Του Juan Pablo Spinetto

Η εμφάνιση του Bad Bunny στο Super Bowl μπορεί να ήταν αξέχαστη, αλλά δεν ήταν το σημαντικότερο γεγονός που για τη Λατινική Αμερική αυτό το Σαββατοκύριακο. Δυστυχώς (για τον λόγο), ήταν η Κούβα.

Η κρίση στο κομμουνιστικό νησί έφτασε σχεδόν στο απροχώρητο, μετά την απόφαση του Λευκού Οίκου να σταματήσει τις αποστολές πετρελαίου προς την χώρα της Καραϊβικής. Οι αεροπορικές εταιρείες αναστέλλουν τις πτήσεις προς την Αβάνα λόγω έλλειψης καυσίμων. Τα θέρετρα που παράγουν το σπάνιο "σκληρό νόμισμα" κλείνουν εν μέσω διακοπών ρεύματος. Η κυβέρνηση καταφεύγει σε ακραία μέτρα για να κατανείμει τα μειωμένα αποθέματα, διαταράσσοντας περαιτέρω την καθημερινότητα σε ένα νησί που έχει συνηθίσει εδώ και καιρό στις δυσκολίες.

Τα δορυφορικά στοιχεία που συγκέντρωσαν οι συνάδελφοί μου στο Bloomberg Economics δείχνουν ότι η ο νυχτερινός φωτισμός μειώθηκε κατά 22% τον Ιανουάριο σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο, και αυτό πριν από τα τελευταία, πιο δραστικά μέτρα. Η κατάρρευση της Κούβας έχει προαναγγελθεί εδώ και καιρό. Αυτή τη φορά, όμως, φαίνεται αναμφισβήτητα πραγματική.

Ίσως το πιο εντυπωσιακό είναι το πόσο πολιτικά απομονωμένη έχει αποδειχθεί η Αβάνα σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία. Για δεκαετίες η Κούβα, η οποία ήταν το σύμβολο της λατινοαμερικανικής αριστεράς και σημείο συνάντησης για την αντιιμπεριαλιστική αλληλεγγύη, αντιμετωπίζει τώρα τη σοβαρότερη οικονομική έκτακτη ανάγκη από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, με λίγους αξιόπιστους συμμάχους. Το Μεξικό, υπό την πίεση των απειλών του Τραμπ για την επιβολή δασμών, έχει σταματήσει τις εξαγωγές πετρελαίου, παρόλο που η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ εκφράζει την αλληλεγγύη της και στέλνει ανθρωπιστική βοήθεια. Η Βενεζουέλα έχει βγει εκτός παιχνιδιού μετά την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο, ενώ η Βολιβία, μακροχρόνια σύμμαχος της Κούβας, έχει απομακρυνθεί από τον σοσιαλισμό. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν εκφράσει τη στήριξή τους, αλλά έχουν προσφέρει ελάχιστη υλική βοήθεια. Η Νικαράγουα έχει αυστηροποιήσει τις προϋποθέσεις χορήγησης βίζας για τους Κουβανούς, κόβοντας μια μεταναστευτική οδό προς τις ΗΠΑ που κάποτε χρησίμευε ως διαδρομή διαφυγής για χιλιάδες ανθρώπους.

Καθώς μεγάλο μέρος της Λατινικής Αμερικής στρέφεται προς τα δεξιά, από τη Χιλή έως την Ονδούρα, το πολιτικό κόστος της υπεράσπισης του κομμουνιστικού συστήματος της Κούβας έχει αυξηθεί. Μόλις τον Οκτώβριο, η Σέινμπαουμ και ο πρόεδρος της Κολομβίας Γουστάβο Πέτρο ανακοίνωσαν ότι δεν θα παραστούν στη Σύνοδο της Αμερικής στη Δομινικανή Δημοκρατία λόγω του αποκλεισμού της Κούβας - ακολουθώντας το παράδειγμα του Μεξικανού Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ το 2022. Σήμερα, ωστόσο, η αντίδραση της περιοχής είναι σε μεγάλο βαθμό καθαρά ρητορική, και μάλιστα συγκρατημένη. Δεν έχουμε δει εκτεταμένες διαδηλώσεις στους δρόμους του Σάο Πάολο, του Μπουένος Άιρες ή της Πόλης του Μεξικού ενάντια σε μια νέα μορφή αμερικανικής αποικιοκρατίας.

Ναι, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα έχει επικρίνει την πίεση των ΗΠΑ σε μια συγκέντρωση του Εργατικού Κόμματος, αλλά η εσωτερική πολιτική και οι εκλογές του Οκτωβρίου έχουν περιορίσει ενέργειες, όπως η ελάφρυνση των τιμών των καυσίμων. Στη Χιλή, ο πρόεδρος Γκαμπριέλ Μπόριτς έχει αποφύγει σε μεγάλο βαθμό το θέμα, αφού τον περασμένο μήνα προκάλεσε αντιπαραθέσεις εντός της κυβερνητικής του συμμαχίας, αποκαλώντας την Κούβα δικτατορία. Ακόμη και η Γουατεμάλα έχει αποστασιοποιηθεί, τερματίζοντας το πρόγραμμα για την απασχόληση Κουβανών γιατρών.

Όπως υποστηρίζει ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Μεξικού Χόρχε Καστανιέδα, η σκληρή στάση του Λευκού Οίκου έχει εντείνει την απομόνωση της Κούβας και έχει υπενθυμίσει με οδυνηρό τρόπο την αποτυχία του νησιού να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις κατά τη διάρκεια της χαλάρωσης των σχέσεων επί Ομπάμα πριν από μια δεκαετία. "Σήμερα, κανείς δεν θέλει να έρθει σε σύγκρουση με τον Τραμπ για το θέμα της Κούβας", μου είπε. "Η Λατινική Αμερική έχει αρκετά δικά της προβλήματα και δεν χρειάζεται να προσθέσει και άλλα".

Το γενικότερο αυτό κλίμα αφήνει την Κούβα μόνη της απέναντι μια επιθετική αμερικανική κυβέρνηση. Ο Κουβανοαμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είναι αποφασισμένος να πιέσει για αλλαγή καθεστώτος. Δίκαιο ή όχι, η Ουάσιγκτον "κρατά" πλέον τους περισσότερους μοχλούς πίεσης για να επηρεάσει την άμεση οικονομική τύχη της Αβάνας, είτε μέσω κυρώσεων, απειλών για την επιβολή δασμών είτε μέσω του ελέγχου των εξωτερικών ενεργειακών αρτηριών του νησιού. Εν μέσω φημολογιών για συνομιλίες μεταξύ Κουβανών αξιωματούχων και εκπροσώπων των ΗΠΑ, ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ και ο μέντοράς του Ραούλ Κάστρο αντιμετωπίζουν δύο σκληρές εναλλακτικές λύσεις: να προσφέρουν σημαντικές πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις σε αντάλλαγμα για ανακούφιση ή να εντείνουν τις προσπάθειές τους στο όνομα της επανάστασης.

Οι σκληροπυρηνικοί των ΗΠΑ θα υποστηρίξουν την άσκηση μέγιστης πίεσης για να εξασφαλίσουν την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, να διευκολύνουν την επιστροφή των εξόριστων και να πιέσουν για τη σταδιακή αποκατάσταση των πολιτικών ελευθεριών που θα μπορούσαν τελικά να επιτρέψουν την διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών. Η Ουάσιγκτον έχει ακόμα περιθώρια να κλιμακώσει τις πιέσεις, από τον περιορισμό των εμβασμάτων έως την επιβολή αεροπορικού αποκλεισμού. Αλλά αυτή η επιλογή έχει κάποια όρια. Το κομμουνιστικό σύστημα φέρει την κύρια ευθύνη για την οικονομική κατάρρευση της Κούβας. Η αύξηση της πίεσης θα μπορούσε να επιταχύνει μια ανθρωπιστική καταστροφή για τους Κουβανούς που δεν έχουν καμία σχέση και επιρροή στις αποφάσεις των ηγετών τους. Αν έξι δεκαετίες κυρώσεων δεν έχουν οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος, οι πιθανότητες να το πετύχει η συνέχιση της ίδιας πολιτικής είναι ελάχιστες.

Η πολιτική και οικονομική μετάβαση παραμένει η μόνη εύλογη οδός προς την αξιοπρεπή ζωή που οι Κουβανοί αξίζουν εδώ και χρόνια. Ωστόσο, θα ήταν αφελές να υποτιμήσουμε την ικανότητα του καθεστώτος να αντέξει, ακόμη και να προτιμήσει την αυτοκαταστροφή από το να υποκύψει. Όπως το θέτει ο Καστανιέδα: "Υπάρχουν υποστηρικτές της αυτοθυσίας. Πιστεύουν ότι αν ο λαός εξεγερθεί ή οι ΗΠΑ εισβάλουν, τουλάχιστον θα έχουν αντισταθεί, σε αντίθεση με αυτό που συνέβη στη Βενεζουέλα".

Η Κούβα έχει εξαντλήσει τα καύσιμα, τους συμμάχους και τον χρόνο της. Τόσο η μέγιστη πίεση όσο και η αδιάλλακτη αντίσταση ενδέχεται να οδηγήσουν σε καταστροφικά αποτελέσματα. Αν ο Ντίας-Κανέλ δηλώσει ότι η κυβέρνησή του είναι πρόθυμη να διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ "χωρίς προϋποθέσεις" και ο Τραμπ πιστέψει ότι μπορεί να "κλείσει συμφωνία" με την Κούβα, τότε ένα στενό διπλωματικό παράθυρο μπορεί να είναι η μόνη λογική πορεία. Διαφορετικά, αντί για το σύνθημα "πατρίδα ή θάνατος" της εποχής του Κάστρο, το πρώην επαναστατικό καθεστώς της Κούβας κινδυνεύει να προσφέρει στους πολίτες του μόνο μια ζοφερή προοπτική της πατρίδας και του θανάτου.

Απόδοση - Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου