν στο παρελθόν. Αλλά ίσως μια λαϊκιστική στροφή προς τον προστατευτισμό είναι αναπόφευκτη, δεδομένης της μετατόπισης των παγκοσμίων δυνάμεων. Πρέπει η Δύση να αποχωρήσει ή μπορούν οι εξουσίες με διαφορετικές οικονομικές δικαιολογίες να απελευθερώσουν ακόμη τα οφέλη της στενότερης οικονομικής συνεργασίας;

    Το μέλλον της ευρωπαϊκής ενοποίησης εξαρτάται από τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Εδώ στην Ε παραμένουν μεγάλα ανεπίλυτα προβλήματα και λαϊκιστικές πιέσεις που θα μπορούσαν να μας οδηγήσουν στην παγίδα του απομονωτισμού, ή ακόμη και στην ευρωπαϊκή αποσύνθεση. Η αποχώρηση δεν είναι ένας τρόπος να τα πάμε καλύτερα. Πρέπει όλοι να βρούμε έναν τρόπο να κάνουμε business μαζί, αλλά η επιτυχία κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι.

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://bruegel.org/2017/11/european-worries-about-isolationalist-trends/

     

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων