Της συντακτικής ομάδας του Bloomberg

Τα φωτοβολταϊκά πάρκα στην Ισπανία μπορούν, μέσα σε ένα μόνο ηλιόλουστο απόγευμα, να παράγουν πολύ περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όση χρειάζονται οι τοπικοί καταναλωτές. Ωστόσο, μόνο ένα μέρος αυτού του πλεονάσματος μπορεί να μεταφερθεί βόρεια, σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, επειδή οι διασυνδέσεις είναι περιορισμένες. Το υπόλοιπο μένει λοιπόν αχρησιμοποίητο.

Αυτό αποτελεί μέρος του "ενεργειακού παραδόξου" της Ευρώπης και υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα και την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου. Τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αναπτύξει την παραγωγική ικανότητα ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας με εντυπωσιακό ρυθμό: οι πηγές χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα - ανανεώσιμες πηγές, υδροηλεκτρική και πυρηνική ενέργεια - παρέχουν πλέον το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης. Ωστόσο, τα σημεία συμφόρησης εντός και μεταξύ των εθνικών δικτύων εμποδίζουν πολύ συχνά την αποτελεσματική χρήση αυτής της καθαρής ενέργειας.

Το κόστος της αδράνειας όμως αυξάνεται. Οι διαχειριστές των δικτύων δαπάνησαν 4,3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 για τη διαχείριση της συμφόρησης του δικτύου - ουσιαστικά για την κάλυψη των διαρθρωτικών αδυναμιών. Ο ευρωπαϊκός οργανισμός που συντονίζει τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές στον τομέα της ενέργειας εκτιμά ότι τα βασικά κράτη μέλη διέθεσαν μόλις το ήμισυ της μεταφορικής τους ικανότητας για διασυνοριακές συναλλαγές το 2024, κάτω από το ελάχιστο απαιτούμενο ποσοστό του 70%. Σε μια ομάδα που περιλαμβάνει τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Πολωνία, το έλλειμμα μεταφράστηκε σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε χαμένα οικονομικα οφέλη.

Σύμφωνα με τις συνθήκες της ΕΕ, οι Βρυξέλλες μπορούν να προωθήσουν τους κανόνες διασύνδεσης και  εσωτερικής αγοράς, αλλά τα κράτη μέλη διατηρούν την κυριαρχία τους επί του ενεργειακού τους μείγματος. Οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να δίνουν προτεραιότητα σε εγχώρια ζητήματα - συμπεριλαμβανομένων των προτιμήσεων των διαχειριστών - έναντι της αποδοτικότητας του συστήματος στο σύνολό του. Ταυτόχρονα, η γηράσκουσα υποδομή δεν έχει αναβαθμιστεί αρκετά γρήγορα, ενώ η έκδοση αδειών για νέες γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και υποσταθμούς μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Σε μόλις επτά χώρες της ΕΕ, τα σημεία συμφόρησης του δικτύου προκάλεσαν περιορισμό της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας κατά περίπου 7,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024.

Τα διασυνοριακά έργα είναι ιδιαίτερα απαιτητικά. Ενώ οι διασυνδέσεις μειώνουν το κόστος και βελτιώνουν την ασφάλεια του εφοδιασμού, η κατασκευή τους είναι δαπανηρή και οι επιπτώσεις τους στις τιμές είναι άνισες. Τα βόρεια Σουηδία, για παράδειγμα, διαθέτει άφθονη υδροηλεκτρική και πυρηνική ενέργεια, αλλά οι εσωτερικοί περιορισμοί του δικτύου εμποδίζουν την ελεύθερη ροή της ενέργειας προς τα νότια της χώρας όταν η ζήτηση είναι υψηλή. Ως αποτέλεσμα, οι κάτοικοι της νότιας Σουηδίας εκτίθενται στις τιμές των γειτονικών αγορών μέσω της διασύνδεσης, με τους Γερμανούς παραγωγούς να καθορίζουν συχνά το οριακό κόστος που πληρώνουν οι καταναλωτές.

Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο πακέτο μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα ευρωπαϊκά δίκτυα είναι ευπρόσδεκτο. Περιλαμβάνει πολιτικές για την ενίσχυση του σχεδιασμού των δικτύων σε επίπεδο ΕΕ, την επιτάχυνση της αδειοδότησης και τη στενότερη διασύνδεση για τη διευκόλυνση του επιμερισμού του κόστους. 

Ωστόσο, υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω βήματα. Οι συντονισμένες επενδύσεις σε δίκτυα, για παράδειγμα, εξαρτώνται από κοινές παραδοχές σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση, την παραγωγή και τις διασυνοριακές ροές. Η μεγαλύτερη διαφάνεια γύρω από τα "μοντέλα αναφοράς" της ΕΕ που υποστηρίζουν αυτές τις παραδοχές θα συμβάλει στη διασφάλιση της κατάλληλης εποπτείας και εμπιστοσύνης.

Το πιο σημαντικό είναι ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ καλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος της εκτιμώμενης επένδυσης ύψους 1,2 τρισεκατομμυρίων ευρώ που απαιτείται έως το 2040 για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων της Ευρώπης. Ενώ οι καταναλωτές θα χρηματοδοτήσουν μέρος αυτής της επένδυσης μέσω των τιμολογίων, είναι σαφές ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να επενδύσουν παραπάνω και να δημιουργήσουν πλαίσια για την προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών.

Θα πρέπει επίσης να ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση στους διαχειριστές των δικτύων τους. Η έλλειψη δεδομένων καθιστά επί του παρόντος δύσκολο να προσδιοριστεί εάν οι καθυστερήσεις, η συμφόρηση και οι υπερβάσεις κόστους είναι αναπόφευκτες, όπως υποστηρίζουν οι διαχειριστές, ή μπορούν τελικά να αποφευχθούν. Σαφέστεροι κανόνες θα βοηθούσαν τις ρυθμιστικές αρχές να διασφαλίσουν ότι οι καταναλωτές λαμβάνουν την καλύτερη δυνατή αξία.

Οι ηγέτες θα πρέπει να αρχίσουν να θεωρούν την υποδομή του δικτύου ως κοινό στρατηγικό κεφάλαιο. Η Ευρώπη δημιούργησε την ενιαία αγορά ευθυγραμμίζοντας τους κανόνες και καταργώντας τα εμπόδια στο διασυνοριακό εμπόριο. Τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας της χρειάζονται επειγόντως την ίδια μεταχείριση.