Συνεχης ενημερωση

    Τρίτη, 09-Αυγ-2022 00:02

    Πόλεμος στην Ουκρανία: Η αμεροληψία της Διεθνούς Αμνηστίας ευνοεί τη ρωσική προπαγάνδα

    πολεμος στην ουκρανια
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Της Clara Ferreira

    Κανείς δεν μπορεί να προσδιορίσει ακριβώς από πού προέρχεται η έκφραση περί "χρήσιμου ηλίθιου". Υποτίθεται ότι την επινόησε ο Βλαντιμίρ Λένιν, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι παλαιότερη. Όλοι μας, όμως, έχουμε δει παραδείγματα αυτής της συμπεριφοράς τους τελευταίους μήνες, καθώς πάρα πολλοί οπαδοί τόσο της άκρας αριστεράς όσο και της δεξιάς στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ - σε αναζήτηση ισορροπίας ή θυμωμένοι με τα δυτικά λάθη - έχουν τροφοδοτήσει με καύσιμα τη μηχανή προπαγάνδας του Κρεμλίνου.

    Έτσι συμβαίνει και με την έκθεση που δημοσιεύθηκε στα τέλη της περασμένης εβδομάδας από την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Διεθνής Αμνηστία, η οποία υποστήριξε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν θέσει σε κίνδυνο απλούς πολίτες, δημιουργώντας βάσεις σε κατοικημένες περιοχές, μεταξύ άλλων και σε σχολεία που άδειασαν από τους μαθητές τους. Υπάρχει ένα μοτίβο που θέτει τους πολίτες σε κίνδυνο, υποστηρίζει η οργάνωση, και παραβιάζει τους νόμους του πολέμου.

    Το ενδιαφέρον της Διεθνούς Αμνηστίας για τις ζωές των πολιτών είναι αξιόλογο, όπως και η δέσμευση για αμεροληψία και η προσπάθειά της να εξετάσει όλους τους παράγοντες στο πεδίο της μάχης. Έχει μιλήσει για τις ρωσικές κτηνωδίες στην Ουκρανία και για τις ενέργειες της Μόσχας εναντίον των δικών της πολιτών που αντιτίθενται στον πόλεμο. Ωστόσο, η αναφορά της προηγούμενης εβδομάδας σχετικά με τις ενέργειες της Ουκρανίας είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αφελής. Επιτρέποντας στη Μόσχα να παρουσιάσει κατοικημένες περιοχές ως μέρος ενός δίκαιου "παιχνιδιού", είναι επίσης επικίνδυνη.

    Τι λάθος κάνει η έκθεση; Αρχικά, παρέχοντας την επιλογή. Η Διεθνής Αμνηστία σημειώνει ότι βρήκε αποδείξεις πως οι ουκρανικές δυνάμεις "εξαπέλυσαν πλήγματα μέσα από κατοικημένες περιοχές" και, σε μια περίπτωση, "έκρυψαν τεθωρακισμένα οχήματα κάτω από δέντρα σε κατοικημένες γειτονιές".

    Η Ουκρανία έχει σαφείς υποχρεώσεις όσον αφορά τους πολίτες της, αλλά ως αμυνόμενη, αντικρούει τους επιτιθέμενους όπου πρέπει. Οι ένοπλες δυνάμεις θα πρέπει να αποφεύγουν τις αστικές περιοχές, αλλά αυτό σαφώς δεν είναι πάντα εφικτό, δεδομένου ότι οι Ουκρανοί στρατιώτες υπερασπίζονται πόλεις και οικισμούς, οι οποίοι συχνά θεωρούνται στρατηγικοί στόχοι από τον ρωσικό στρατό. Οι μάχες δεν μπορούν πάντα να μετατοπίζονται σε δασικές εκτάσεις ή ανοιχτά χωράφια. Οι εμπειρογνώμονες της Διεθνούς Αμνηστίας λένε ότι υπάρχουν πολλές "βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις", αλλά παρέχουν ελάχιστα στοιχεία για αυτές στην έκθεσή τους.

    Στη συνέχεια, υπάρχει και το πλαίσιο που λείπει. Για παράδειγμα, η έκθεση αναφέρει ότι, στις περιπτώσεις που κατέγραψε, η Αμνηστία "δεν ήταν ενήμερη" για τις προσπάθειες των στρατιωτικών που σταθμεύουν σε σχολεία, νοσοκομεία και άλλα παρόμοια μέρη για την εκκένωση των αμάχων που βρίσκονται σε κοντινά κτίρια. Αλλά δεν κάνει καμία αναφορά στις ευρύτερες προσπάθειες του Κιέβου να μετεγκαταστήσει τους αμάχους - ή στην πραγματικότητα ότι πολλοί είναι απρόθυμοι να φύγουν, δικαιολογημένα φοβούμενοι μια χειρότερη μοίρα μακριά από τους στρατιώτες της Ουκρανίας. Η αναγκαστική εκτόπιση αποτελεί από μόνη της παραβίαση.

    Υπάρχει επίσης το βασικό ζήτημα του τρόπου διεξαγωγής της έρευνας. Η Διεθνής Αμνηστία λέει ότι η έκθεση ακολούθησε "εκτεταμένες επιτόπιες έρευνες" και ότι οι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες από το Πρόγραμμα Αντιμετώπισης Κρίσεων είχαν επίσης εξετάσει τα ρωσικά εγκλήματα πολέμου. Τα ευρήματά τους αντικατοπτρίζουν αυστηρά ερευνητικά πρότυπα, λέει η οργάνωση. Όλα αυτά μπορεί να είναι αλήθεια, ακόμη και αν η έκθεση ρίχνει φως σε ένα μόνο στιγμιότυπο. "Αν και άθελά της, η οργάνωση δημιούργησε υλικό που ακούγεται σαν υποστήριξη της ρωσικής αφήγησης", ανέφερε η επικεφαλής του γραφείου της Διεθνούς Αμνηστίας στην Ουκρανία, Oksana Pokalchuk, σε δήλωσή της στο Facebook. Η ίδια παραιτήθηκε.

    Όλες οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου αξίζουν να διερευνηθούν, αλλά ο κίνδυνος δημιουργίας ψευδούς ισοδυναμίας μεταξύ επιτιθέμενων και αμυνόμενων είναι υπαρκτός και απαιτεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή, ισορροπία και αυτογνωσία από αυτή που επέδειξε η Διεθνής Αμνηστία. Η απλή δήλωση, όπως κάνει η Αμνηστία, ότι οι παραβιάσεις δεν δικαιολογούν τις ρωσικές επιθέσεις δεν λύνει το πρόβλημα που δημιουργεί η έκθεση. Πρόκειται για έναν πόλεμο υπό την ηγεσία ενός καθεστώτος που επιδιώκει να εξαλείψει ένα έθνος - όχι για μια αψιμαχία στην οποία και οι δύο πλευρές μοιράζονται την ευθύνη. 

    "Το να λέμε ότι η έκδοση ενός τετρασέλιδου δελτίου Τύπου συγκρίνεται με εκατοντάδες σελίδες που έχουμε δημοσιεύσει από την αρχή της ρωσικής εισβολής... δεν είναι απλώς η αλήθεια", δήλωσε η ανώτερη σύμβουλος της Αμνηστίας για θέματα κρίσης Donatella Rovera, υπερασπιζόμενη τις ενέργειες της οργάνωσης. Αυτό μπορεί να είναι σωστό από τη σκοπιά της ερευνήτριας, αλλά όχι για πολλούς αναγνώστες. Ούτε, φυσικά, για τους προπαγανδιστές του Κρεμλίνου, οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν με ενθουσιασμό την έκθεση. 

    Όλο αυτό μας φέρνει ίσως στην πιο ανησυχητική πτυχή, την απάντηση της γενικού γραμματέα της Διεθνούς Αμνηστίας. Η Agnes Callamard αρχικά απέρριψε τους ισχυρισμούς περί μεροληψίας, αλλά σε επόμενα σχόλια υπέδειξε ότι οι "επιθέσεις" προέρχονται από "τρολ των μέσων κοινωνικής δικτύωσης". "Αυτό ονομάζεται πολεμική προπαγάνδα, παραπληροφόρηση", ανέφερε στο tweet της. Οι εύλογες ερωτήσεις, μεταξύ άλλων και από την ίδια την ομάδα της Διεθνούς Αμνηστίας, αξίζουν αξιόπιστες απαντήσεις, όχι αλαζονεία. Η εξεύρεση ισορροπίας στην ομίχλη του πολέμου, διατηρώντας παράλληλα την εμπιστοσύνη, απαιτεί διαφάνεια.

    Κανείς δεν θα ισχυριστεί ότι οι ουκρανικές δυνάμεις είναι πάντα ηρωικές. Λίγοι συμμετέχοντες βγαίνουν αλώβητοι από τον πόλεμο και είναι σαφές σε όλους ότι η Ουκρανία έχει προκλήσεις που προϋπήρχαν της σύγκρουσης. Αλλά η αμεροληψία απλά δεν είναι να δημοσιεύεις για τη μία πλευρά και μετά για την άλλη.

    Η Διεθνής Αμνηστία θα μπορούσε να είχε αναλογιστεί τον κίνδυνο που εγκυμονεί η παρουσίαση των ευρημάτων της με τον τρόπο που το έκανε και πώς θα χρησιμοποιούνταν μια έκθεση που στερείται εξηγήσεων. Η Ρωσία έχει επιτεθεί σε ένα θέατρο που φιλοξενούσε αμάχους, έχει βομβαρδίσει ένα εμπορικό κέντρο και έχει εμποδίσει την εκκένωση των πολιτών, δεν χρειαζόταν περισσότερους λόγους για να πλήξει αστικούς στόχους. Η Διεθνής Αμνηστία έχει ξανακάνει λάθη στο παρελθόν. Πέρυσι, αναφέρθηκε στον ηγέτη της ρωσικής αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι ως κρατούμενο συνείδησης μετά τη σύλληψή του, αλλά στη συνέχεια ανακάλεσε αυτή την αναφορά λόγω παλαιότερων ξενοφοβικών σχολίων - χωρίς να ληφθεί υπόψη το πλαίσιο ή το γεγονός ότι είναι δυνατόν να αντιταχθεί κανείς τόσο στον ρατσισμό όσο και στην αδικαιολόγητη φυλάκιση. Στη συνέχεια άλλαξε και πάλι γνώμη. Η οργάνωση θα μπορούσε να το είχε σκεφτεί ξανά αντί να παραδώσει στη Ρωσία άλλη μια νίκη προπαγάνδας.

    Το έργο της Διεθνούς Αμνηστίας είναι σημαντικό. Οι εκθέσεις της έχουν σημασία και οι ζωές των ανθρώπων εξαρτώνται από αυτές, όπως και η δικαιοσύνη. Για αυτό πρέπει να γίνεται σωστό έργο.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ