Του Matthew A. Winkler

Όταν έθεσε υποψηφιότητα για την προεδρία το 2016, ο πρώην κυβερνήτης της Φλόριντα, Τζεμπ Μπους, είχε πει για τον Ντόναλντ Τραμπ ότι είναι "ένας υποψήφιος του χάους" που θα γίνει "ένας πρόεδρος του χάους". Οι δηλώσεις του Μπους ήταν προφητικές. Ωστόσο, αυτό που δεν γνωρίζαμε τότε ήταν ότι η αναταραχή που ξέσπασε κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ στην ηγεσία των ΗΠΑ, από το 2017 έως το 2020, θα ήταν μόνο μια πρόγευση του χάους που έχει σημαδέψει τον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας του.

Για τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές, η απάντηση στο χάος σημαίνει στροφή προς τον χρυσό, ο οποίος έχει αναγνωριστεί ιστορικά ως το "καταφύγιο" των επενδυτών σε εποχές πολιτικής αστάθειας, ανεξέλεγκτου πληθωρισμού και υποτίμησης των νομισμάτων.

Η αλήθεια είναι ότι αφότου ο Τραμπ επέβαλε τον περασμένο Απρίλιο τους υψηλότερους δασμολογικούς συντελεστές από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης σε κάθε χώρα που εμπορεύεται με την Αμερική, παραβιάζοντας τη συνταγματική αρχή της διάκρισης των εξουσιών, προδίδοντας τον σταθερό σύμμαχο που αποτελούσε ο Καναδάς και προκαλώντας υποτίμηση του δολαρίου κατά περισσότερο από 9%, στη χειρότερη χρονιά από την πρώτη θητεία του στο Λευκό Οίκο, ενώ ταυτόχρονα επιτέθηκε στην ανεξαρτησία του σημαντικότερου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κόσμο - της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ - ο χρυσός υπερίσχυσε των μετοχών, των ομολόγων και των νομισμάτων σε όλο τον κόσμο.

Το 2025 - το πρώτο έτος της δεύτερης θητείας του Τραμπ στο πρόσφατα ανακαινισμένο Οβάλ Γραφείο - η τιμή του χρυσού εκτοξεύθηκε κατά 64%. Στην πρόσφατη ιστορία του κίτρινου μετάλλου, η απόδοσή του ήταν υψηλότερη μόνο μια φορά: το 1979, όταν κέρδισε 127% μετά την εισβολή της Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν υπό τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ, Γενικό Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος. Καμία χρηματαγορά δεν πλησίασε αυτή την απόδοση, πόσο μάλλον αυτές των ΗΠΑ. Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg, οι αμερικανικές εταιρείες, για πρώτη φορά από το 2017, έμειναν πίσω σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι, παρόλο που ο δείκτης MSCI USA σημείωσε άνοδο 16,3%, υστερεί σημαντικά σε σχέση με το ράλι 29,2% του MSCI All-Country World Index, εξαιρουμένων των ΗΠΑ. Οι αποδόσεις όλων των αμερικανικών ομολόγων υστερούσαν κι αυτές, σε σχέση με τα υπόλοιπα ομόλογα παγκοσμίως. Όσον αφορά στο δολάριο, υποτιμήθηκε έναντι των 16 σημαντικότερων νομισμάτων, σύμφωνα με τα στοιχεία του Bloomberg.

Για να κατανοήσουμε πλήρως την ελκυστικότητα του χρυσού, είναι σημαντικό να δούμε τι άλλο συνέβαινε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 εκτός από την εισβολή της Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν. Τότε, ο δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 13,3%, στη μεγαλύτερη άνοδό του από το 1947. Μια επανάσταση έθεσε τέλος στη δυναστεία του σάχη του Ιράν, που υποστηριζόταν από τις ΗΠΑ, και ανέδειξε τον Αγιατολάχ Χομεϊνί ως ανώτατο ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η επακόλουθη κρίση με τους ομήρους στο Ιράν συγκλόνισε τον κόσμο, όταν αιχμαλωτίστηκε το προσωπικό της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη. Ο πόλεμος μεταξύ Κίνας και Βιετνάμ μαίνονταν και η επανάσταση των Σαντινίστας οδήγησε στην ανατροπή του καθεστώτος Σομόζα στη Νικαράγουα.

Από πολλές απόψεις, οι γεωπολιτικές αναταραχές που παρατηρούνται σήμερα σε όλο τον κόσμο είναι παρόμοιες με εκείνες τις ταραχώδεις ημέρες του τέλους της δεκαετίας του 1970, με μία μεγάλη εξαίρεση: οι περισσότερες προέρχονται από τον Λευκό Οίκο. Αυτό εξηγεί γιατί το 2025, η απόδοση του χρυσού ξεπέρασε κατά 48 ποσοστιαίες μονάδες τον δείκτη S&P 500 της Wall Street, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg. Η τελευταία φορά που ο χρυσός ήταν τόσο "πολύτιμος" ήταν το 2008, κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, και, πριν από αυτό, το 2002, όταν έσκασε η φούσκα των dot-com και την Enron Corp., τη μεγαλύτερη πτώχευση - και αποτυχία των ελεγκτικών αρχών - στις ΗΠΑ.

Η υποτίμηση του δολαρίου κατά 9,4% το 2025 θυμίζει τη βουτιά του 2017, όταν έχασε 9,9%, στην αρχή της πρώτης θητείας του Τραμπ. Υποτιμήθηκε κατά 13% το 2002 και κατά 15% το 2003, όταν ο Τζορτζ Μπους, από τον Λευκό Οίκο, οδήγησε τις ΗΠΑ σε έναν καταστροφικό πόλεμο στο Ιράκ.

Από πού προέρχεται η ζήτηση για χρυσό; Τουλάχιστον έξι κεντρικές τράπεζες αύξησαν τις αγορές τους παρά το ράλι το 2025, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg. Η Εθνική Τράπεζα της Πολωνίας ήταν η πιο ενεργή, αγοράζοντας χρυσό κάθε μήνα πέρυσι και αυξάνοντας τα αποθέματά της σε 17,5 εκατομμύρια ουγγιές (543,5 τόνους) τον Νοέμβριο από 14,5 εκατομμύρια ουγγιές τον Ιανουάριο, σύμφωνα με το πολωνικό πρακτορείο ειδήσεων. Η Πολωνία ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος αγοραστής παγκοσμίως το 2025, με τον χρυσό να αντιπροσωπεύει το 24% των συναλλαγματικών αποθεμάτων της κεντρικής τράπεζας στα τέλη του Σεπτέμβρη.

Η Εθνική Τράπεζα του Καζακστάν ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής μεταξύ των κεντρικών τραπεζών κατά το τρίτο τρίμηνο του περασμένου έτους, αυξάνοντας τα αποθέματά της σε χρυσό κατά 18 τόνους. Αυτό την κατέστησε τον μεγαλύτερο αγοραστή για το έτος, μετά την Πολωνία. Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν αύξησε τα αποθέματά της σε χρυσό κατά 37% το 2025, καθώς αντιμετώπιζε παγκόσμιες κυρώσεις στην οικονομία της και υποτίμηση του νομίσματός της. Η Τσεχική Εθνική Τράπεζα κατείχε ρεκόρ 63,6 τόνων χρυσού στο τέλος Ιουλίου, μια αύξηση 25% από το 2024. Οι κεντρικές τράπεζες των ΗΑΕ, της Κίνας, της Γκάνας και της Κένυας αύξησαν τα αποθέματά τους κατά 40% το 2025, σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg.

Πέρα από τον χρυσό, αξίζει να σημειωθεί ότι οι μετοχές εταιρειών που ασχολούνται με ημιαγωγούς και άμυνα σημείωσαν επίσης σημαντικά κέρδη το 2025. Το ETF VanEck Semiconductor απέφερε συνολική απόδοση 49,2% (έσοδα συν υπεραξία), την καλύτερη μεταξύ των 453 αμοιβαίων κεφαλαίων και ETFs με έδρα τις ΗΠΑ που επενδύουν σε εγχώριες μετοχές με ελάχιστα περιουσιακά στοιχεία 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg. Το iShares US Aerospace & Defense ETF κατέλαβε τη δεύτερη θέση, με απόδοση 48,6%.

Η απόδοσή τους δεν είναι τυχαία, αν λάβουμε υπόψη τη συνεχή σύγχυση που επικρατεί υπό την προεδρία του 47ου προέδρου των ΗΠΑ, ξεκινώντας από την υποχωρητικότητα προς τον Βλαντιμίρ Πούτιν στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, την αυτοαποκαλούμενη κατάληψη της Βενεζουέλας από τον Τραμπ μετά την αιχμαλώτιση του προέδρου Νικολάς Μαδούρο Μόρος και της συζύγου του, τις λεκτικές επιθέσεις κατά της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης ποινικής έρευνας του υπουργείου Δικαιοσύνης κατά του προέδρου Τζέρομ Πάουελ, τις συνεχιζόμενες απειλές του Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία κατά παράβαση των αρχών του ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, υπάρχει η ανάπτυξη της Εθνοφρουράς και δυνάμεων της ICE σε αμερικανικές πόλεις, οι οποίες πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα παρενοχλώντας, φυλακίζοντας και σκοτώνοντας Αμερικανούς πολίτες στην προσπάθειά τους να εντοπίσουν παράτυπους μετανάστες.

Μέσα σε αυτό το χάος, το ράλι του χρυσού δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης. Και ο Τραμπ κάνει, από την πλευρά του, ό,τι μπορεί για να διατηρηθεί το μομέντουμ, αποδεχόμενος με χαρά το επιχρυσωμένο με 24 καράτια μετάλλιο του Νόμπελ Ειρήνης που του δώρησε η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, Μαρίνα Κορίνα Ματσάδο. 

Απόδοση - Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου