Του Kasumi Iwase

Όταν ακούει κανείς για ζητήματα υγείας στην Αφρική, σκέφτεται προβλήματα όπως η χρόνια πείνα ή μολυσματικές ασθένειες όπως η ελονοσία ή ο ιός HIV/AIDS. Ωστόσο, η Αφρική αγωνίζεται ταυτόχρονα και με την αύξηση των μη μεταδοτικών ασθενειών, οι περισσότερες από τις οποίες σχετίζονται με την παχυσαρκία.

Ο πρόσφατα δημοσιευμένος ευρωπαϊκός δείκτης ευεξίας έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου όταν η Νότια Αφρική σημείωσε χαμηλή βαθμολογία όσον αφορά στο προσδόκιμο ζωής, την κατανάλωση αλκοόλ, την κατάθλιψη και τον διαβήτη. Μαζί με τα έθνη της G20 και τις 20 πιο πολυπληθέστερες χώρες, η Νότια Αφρική - που ήταν άλλοτε ένα λαμπρό παράδειγμα οικονομικής ανάπτυξης - ήρθε στην τελευταία θέση. Αλλά για όσους εργάστηκαν στην υγειονομική περίθαλψη στη χώρα ή αλλού στην Αφρική, αυτό δεν αποτελεί έκπληξη.

Η Νότια Αφρική δεν είναι μόνη που αντιμετωπίζει αυτές τις προκλήσεις. Άλλα μέρη της Αφρικής έχουν μερικά από τα υψηλότερα ποσοστά υψηλής πίεσης αίματος στον κόσμο, ενώ εκτιμάται ότι πλήττεται το 46% των ενηλίκων, τη στιγμή που η παχυσαρκία, ένας άλλος παράγοντας κινδύνου, αυξάνεται. Σύμφωνα με μία κυβερνητική έρευνα της Κένυας, πάνω από το 40% των γυναικών ηλικίας 30 έως 40 ετών είναι υπέρβαρες ή παχύσαρκες.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι μη μεταδοτικές ασθένειες (ή NCDs για πιο σύντομα) σκοτώνουν 41 εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως, που αντιστοιχούν στο 71% όλων των θανάτων παγκοσμίως. Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αντιπροσωπεύουν τους περισσότερους θανάτους από NCD, ακολουθούμενες από τον καρκίνο, τις νόσους του αναπνευστικού και τον διαβήτη. Πολλοί από τους παράγοντες κινδύνου - η χρήση καπνού, η σωματική αδράνεια, η επιβλαβής χρήση αλκοόλ και η ανθυγιεινή διατροφή - είναι ιδιαίτερα εμφανείς σε κάποια μέρη της Αφρικής. Περισσότεροι από το ένα τέταρτο των ενηλίκων σε πολλές αφρικανικές χώρες έχουν τουλάχιστον τρεις από αυτούς τους τέσσερις παράγοντες κινδύνου. Οι περισσότεροι από αυτούς τους ενήλικες είναι γυναίκες ηλικίας 45 έως 64 ετών.

Μία από τις κύριες αιτίες είναι οι διατροφικές συνήθειες που περιλαμβάνουν πάρα πολλούς εξευγενισμένους υδατάνθρακες, λιπαρά και σάκχαρα που είναι αποτέλεσμα των "γρήγορων” τροφίμων. Επιπλέον, υπάρχει μια παραδοσιακή πεποίθηση ότι το υπερβολικό βάρος είναι ένα σύμβολο ευημερίας και πλούτου. Συχνά οι παχύσαρκοι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τους κινδύνους μέχρι να τους πουν για αυτούς οι γιατροί και οι περισσότεροι λένε ότι θα ήθελαν να το είχαν μάθει νωρίτερα.

Εκτός από τα ιατρικά θέματα, η θεραπεία των μη μεταδοτικών ασθενειών συχνά επιφέρει μεγάλο οικονομικό βάρος στους συγγενείς και τους φίλους των ασθενών. Όταν ήρθα για πρώτη φορά στην Αφρική ως υπάλληλος αγροτικής ανάπτυξης για την Ιαπωνική Διεθνή Εταιρική Υπηρεσία πριν από επτά χρόνια, με εξέπληξε που πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων κάποιων αγνώστων, συχνά μου ζητούσαν οικονομική βοήθεια. Συνειδητοποίησα αργότερα ότι η παροχή χρηματικής βοήθειας είναι κάτι φυσικό στην Αφρική. Ακόμη και οι φτωχοί είναι πρόθυμοι να δώσουν χρήματα για να βοηθήσουν τους άλλους. Στην Κένυα η πρακτική αυτή ονομάζεται "harambee", που σημαίνει να συνεργαζόμαστε για να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες.

Και όμως μέχρι τη στιγμή που οι συγγενείς προσπαθούν να βρουν κεφάλαια έκτακτης ανάγκης, για παράδειγμα, για να αγοράσουν ινσουλίνη, είναι συχνά πολύ αργά. Η καλύτερη λύση σε αυτά τα προβλήματα είναι η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση των NCDs. Εκεί είναι που η Ιαπωνία έχει συγκεντρώσει πολλές γνώσεις και εμπειρία και μπορεί να βοηθήσει.

Καθώς η Ιαπωνία αντιμετωπίζει την πραγματικότητα μιας γηράσκουσας κοινωνίας, έχει καταστεί ηγέτης στην πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση και την άμεση παρέμβαση σε περιπτώσεις NCDs μέσω ειδικών εξετάσεων υγείας και ειδικών οδηγιών για την υγεία. Ως αποτέλεσμα, η Ιαπωνία έχει το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής παγκοσμίως και το ποσοστό παχυσαρκίας παραμένει μεταξύ των χαμηλότερων στις χώρες του ΟΟΣΑ.

Φυσικά, οι Αφρικανοί δεν πρόκειται να αρχίσουν να υιοθετούν μια δίαιτα σούσι, αλλά η χρήση προληπτικών εξετάσεων και εφαρμογών των smartphones στην Κένυα παρέχει τώρα καθοδήγηση και υποστήριξη, ώστε οι άνθρωποι να κάνουν πιο υγιεινές επιλογές τροφίμων, να αυξήσουν τη σωματική τους δραστηριότητα και να παραμείνουν σε καλό δρόμο για τη διατήρηση ενός υγιούς βάρος.

Η στήριξη πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των υψηλών ποσοστών παχυσαρκίας ήταν αποσπασματική. Επί του παρόντος, η Νότια Αφρική είναι η μόνη χώρα στην περιοχή που έχει φόρο επί των ζαχαρούχων ποτών. Όταν το υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι ήθελε επίσης να βάλει προειδοποιητικές ετικέτες στα "γρήγορα” τρόφιμα, η βιομηχανία ζάχαρης παραπονέθηκε ότι ο φόρος για τη ζάχαρη τους έχει ήδη κοστίσει σε κέρδος και θέσεις εργασίας. Εν τω μεταξύ, η Νότια Αφρική έχει τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στην υποσαχάρια Αφρική, γεγονός το οποίο επηρεάζει επίσης την παραγωγικότητα και αυξάνει τις "κοπάνες” από την εργασία. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι ο οικονομικός αντίκτυπος της παχυσαρκίας στη Νότιο Αφρική είναι 48,8 δισ. δολάρια ετησίως.

Η συνειδητοποίηση της σημασίας της πρόληψης αρχίζει να αυξάνεται. Ωστόσο, χρειάζονται τολμηρά μέτρα, δίνοντας προτεραιότητα στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας ως έναν από τους κύριους παράγοντες που οδηγούν στην εμφάνιση NCDs. Πολλοί από όσους ζουν στην Αφρική δεν γνωρίζουν ποια είναι η κατάστασή τους και, ακόμη και όταν γνωρίζουν, δεν είναι σίγουροι πώς να την αντιμετωπίσουν. Στις μικρές πόλεις, για παράδειγμα, υπάρχει μόνο μια περιορισμένη επιλογή υγιεινών τροφίμων στα καταστήματα, και είναι γενικά πιο ακριβά.

Συγκεκριμένα μέτρα, όπως οι φόροι στα ζαχαρούχα ποτά, οι ετικέτες στα τρόφιμα και ο περιορισμός της διαφήμισης γύρω από τα τρόφιμα που δεν είναι υγιεινά, έχουν κάνει τη διαφορά σε άλλες χώρες. Σε αυτά τα μέτρα θα πρέπει να επικεντρωθεί η Διεθνής Διάσκεψη για την Αφρικανική Ανάπτυξη του Τόκιο φέτος. Σε αυτό το είδος "harambee" πρέπει να επικεντρωθούν οι αφρικανικές κυβερνήσεις και οι δυτικοί εταίροι.